بحث:ام‌الکتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

* [[ابن‌ دُرید]] نیز‌ سخن‌ [[ابن‌ سکیت]] را به‌عنوان اولین معنی باز گفته است <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص۷۸.</ref>. از سخن وی‌ چنین‌ برمی‌آید که معنای «ابتدائیت و رأست» را‌ نیز‌ برای این‌ ماده‌ جاری‌ می‌داند <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص:۷۸ - ۷۹.</ref>. او همچنین از قول اخفش نقل می‌کند هرچیزی که به چیزی دیگر منضمّ شود، بِدان‌ «اُم‌» اطلاق می‌گردد، لذا وجه تسمیه‌ «رئیس‌ قوم‌» به‌ «اُم‌» را‌ در همین نکته‌ می‌داند‌ <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص۷۹.</ref>. معنای منتسب به اخفش «انضمام چیزی به چیزی دیگر» همان معنایی است که فراهیدی‌ نیز‌ بدان‌ تصریح کرده است. اگر مراد از این‌ اخفش‌ همانی‌ باشد‌ که‌ شاگرد‌ خلیل بوده، این احتمال وجود دارد که منبع قول اخفش، خلیل بن احمد باشد.

بدون شک [[علم پیامبر]]{{صل}} و همچنین [[علم ائمه]]{{عم}} علمی حقیقی و علمی خدایی و از جانب خدا می‏‌باشد، این معنا در روایات مختلف با بیانات مختلفی به لفظ کشیده شده است از جمله روایاتی که [[علم ائمه]]{{عم}} و [[پیامبر]]{{صل}} را مستند به [[علم کتاب]] یا [[کتاب مبین]] و یا [[ام الکتاب]] می‏‌نمایند در واقع این روایات ریشه و اساس علم را در [[علم خدا]] می‌دانند که [[ائمه]]{{عم}} به حسب وظایفی که بر عهدهٔ شان گذاشته شده از آن برخوردار شده‌اند. اصل اثبات این برخورداری و بیان تفاوت و گسترهٔ آن نسبت به دانش و علوم دیگران علت و سبب بیان روایاتی از جمله روایات مزبور می‏باشد. اما مبادی و مجاری این اتصال در [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} با تفاوتهایی نه در اصل و کمیت یا کیفیت علم، بلکه در گونهٔ ارتباط و اتصال مواجه است. به عبارتی [[ختمیت]] [[رسالت]] و [[پیامبری]]، مقتضی آن است که علم مربوط به [[رسالت]] و [[نبوت]] که به تعبیری همان [[هدایت]] عام می‌‏باشد با [[خاتمیت]] به اتمام رسیده باشد پس آگاهی‌های از دین و شریعت در هر سطح آن تنها از راه [[خاتم المرسلین]] محقق می‏‌تواند باشد<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87)  منابع علم امام در قرآن و روایات، ص:۱۳۱.]</ref>. این امر اقتضا دارد مبادی و مجاری [[امام]]{{ع}} در کیفیت آگاهی از علم به [[کتاب مبین]] یا همان [[لوح محفوظ]] دو گونه تصویر شود. لذا می‏‌توان از جانب وحیثی تمام علوم [[امام]]{{ع}} را علمی خدایی و به تعبیر برخی روایات عالم بودن به تمامی [[کتاب مبین]] و [[ام الکتاب]] و [[علم الکتاب]] بیان داشت<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87)  منابع علم امام در قرآن و روایات، ص:۱۳۱.]</ref>. [[امام کاظم]] {{ع}} در پاسخ به سؤالی که در آن از مقایسهٔ [[حضرت موسی]]{{ع}} و [[حضرت عیسی]]{{ع}} با [[پیامبر خاتم]]{{صل}} و شأن و مقام [[حضرت رسول]]{{صل}} پرسیده شده بود، با برتر دانستن علم و توانایی‌های [[حضرت رسول]]{{صل}} از سایر [[انبیاء]]{{عم}} با استناد به آیات قرآن، آگاهی از [[ام الکتاب]] و [[کتاب مبین]] را سبب و علت این برتری معرفی می‌نمایند و می‌افزایند: این علم الهی را خداوند طبق آیهٔ بیست و نه سورهٔ مبارک سبأ به برگزیدگان خود که [[ائمه اطهار]]{{عم}}باشند عطا نموده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87)  منابع علم امام در قرآن و روایات، ص:۱۳۱.]</ref>. از روایات این نکته نیز استفاده می‌‏شود که علم، امر ذو مراتب و مراحل است حتی نسبت به یک مسئله، به تعبیر روایات علمِ به آنچه در [[ام الکتاب]] است با علم به آنچه از [[ام الکتاب]] صادر و خارج شده و به مرحلهٔ نفوذ رسیده دو علم است: {{عربی|اندازه=150%|«أَمَّا الْمَكْفُوفُ فَهُوَ الَّذِي عِنْدَهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ إِذَا خَرَجَ نَفَذ»}}<ref>بصائرالدرجات ص: ۱۰۹ ح ۳ و ص۱۱۲ ح ۱۸ .</ref> و شاید به همین جهت روایات به مسئله [[تحدیث]] روزانه که نشانگر خروجی‌ها و امور نافذ شده الهی از ام الکتاب‌اند اهمیت فوق العاده‌ای داده‌اند<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87)  منابع علم امام در قرآن و روایات، ص:۱۳۱.]</ref>