یمانی: تفاوت میان نسخهها
←روایاتی که اصل قیام یمانی را مطرح کردهاند
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
*'''دستهای''' از [[روایات]] فقط به اصل [[قیام یمانی]] پرداختهاند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند:<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶: «خروج سه نفر: خراسانی و سفیانی و یمانی در یک سال و یک ماه و در یک روز و پرچمی هدایتکنندهتر از پرچم یمانی نیست. او به حق راهنمائی میکند.»</ref> {{متن حدیث|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ}}<ref>ر.ک. [[سید محمد صدر|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)|تاریخ غیبت کبری]]، ص ۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۲۱۰ ـ ۲۱۱</ref> | *'''دستهای''' از [[روایات]] فقط به اصل [[قیام یمانی]] پرداختهاند، از جمله: [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند:<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص۴۴۶: «خروج سه نفر: خراسانی و سفیانی و یمانی در یک سال و یک ماه و در یک روز و پرچمی هدایتکنندهتر از پرچم یمانی نیست. او به حق راهنمائی میکند.»</ref> {{متن حدیث|خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ الْخُرَاسَانِيِّ وَ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بِأَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِيِّ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ}}<ref>ر.ک. [[سید محمد صدر|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)|تاریخ غیبت کبری]]، ص ۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۲۱۰ ـ ۲۱۱</ref> | ||
*'''دسته دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانههای ظهور]] دانستهاند: از جمله [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند:<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص ۴۳۶</ref> {{متن حدیث|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>ر.ک. [[سید محمد صدر|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)|تاریخ غیبت کبری]]، ص ۶۵۳ ـ ۶۵۵</ref> | *'''دسته دوم'''، [[قیام یمانی]] را از [[نشانههای ظهور]] دانستهاند: از جمله [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند:<ref>طوسی، محمد بن حسن، الغيبة، ص ۴۳۶</ref> {{متن حدیث|خَمْسٌ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ مِنَ الْعَلَامَاتِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ وَ خُرُوجُ الْيَمَانِيِّ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ}}<ref>ر.ک. [[سید محمد صدر|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)|تاریخ غیبت کبری]]، ص ۶۵۳ ـ ۶۵۵</ref> | ||
*'''دسته دیگر''' [[قیام یمانی]] را از [[نشانههای حتمی ظهور]] دانستهاند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن [[قیام یمانی]] تصریح شده است: [[روایت]] اول از [[امام صادق]] {{ع}}:<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص ۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱</ref> {{متن حدیث|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ر.ک. [[سید محمد صدر|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)|تاریخ غیبت کبری]]، ص ۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرتالله آیتی|آیتی، نصرتالله]]، [[تأملی در نشانههای حتمی ظهور (کتاب)|تأملی در نشانههای حتمی ظهور]]، ص ۶۳ ـ ۶۸</ref> در بررسی این [[روایت]] باید گفت: اولاً [[سند]] این [[روایت]] ضعیف است.<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص ۱۹۶</ref> ثانیاً این [[روایت]] در کتابهای روایی دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲ ، ص ۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص ۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹</ref> نیز [[نقل]] شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن [[قیام یمانی]] دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در [[روایت]] آن دو کتاب ذکر نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن [[قیام یمانی]] نمیتوان به آن [[استدلال]] کرد<ref>ر.ک. [[نصرتالله آیتی|آیتی، نصرتالله]]، [[تأملی در نشانههای حتمی ظهور (کتاب)|تأملی در نشانههای حتمی ظهور]]، ص ۶۳ ـ ۶۸</ref>. | *'''دسته دیگر''' [[قیام یمانی]] را از [[نشانههای حتمی ظهور]] دانستهاند. در دو [[روایت]] به حتمی بودن [[قیام یمانی]] تصریح شده است: [[روایت]] اول از [[امام صادق]] {{ع}}:<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص ۲۶۲، باب ۱۴، ح ۱۱</ref> {{متن حدیث|النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ الْيَمَانِيُّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ كَفٌّ يَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ}}<ref>ر.ک. [[سید محمد صدر|صدر، سید محمد]]، [[تاریخ غیبت کبری (کتاب)|تاریخ غیبت کبری]]، ص ۶۵۳ ـ ۶۵۵؛ [[نصرتالله آیتی|آیتی، نصرتالله]]، [[تأملی در نشانههای حتمی ظهور (کتاب)|تأملی در نشانههای حتمی ظهور]]، ص ۶۳ ـ ۶۸</ref> در بررسی این [[روایت]] باید گفت: اولاً [[سند]] این [[روایت]] ضعیف است.<ref>این حدیث ضعیف است به دلیل وجود عبیدالله بن موسی و... نک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج ۵، ص ۱۹۶</ref> ثانیاً این [[روایت]] در کتابهای روایی دیگر از جمله [[بحارالانوار]]<ref>[[علامه مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الأنوار، ج ۵۲ ، ص ۲۳۳، باب ۲۵، ح ۹۸</ref> و [[اثبات الهداة]]<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص ۷۳۵، باب ۳۴، فصل ۹، ح ۹۹</ref> نیز [[نقل]] شده است، ولی عبارتی که دلالت بر حتمی بودن [[قیام یمانی]] دارد ـ مِنَ الْمَحْتُومِ ـ در [[روایت]] آن دو کتاب ذکر نشده است، بر این اساس برای [[استدلال]] بر حتمی بودن [[قیام یمانی]] نمیتوان به آن [[استدلال]] کرد<ref>ر.ک. [[نصرتالله آیتی|آیتی، نصرتالله]]، [[تأملی در نشانههای حتمی ظهور (کتاب)|تأملی در نشانههای حتمی ظهور]]، ص ۶۳ ـ ۶۸</ref>. [[حدیث]] دوم را [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] کرده است:<ref>ر.ک. ابن بابویه، محمد بن علی، کمالالدین، ص۶۵۰، باب۵۷، ح۷</ref> {{متن حدیث|"قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ الْیَمَانِیُّ وَ السُّفْیَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاء"}}<ref>ر.ک. محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ آیتی، نصرتالله، تأملی در نشانههای حتمی ظهور، ص ۶۳ ـ ۶۸؛ مهدیپور، علی اکبر، در آستانه ظهور، ص ۴۹.</ref> در کافی<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص ۳۱۰، ح ۴۸۳</ref> و [[الغیبة]] [[نعمانی]]<ref>ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی، ص ۲۶۱، باب ۱۴، ح ۹ (این روایت مرسله است)</ref> نیز همین [[روایت]] [[نقل]] شده است؛ اما در این دو کتاب واژۀ "محتومات" وجود ندارد. از آنجا که هر سه، [[روایت]] را از [[عمر]] بن حنظله از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] کردهاند، نمیتوان آن را بیش از یک [[حدیث]] دانست. [[روایت]] [[نعمانی]] [[سند]] معتبری ندارد، اما [[روایت]] کافی معتبر است، همچنانکه به نظر میرسد، [[نقل]] [[شیخ صدوق]] نیز از نظر سندی اطمینانپذیر است. بنابراین، در برابر ما یک [[روایت]] با دو نقلِ متفاوت وجود دارد: در یک [[نقل]] {{متن حدیث|"خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِم"}} است و در [[نقل]] دیگر {{متن حدیث|"قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ مَحْتُومَاتٍ"}}. به لحاظ [[سند روایت]]، [[سند روایت]] کافی از [[سند روایت]] [[کمال الدین]] معتبرتر است زیرا در [[سند]] [[کمال الدین]] [[حسین]] بن [[حسن]] بن ابان وجود دارد که در کتابهای رجالی قدما توثیق نشده است، هرچند ابن [[داود]] وی را توثیق کرده است.<ref>ابن داوود، حسن بن علی بن داود، رجال ابن داود، ص۲۷۰</ref> | ||
*علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانههای ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آنقدر [[مسلم]] بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانهها]] سؤال میکردند. این سؤالات نشاندهنده [[مسلم]] بودن اصل تقسیم [[نشانهها]] به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که [[نقل]] نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان [[نشانههای ظهور]] معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر میشوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شدهاند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] میگوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند:<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص ۳۷۱</ref> {{متن حدیث|"نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ"}}<ref>ر.ک. آیتی، نصرتالله، تأملی در نشانههای حتمی ظهور، ص ۶۳ ـ ۶۸</ref> البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند.<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانههای حتمی ظهور دانسته شده است. ر.ک. محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانههای حتمی ظهور میداند و همین روایت را نقل کرده است. ر.ک. مهدیپور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگنامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت میکند، از نشانههای حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانههای ظهور است. ر.ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص ۲۱۰ ـ ۲۱۱</ref> | *علاوه بر اینکه مسألۀ تقسیم [[نشانههای ظهور]] به حتمی و غیرحتمی، آنقدر [[مسلم]] بوده است که گاهی [[اصحاب ائمه]]{{ع}} از حتمی یا غیرحتمی بودن برخی از [[نشانهها]] سؤال میکردند. این سؤالات نشاندهنده [[مسلم]] بودن اصل تقسیم [[نشانهها]] به حتمی و غیرحتمی است. در حالی که [[نقل]] نشده یکی از [[اصحاب]] در مورد حتمی بودن [[قیام یمانی]] سؤال کند. از میان [[نشانههای ظهور]] معمولاً پنج علامت در کنار هم ذکر میشوند و گاهی این پنج علامت به حتمیت توصیف شدهاند، مثلاً [[ابوحمزه ثمالی]] میگوید: از [[امام باقر]]{{ع}} سؤال کردم: آیا [[خروج سفیانی]] از حتمیات است؟ فرمودند:<ref>مفید، محمد بن محمد، الإرشاد ج ۲ ص ۳۷۱</ref> {{متن حدیث|"نَعَمْ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا مَحْتُومٌ وَ اخْتِلَافُ بَنِی الْعَبَّاسِ فِی الدَّوْلَةِ مَحْتُومٌ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ مَحْتُومٌ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مَحْتُومٌ"}}<ref>ر.ک. آیتی، نصرتالله، تأملی در نشانههای حتمی ظهور، ص ۶۳ ـ ۶۸</ref> البته با این همه برخی از [[دانشمندان]] قائل به حتمی بودن [[قیام یمانی]] هستند.<ref>در کتاب دانشنامه امام مهدی، این روایت معتبر و قیام یمانی از نشانههای حتمی ظهور دانسته شده است. ر.ک. محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام مهدی، ج۷، ص۴۴۵؛ مؤلف کتاب در آستانه ظهور نیز خروج یمانی را از نشانههای حتمی ظهور میداند و همین روایت را نقل کرده است. ر.ک. مهدیپور، علی اکبر، در آستانه ظهور. در کتاب فرهنگنامه مهدویت نیز خروج سرداری از اهل یمن که مردم را به حق و عدل دعوت میکند، از نشانههای حتمی ظهور دانسته شده و ادعا شده در مصادر شیعه روایات فراوانی در این باره وجود دارد، البته در ادامه تصریح شده که خروج یمانی به طور اجمال از نشانههای ظهور است. ر.ک. سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص ۲۱۰ ـ ۲۱۱</ref> | ||