مقام وراثت پیامبر به چه معناست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:260.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید احمد خاتمی|سید احمد خاتمی]]]]

::::::آیت الله '''[[سید احمد خاتمی|سید احمد خاتمی]]''' در کتاب ''«[[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:

::::::اینجا باید به این پرسش پاسخ داد که [[امامان معصوم]]{{عم}} از چه ناحیه {{عربی|" وَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ "}} هستند؟ بی‌تردید [[انبیاء]]{{عم}} مثل همه انسان‌ها دو شخصیّت دارند: یکی: شخصیّت حقیقی و دومی: شخصیّت حقوقی.

::::::در بُعد شخصیّت حقیقی آنچه از امکانات مادّی انبیا پس از آنان باقی بماند، به ارث، به وارثان نسبی و سببی آنان می‌رسد؛ چون [[انبیا]]{{عم}} آنان هم همانند دیگر انسان‌ها از خود، ارث مادّی به جای می‌گذارند: {{متن قرآن| وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ }}<ref> و زکریّا را (یاد کن) آنگاه که پروردگارش را خواند: پروردگارا! مرا تنها مگذار که تو بهترین بازماندگانی!؛ سوره انبیاء، آیه:۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن| وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِن وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِن لَّدُنكَ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا }}.<ref> و من از وارثان پس از خویش در هراسم و زنم نازاست؛ بنابراین از نزد خویش به من وارثی ببخش! همان که از من و از خاندان یعقوب میراث می‌برد و پروردگارا! او را پسندیده گردان؛ سوره مریم، آیه:۵ - ۶.</ref>

::::::اگر ارث در این آیات را (با توجّه به شواهد و قراین) ارث مادّی نگیریم حداقل باید به گونه‌ای معنا کنیم که ارث مادّی را هم شامل بشود؛ چون آن‌چنان که مورد، مخصّص نیست، نمی‌توان آیات را به گونه‌ای معنا کرد که مورد را شامل نباشد. استناد [[حضرت صدّیقه طاهره]]{{س}} به آیه شریفه در مورد ارث فدک زنده‌ترین سند تفسیر آیه است که مراد از ارث در آیه، ارث مادّی است و هیچ مانعی ندارد پیامبری مثل [[حضرت زکریا]]{{ع}} نگران آن باشد که بعد از او امکانات مادّی‌اش در دست نااهلان قرار گیرد، خصوصاً با توجه به دو نکته: (۱): در آن زمان، بنی اسرائیل هدایا و نذورات فراوانی برای احبار (علمای یهود) می‌بردند و [[حضرت زکریا]]{{ع}} رئیس احبار بود و قهراً اموال فراوانی نزد او بود؛ (۲): همسر [[حضرت زکریا]]{{ع}} از دودمان [[حضرت سلیمان بن داوود]]{{ع}} بود و با توجّه به وضع مالی خوب [[حضرت سلیمان]] و [[حضرت داوود]]{{عم}} اموالی را به ارث برده بود و اینها نزد [[حضرت زکریا]]{{ع}} بود.

::::::عقل و نقل، هر دو، حکم به جعلی بودن حدیث فوق می‌کند؛ زیرا:

:::::#این چگونه حدیثی است که [[امام علی|مولا علی]]{{ع}} - که باب مدینه علم [[پیامبر]]{{صل}} است - از [[پیامبر]] نشنیده!! [[حضرت زهرا]]{{س}} نشنیده!! این همه مسلمان نشنیدند! فقط [[ابوبکر]] شنیده است!.

::::::ممکن است این سؤال مطرح شود که نظیر این حدیث در کتاب‌های معتبر شیعی مثل اصول کافی نقل شده است. از حضرت [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که حضرت فرمود:عالمان دینی، وارثان [[انبیا]] هستند بدین جهت که پیمبران، پول، طلا و نقره به ارث نمی‌گذارند و تنها حدیث‌هایی از احادیث‌شان را به جای می‌گذارند.<ref>{{عربی|"إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، وَ ذَاكَ أَنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُورِثُوا دِرْهَماً وَ لَا دِينَاراً، وَ إِنَّمَا أَوْرَثُوا أَحَادِيثَ مِنْ أَحَادِيثِهِمْ "}}؛اصول کافی: ج۱، ص۳۲، ح۲.</ref>

::::::پاسخ این است که:

:::::#با صرف نظر از سند، معنای روایت این نیست که اگر پیامبری، مالی داشت، به ارث برده نمی‌شود بلکه معنای روایت این است که پیامبران مال قابل توجهی نداشتند؛ آنان علمشان را برای امّت باقی گذاشتند و چیزی هم که مردم باید از پیامبران انتظار داشته باشند، دانش و حکمت و آثار نبوّت است، نه مال و ثروت. و بخشیدن و تملیک فدک به [[حضرت زهرا]]{{س}} آن را ملک شخصی او قرار دادن، بدین جهت بود که این اموال، در بیت [[امامت]] و [[ولایت]] باشد و علاوه بر تأمین زندگی شخصی، در جهت پیشرفت امر ولایت به کار گرفته شود. این ارث [[انبیا]]{{عم}} در بُعد حقیقی، لکن در مقام بحث، نظر به ارث از این نگاه نیست. بلکه مراد ارث از نگاهی دیگر است.

::::::مراد از ارث در این‌جا در ابعاد شخصیّت حقوقی پیامبران{{عم}} است، برخی از این ابعاد عبارتند از:

::::::* [[انبیا]]{{عم}} دارای علم گسترده بودند؛ علم به حقایق جهان هستی که خداوند به آنان اعطا کرده بود، این علم را برای [[امامان معصوم]]{{عم}} به ارث گذاشتند. در گذشته در این باره بحث کردیم و به یاری خداوند در آینده نیز به مناسبت فرازهایی که سخن از علم [[امامان معصوم]]{{عم}} دارد سخن خواهیم گفت. این جا فقط یک روایت را ذکر می‌کنیم و آن این‌که: [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: [[سلیمان]] از [[داوود]] ارث برد، [[محمد]] از [[سلیمان]] ارث برد و ما از [[محمد]] ارث بردیم، از این جهت، علم به تورات و انجیل و زبور و بیان آنچه در الواح موسی بود، نزد ماست.<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۲۴، ح۳.</ref>

::::::* [[انبیا]]{{عم}} مصطفی و مجتبای خدا بودند؛ یعنی خداوند، آنان را جهت [[نبوت]] برگزیده بود: {{متن قرآن| وَإِنَّهُمْ عِندَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الأَخْيَارِ }}<ref> و آنان نزد ما از گزیدگان نیکان بودند؛ سوره ص، آیه:۴۷.</ref>؛ {{متن قرآن| فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ }}<ref> اما پروردگارش او را برگزید و او را از شایستگان کرد؛ سوره قلم، آیه:۵۰.</ref> [[امامان معصوم]]{{عم}} نیز مصطفی و مجتبای خدایند؛ همان‌گونه که در اصطفای نبوّت، سنّ بالا شرط نبود و کودک در گهواره هم به پیامبری برگزیده شد: {{متن قرآن| قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا }}<ref> نوزاد گفت: بی‌گمان من بنده خداوندم، به من کتاب (آسمانی) داده و مرا پیامبر کرده است؛ سوره مریم، آیه:۳۰.</ref> و در مورد [[حضرت یحیی]]{{ع}} می‌خوانیم: {{متن قرآن| وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا }}<ref>و ما به او در کودکی (نیروی) داوری  دادیم؛ سوره مریم، آیه:۱۲.</ref> همین‌گونه اعطای منصب رفیع [[امامت]] در کودکی به حضرت [[امام جواد]]{{ع}}، حضرت [[امام هادی]]{{ع}} و حضرت [[امام زمان]]{{ع}} جای استبعاد ندارد. از یکی از یاران [[امام جواد]]{{ع}} به نام [[علی بن اسباط]] روایت شده که او می‌گوید: خدمت حضرت رسیدم در حالی که سنّ امام کم بود، درست به قامت او خیره شدم تا به ذهن خویش بسپارم و هنگامی که به مصر باز می‌گردم، کم و کیف مطلب را برای دوستان امام نقل کنم. درست در همین هنگام که در چنین فکری بودم، آن حضرت نشست (گویی تمام فکر مرا خوانده بود) رو به سوی من کرد و فرمود: ای علیّ بن اسباط! خداوند کاری را که در مسأله امامت کرده همانند کاری است که در نبوّت کرده است؛ گاه می‌فرماید: {{متن قرآن| وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا }}<ref>و ما به او در کودکی (نیروی) داوری  دادیم؛ سوره مریم، آیه:۱۲.</ref>؛ بنابر این، همان‌گونه که ممکن است خداوند، حکمت را به انسانی در کودکی بدهد، قدرت اوست که آن را در چهل سالگی بدهد.<ref>صول کافی،ج۱، ص۳۸۴، ح ۷ (برای آگاهی از سایر مصادر حدیث، ر.ک: موسوعة الامام الجواد {{ع}}، ج۱، ص۲۰۹ - ۲۰۸.</ref>

::::::'''۱. علم پیامبران:''' [[امام صادق]]{{ع}} می‌فرمایند: ما وارثان انبیا و میراث بران کتاب الهی و برگزیدگان خداییم<ref>{{عربی|اندازه=۱۲۰%|" نَحْنُ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، وَ وَرَثَةُ كِتَابِ‏ اللَّهِ‏، وَ نَحْنُ‏ صَفْوَتُه‏"}}؛ مختصر البصائر، ص ۲۱۹.</ref> [[ابو بصیر]] می‌گوید: از [[امام صادق]]{{ع}} سؤال کردم: شما وارثان [[رسول خدا]]{{صل}} هستید؟ فرمودند: آری عرض کردم: [[پیامبر اکرم]]{{صل}} وارث تمام پیامبران بود و هرچه آنها می‌دانستند، می‌دانست؟ فرمودند: آری<ref>کافی، ج ۱، ص ۴۷۰.</ref>

::::::'''۲. کتاب‌های پیامبران:''' بریه از [[امام صادق]]{{ع}} پرسید: تورات، انجیل و کتب پیامبران، چگونه به شما رسیده؟ [[امام]]{{ع}} پاسخ دادند: این کتاب‌ها از ایشان به ما به ارث رسیده است. و ما آن را همانگونه که آنها می‌خواندند، می‌خوانیم و همان‌گونه که آنها بیان می‌کردند، بیان می‌نماییم. همانا خداوند قرار نمی‌دهد، حجتی را بر روی زمین که پیرامون مطلبی از او سؤال نمایند و او بگوید نمی‌دانم<ref>{{عربی|اندازه=۱۲۰%|"فَقَالَ بُرَيْهٌ أَنَّى لَكُمُ التَّوْرَاةُ وَ الْإِنْجِيلُ وَ كُتُبُ الْأَنْبِيَاءِ قَالَ هِيَ عِنْدَنَا وِرَاثَةً مِنْ عِنْدِهِمْ نَقْرَؤُهَا كَمَا قَرَءُوهَا وَ نَقُولُهَا كَمَا قَالُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يَجْعَلُ حُجَّةً فِي أَرْضِهِ يُسْأَلُ عَنْ شَيْ‏ءٍ فَيَقُولُ لَا أَدْرِي‏"}}؛ کافی، ج ۱، ص۲۲۷.</ref>

{{پایان جمع شدن}}