مبانی تربیتی در صحیفه سجادیه: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

*[[انسان]] کمال‌جو، به دنبال نوعی افزایش کمی یا کیفی و [[شکوفایی]] است و همیشه می‌کوشد [[کامل‌ترین]] مرتبه از هر کمالی را به دست آورد تا بهره وجودی‌اش بیشتر شود<ref>علی اصغر ابراهیمی‌فر، بررسی نظام تربیتی صحیفه سجادیه، ص۴۴.</ref>.

*[[امام]]{{ع}} در دعای نوزدهم و در عبارت پنجم می‌فرمایند: "بارخدایا ما را [[آب]] ده، آبی که از آن تل‌ها روان سازی و چاه‌ها را پر گردانی، و جوی‌ها را جاری نمایی، درختان را برویانی و نرخ‌ها را در همه [[شهرها]] ارزان کنی، و چهارپایان و آفریدگان را به [[نشاط]] و [[شادمانی]] آوری، و روزی‌های [[پاکیزه]] را برای ما به کمال برسانی، و کشت را برویانی، و پستان [[چهار پایان]] را پر شیر سازی، و [[توانایی]] بر [[توانایی]] ما بیافزایی"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ اسْقِنَا سَقْياً تُسِيلُ مِنْهُ الظِّرَابَ، وَ تَمْلَأُ مِنْهُ الْجِبَابَ، وَ تُفَجِّرُ بِهِ الْأَنْهَارَ، وَ تُنْبِتُ بِهِ الْأَشْجَارَ، وَ تُرْخِصُ بِهِ الْأَسْعَارَ فِي جَمِيعِ الْأَمْصَارِ، وَ تَنْعَشُ بِهِ الْبَهَائِمَ وَ الْخَلْقَ، وَ تُكْمِلُ لَنَا بِهِ طَيِّبَاتِ الرِّزْقِ، و تُنْبِتُ لَنَا بِهِ الزَّرْعَ وَ تُدِرُّ بِهِ الضَّرْعَ وَ تَزِيدُنَا بِهِ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِنَا}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۸۴.</ref>

*[[امام]]{{ع}} در [[دعا]] برای [[فرزندان]] و هنگامی که روزی بر آن [[حضرت]] تنگ می‌شد به این ویژگی [[انسان]] اشاره دارد: "بارخدایا به ماندن فرزندانم به من [[نعمت]] عطا فرما، و به [[شایسته]] گردانیدن ایشان برای ([[اطاعت]] و [[پیروی]] از) من، و به بهره بردن من از ایشان. بارخدایا عمرشان را برای من دراز گردان، و مدت زندگانیشان را بسیار نما، و کوچکشان را برای من پرورش ده، و ناتوانشان را نیرومند ساز، و تن‌ها و [[کیش‌ها]] و خوهاشان را برای من سالم بدار، و در [[جان‌ها]] و اندامشان ودر هرچه از کار ایشان به آن می‌کوشم تندرستی ده (از دردها و پیشامدهای ناروا نگاهداری‌شان فرما) و روزی‌هایشان را برای من و به دست من فراوان گردان"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ وَ مُنَّ عَلَيَّ بِبَقَاءِ وُلْدِي وَ بِإِصْلَاحِهِمْ لِي و بِإِمْتَاعِي بِهِمْ إِلَهِي امْدُدْ لِي فِي أَعْمَارِهِمْ، وَ زِدْ لِي فِي آجَالِهِمْ، وَ رَبِّ لِي صَغِيرَهُمْ، وَ قَوِّ لِي ضَعِيفَهُمْ، وَ أَصِحَّ لِي أَبْدَانَهُمْ وَ أَدْيَانَهُمْ وَ أَخْلَاقَهُمْ، وَ عَافِهِمْ فِي أَنْفُسِهِمْ وَ فِي جَوَارِحِهِمْ وَ فِي كُلِّ مَا عُنِيتُ بِهِ مِنْ أَمْرِهِمْ، وَ أَدْرِرْ لِي وَ عَلَى يَدِي أَرْزَاقَهُمْ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۸۶.</ref>

*[[امام]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و پنجم و عبارت پنجاه و سوم می‌فرمایند: "بارخدایا [[ترس]] [[کیفر]] ترسیده شده ([[دوزخ]]) و [[شوق]] و [[دوستی]] [[پاداش]] [[وعده]] داده شده ([[بهشت]]) را روزی ما گردان؛ تا اینکه [[لذت]] و [[خوشی]] آنچه (آمرزشی که) از تو می‌خواهیم؛ و [[اندوه]] آنچه ([[کیفر]] بر گناهانی که) از آن به تو [[پناه]] می‌بریم دریابیم"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا خَوْفَ عِقَابِ الْوَعِيدِ، وَ شَوْقَ ثَوَابِ الْمَوْعُودِ حَتَّى نَجِدَ لَذَّةَ مَا نَدْعُوكَ بِهِ، وَ كَأْبَةَ مَا نَسْتَجِيرُكَ مِنْهُ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۸۷.</ref>

*[[امام]]{{ع}} در دعای پنجاه و یکم عبارت یازدهم می‌فرمایند: "ای خدای من (پیش از این) به سبب ([[بدی]]) [[نیت]] و قصدم مرا (میان [[مردم]]) رسوا نکردی؛ و به وسیله گناهانم هلاک و تباه ننمودی، تو را می‌خوانم پس (درخواست) مرا [[اجابت]] کرده می‌پذیری، و اگرچه هنگامی که تو مرا می‌خوانی (امر می‌فرمایی) من (در [[فرمانبری]]) کندم؛ و هر [[حاجت]] و خواسته‌ای که می‌خواهم از تو درخواست می‌نمایم؛ و هر کجا که [[راز]] خود را (که [[دوست]] ندارم دیگری بر آن [[آگاه]] شود) پیش تو می‌گذارم ([[آشکار]] می‌سازم)، از این رو جز تو را نمی‌خوانم، و به جز تو [[امید]] ندارم"<ref>{{متن حدیث|إِلَهِي لَمْ تَفْضَحْنِي بِسَرِيرَتِي، وَ لَمْ تُهْلِكْنِي بِجَرِيرَتِي، أَدْعُوكَ فَتُجِيبُنِي وَ إِنْ كُنْتُ بَطِيئاً حِينَ تَدْعُونِي، وَ أَسْأَلُكَ كُلَّمَا شِئْتُ مِنْ حَوَائِجِي، وَ حَيْثُ مَا كُنْتُ وَضَعْتُ عِنْدَكَ سِرِّي، فَلَا أَدْعُو سِوَاكَ، وَ لَا أَرْجُو غَيْرَكَ}}</ref>؛

*در دعای شانزدهم عبارت بیست و هشتم می‌فرمایند: "و اینکه خود را به این سخنان [[سرزنش]] می‌نمایم برای [[طمع]] در [[مهربانی]] تو است که [[اصلاح]] کار [[گناهکاران]] به آنست؛ و برای [[امید به رحمت]] تو است که رهایی گردن [[خطاکاران]] به آنست"<ref>{{متن حدیث| وَ إِنَّمَا أُوَبِّخُ بِهَذَا نَفْسِي طَمَعاً فِي رَأْفَتِكَ الَّتِي بِهَا صَلَاحُ أَمْرِ الْمُذْنِبِينَ، وَ رَجَاءً لِرَحْمَتِكَ الَّتِي بِهَا فَكَاكُ رِقَابِ الْخَاطِئِينَ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۸۸.</ref>

*[[امام]]{{ع}} در دعای بیستم عبارت سوم می‌فرمایند: "بارخدایا بر [[محمد]] و آل او [[درود]] فرست، و از کاری که کوشیدن به آن مرا (از [[عبادت]] و بندگیت) بازمی‌دارد بی‌نیازم کن (تا توجه من به جز تو نباشد) و وادار مرا به آنچه (انجام [[اوامر]] و ترک [[نواهی]]) که فردا ([[روز رستاخیز]]) از آن سؤال و بازپرسی می‌نمایی و روزهای مرا در آنچه ([[عبادت]] و [[پرستش]]) که برای آنم آفریده‌ای صرف نما و مرا (از دیگران) بی‌نیاز فرما و روزی‌ات را بر من [[گشایش]] ده، و به نگاه کردن ([[چشم به راه]] بودن) گرفتارم مفرما، و [[عزیز]] و گرامی‌ام بدار، به [[کبر]] و [[سربلندی]] ([[افراط]] در [[عزت]]) دچارم مکن؛ و مرا برای ([[بندگی]]) خود رام ساز؛ و عبادتم را به [[عجب]] و [[خودپسندی]] (از درجه قبول) تباه مگردان؛ و خیر و [[نیکی]] برای [[مردم]] را به دست من روان ساز (توانگرم گردان تا به ایشان [[احسان]] نمایم) و آن را به [[منت نهادن]] [[باطل]] مفرما؛ و [[خوهای پسندیده]] را به من ببخش (استعداد قبول آن را به من عطا فرما) و (چنان‌که آنها را دارا شدم) مرا از به خود [[نازیدن]] نگاه‌دار"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اكْفِنِي مَا يَشْغَلُنِي الِاهْتِمَامُ بِهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِي بِمَا تَسْأَلُنِي غَداً عَنْهُ، وَ اسْتَفْرِغْ أَيَّامِي فِيمَا خَلَقْتَنِي لَهُ، وَ أَغْنِنِي وَ أَوْسِعْ عَلَيَّ فِي رِزْقِكَ، وَ لَا تَفْتِنِّي بِالنَّظَرِ، وَ أَعِزَّنِي وَ لَا تَبْتَلِيَنِّي بِالْكِبْرِ، وَ عَبِّدْنِي لَكَ وَ لَا تُفْسِدْ عِبَادَتِي بِالْعُجْبِ، وَ أَجْرِ لِلنَّاسِ عَلَى يَدِيَ الْخَيْرَ وَ لَا تَمْحَقْهُ بِالْمَنِّ، وَ هَبْ لِي مَعَالِيَ الْأَخْلَاقِ، وَ اعْصِمْنِي مِنَ الْفَخْرِ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۹۰-۹۱.</ref>

*این عنوان مستقیماً در [[صحیفه]] ذکر نشده است، اما با توجه به برخی از [[دعاها]] می‌توان جلوه‌هایی از این ویژگی را مشاهده کرد.

*دعاهای [[امام]]{{ع}} برای خود و [[نزدیکان]] (دعای هفتم)، درخواست حاجت‌ها (دعای سیزدهم)، شفا هنگام [[بیماری]] (دعای پانزدهم)، رفع [[بلاها]] و [[سختی‌ها]] (دعای هجدهم)، تندرستی (دعای بیست و سوم)، رفع تنگی [[رزق]] (دعای بیست و نهم)، یاری‌طلبیدن برای ادای قرض (دعای سی‌ام)، رفع [[غم]] و [[اندوه]] (دعای پنجاه و چهارم) و بسیاری از دعاهای دیگر که در آن درخواست [[سعادت]]، کمال، [[قدرت]]، [[نعمت]] و... از [[خداوند]] دارد، همگی حاکی از [[روح]] خود [[دوستی]] [[انسان]] است<ref>سید ابراهیم میرشاه جعفری و حمید مقامی، رهیافتی به نظر تربیتی اسلام از نگاه صحیفه سجادیه، اندیشه دینی، ۱۵ (تابستان ۸۴)، ص۱۰۶.</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۹۲-۹۳.</ref>

*[[امام]]{{ع}} در دعای بیستم عبارت بیست و چهارم می‌فرمایند: "بارخدایا برمحمد و آل او [[درود]] فرست؛ و مرا از کسب و روزی به دست آوردن با [[رنج]] بی‌نیاز کن؛ و بی‌حساب (فراوان یا بی‌رنج یا بی‌حساب و بازپرسی در [[آخرت]]) روزی ده، تا از [[عبادت]] و [[بندگی]] تو برای به دست آوردن روزی بازنمانم، و زیر بار سنگینی زیان‌ها و [[بدی]] عواقب کسب (غیر [[مشروع]]) نروم"<ref>{{متن حدیث| اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اكْفِنِي مَئُونَةَ الِاكْتِسَابِ، وَ ارْزُقْنِي مِنْ غَيْرِ احْتِسَابٍ، فَلَا أَشْتَغِلَ عَنْ عِبَادَتِكَ بِالطَّلَبِ، وَ لَا أَحْتَمِلَ إِصْرَ تَبِعَاتِ الْمَكْسَبِ}}</ref>؛

*[[امام]]{{ع}} در این فراز درخواست روزی بدون زحمت از [[خداوند]] نمی‌نماید، بلکه منظور این است که [[خداوند]] بصیرتی به ایشان دهد تا در مسیری قرار گیرد که چنان‌چه زحمتی می‌کشد روزی هم نصیبش گردد.