تورات در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
(←منابع) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
===چیستی [[تورات]]=== | ===چیستی [[تورات]]=== | ||
*[[تورات]]، نام [[کتاب آسمانی]] است که [[خداوند]] بر [[حضرت موسی]]{{ع}} نازل کرد، تا [[قوم یهود]] را [[هدایت]] کند<ref>ر.ک: محدثی، | *[[تورات]]، نام [[کتاب آسمانی]] است که [[خداوند]] بر [[حضرت موسی]]{{ع}} نازل کرد، تا [[قوم یهود]] را [[هدایت]] کند<ref>ر.ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۶۱.</ref>. «[[تورات]]» کلمهای عبری به معنای [[شریعت]] و [[قانون]] است<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref>. در [[قرآن]] بارها از این کتاب نام برده شده است؛ هجده مرتبه کلمه [[تورات]] و تعابیر دیگری مانند [[الواح]]. | ||
*توراتی که اینک در دست [[یهودیان]] است، مجموعهای است از اسفار پنجگانه و کتب سی و نه گانۀ [[عهد عتیق]]<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref>. به [[تورات]] [[عهد قدیم]]<ref>ر.ک: محدثی، | *توراتی که اینک در دست [[یهودیان]] است، مجموعهای است از اسفار پنجگانه و کتب سی و نه گانۀ [[عهد عتیق]]<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref>. به [[تورات]] [[عهد قدیم]]<ref>ر.ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۶۱.</ref> یا [[عتیق]]<ref>ر.ک: جمعی از نویسندگان، فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref> و [[کتاب مقدس]] هم میگویند در مقابل [[عهد]] جدیدی که به [[انجیل]] گفته میشود. [[تورات]]، چندین بخش دارد که به هر بخش آن "سِفر" گفته میشود. مثل سِفر [[خروج]]، سفر لاویان، سفر اعداد و سفر تثنیه... که در بردارندۀ سرگذشتهایی از [[بنی اسرائیل]] و [[حضرت موسی]]{{ع}} و دستورالعملهای اوست<ref>ر.ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۶۱.</ref>. | ||
===تاریخچه [[تورات]]=== | ===تاریخچه [[تورات]]=== | ||
*[[یهودیان]] و [[مسیحیان]] قرنها میپنداشتهاند مؤلف تورات، [[حضرت موسی]]{{ع}} است و برای اثبات این [[باور]]، به برخی آیات [[تورات]]<ref>برای نمونه: ر.ک: کتاب مقدس، "سفر تثنیه"، باب ۳۱/ شماره ۹.</ref> استناد میجستهاند. با این حال، نظریۀ غالب محققین در روزگار [[جدید]] این است که تورات فعلی در دورههای پس از [[حضرت موسی]]{{ع}} تألیف شده است<ref>مستر هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۲۲۶.</ref>. بنابر آخرین تحقیقات، سه متن عبری که سه قرن پیش از میلاد نیز وجود داشتهاند، عبارتاند از: متن مسورانی؛ متنی دیگر که به یونانی ترجمه شد؛ اسفار خمسه [[سامری]]<ref>دکتر بوکای، عهدین، قرآن و علم، ۱۸.</ref>. [[عهد]] عتیق عبرانی که هم اینک در دست است، از نسخۀ مسورانی پدید آمده است که جمعی از [[یهودیان]] طبریه و [[سوره]] ـ واقع در وادی [[فرات]] ـ از قرن ۶ تا ۱۲ م. گرد آوردند. مسوریان، نسخههایی را که با نسخه خویش مطابق نیافتند، کنار نهادند و حفظ آنها را [[حرام]] دانستند و بدین روی نسخۀ قدیم عبرانی که بر قرن ۱۰ م. مقدم باشد، نمیتوان یافت<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref>. | *[[یهودیان]] و [[مسیحیان]] قرنها میپنداشتهاند مؤلف تورات، [[حضرت موسی]]{{ع}} است و برای اثبات این [[باور]]، به برخی آیات [[تورات]]<ref>برای نمونه: ر.ک: کتاب مقدس، "سفر تثنیه"، باب ۳۱/ شماره ۹.</ref> استناد میجستهاند. با این حال، نظریۀ غالب محققین در روزگار [[جدید]] این است که تورات فعلی در دورههای پس از [[حضرت موسی]]{{ع}} تألیف شده است<ref>مستر هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۲۲۶.</ref>. بنابر آخرین تحقیقات، سه متن عبری که سه قرن پیش از میلاد نیز وجود داشتهاند، عبارتاند از: متن مسورانی؛ متنی دیگر که به یونانی ترجمه شد؛ اسفار خمسه [[سامری]]<ref>دکتر بوکای، عهدین، قرآن و علم، ۱۸.</ref>. [[عهد]] عتیق عبرانی که هم اینک در دست است، از نسخۀ مسورانی پدید آمده است که جمعی از [[یهودیان]] طبریه و [[سوره]] ـ واقع در وادی [[فرات]] ـ از قرن ۶ تا ۱۲ م. گرد آوردند. مسوریان، نسخههایی را که با نسخه خویش مطابق نیافتند، کنار نهادند و حفظ آنها را [[حرام]] دانستند و بدین روی نسخۀ قدیم عبرانی که بر قرن ۱۰ م. مقدم باشد، نمیتوان یافت<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref>. | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
#سفر تثنیه که [[شرایع]] را به گونه مختصر باز میآورد<ref>مستر هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۷۱۹.</ref>. <ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref> | #سفر تثنیه که [[شرایع]] را به گونه مختصر باز میآورد<ref>مستر هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۷۱۹.</ref>. <ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref> | ||
===[[تورات]] در [[قرآن]]=== | ===[[تورات]] در [[قرآن]]=== | ||
*آنچه [[قرآن]] به عنوان کتاب [[حضرت موسی]]{{ع}} بدان اشاره کرده است، غیر از تورات کنونی است<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref>. در [[قرآن]] به تحریفی که [[یهودیان]] در آن کتاب ایجاد کردند اشاره شده است<ref>ر.ک: محدثی، | *آنچه [[قرآن]] به عنوان کتاب [[حضرت موسی]]{{ع}} بدان اشاره کرده است، غیر از تورات کنونی است<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref>. در [[قرآن]] به تحریفی که [[یهودیان]] در آن کتاب ایجاد کردند اشاره شده است<ref>ر.ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۶۱.</ref>. [[قرآن کریم]] تصریح میکند اگر [[یهودیان]] به کتاب خویش عمل میکردند، [[آسمان]] و [[زمین]] بابروزی خویش را بر آنان میگشود<ref>{{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ}}«و اگر آنان تورات و انجیل و آنچه را از پروردگارشان به سوی آنها فرو فرستاده شده است، بر پا میداشتند از نعمتهای آسمانی و زمینی برخوردار میشدند» سوره مائده، آیه ۶۶.</ref>. [[نشانهها]] و ویژگیهای [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و نیز مؤمنانی که با اویند، در تورات آمده است<ref>{{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ}}«همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷؛ {{متن قرآن|مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا}}«محمد پيامبر خدا، و كسانى كه با او هستند بر كافران سختگيرند و با يكديگر مهربان. آنان را بينى كه ركوع مىكنند، به سجده مى آيند و جوياى فضل و خشنودى خدا هستند. نشانشان اثر سجدهاى است كه بر چهره آنهاست. اين است وصفشان در تورات و در انجيل، كه چون كِشته اى هستند كه جوانه بزند و آن جوانه محكم شود و بر پاهاى خود بايستد و كشاورزان را به شگفتى وادارد، تا آنجا كه كافران را به خشم آورد. خدا از ميان آنها كسانى را كه ايمان آورده اند و كارهاى شايسته كرده اند به آمرزش و پاداشى بزرگ وعده داده است» سوره فتح، آیه ۲۹.</ref>. [[قرآن کریم]] بر کسانی که به تعالیم تورات [[مکلف]] شده و [[حق]] آن را ادا نکردهاند، به [[سختی]] [[اعتراض]] میکند و آنان را همانند الاغی میداند که کتاب بر پشت حمل میکند و از آنچه بر پشت دارد، غافل است و سود نمیبرد<ref>{{متن قرآن|مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا}}«داستان آنان که (عمل به) تورات بر دوش آنها نهاده شد اما زیر بار آن نرفتند همچون داستان درازگوشی است بر او کتابی چند» سوره جمعه، آیه ۵.</ref>.<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref> | ||
*بنابر [[آیات قرآنی]]، کتاب [[حضرت موسی]]{{ع}} که در [[الواح]]، به ایشان نازل گشته، از هر موضوعی اندرزی و حکمی در آن بوده است<ref>{{متن قرآن|وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ}}«و برای او در «الواح» (تورات) در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم» سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref>. تورات در نظرگاه [[قرآنی]]، سراسر [[نور]] و [[هدایت]] بوده و [[پیامبران]] و علمای [[بنی اسرائیل]] براساس آن میان [[مردم]] [[داوری]] و [[حکم]] میکردهاند<ref>{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ}}«ما تورات را که در آن رهنمود و روشنایی بود، فرو فرستادیم؛ پیامبران که تسلیم (خداوند) بودند و (نیز) دانشوران ربّانی و دانشمندان (توراتشناس) بنابر آنچه از کتاب خداوند به آنان سپرده شده بود و بر آن گواه بودند برای یهودیان داوری میکردند» سوره مائده، آیه ۴۴.</ref>. [[حضرت عیسی]]{{ع}} نیز تورات را [[تصدیق]] کرده است<ref>{{متن قرآن|وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ}}«و تورات پیش از خود را راست میشمارم، و (آمدهام) تا برخی از چیزهایی را که بر شما حرام شده است حلال گردانم و نشانهای از پروردگارتان برای شما آوردهام پس، از خداوند پروا و از من فرمانبرداری کنید!» سوره آل عمران، آیه ۵۰؛ {{متن قرآن|وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ}}«و از پی آنان عیسی بن مریم را فرستادیم در حالی که تورات پیش از خود را راست میشمرد و به او انجیل دادیم که در آن رهنمود و روشنایی بود و تورات پیش از خود را راست میشمرد و رهنمود و پند برای پرهیزگاران بود» سوره مائده، آیه ۴۶.</ref>.<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref> | *بنابر [[آیات قرآنی]]، کتاب [[حضرت موسی]]{{ع}} که در [[الواح]]، به ایشان نازل گشته، از هر موضوعی اندرزی و حکمی در آن بوده است<ref>{{متن قرآن|وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ}}«و برای او در «الواح» (تورات) در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم» سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref>. تورات در نظرگاه [[قرآنی]]، سراسر [[نور]] و [[هدایت]] بوده و [[پیامبران]] و علمای [[بنی اسرائیل]] براساس آن میان [[مردم]] [[داوری]] و [[حکم]] میکردهاند<ref>{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ}}«ما تورات را که در آن رهنمود و روشنایی بود، فرو فرستادیم؛ پیامبران که تسلیم (خداوند) بودند و (نیز) دانشوران ربّانی و دانشمندان (توراتشناس) بنابر آنچه از کتاب خداوند به آنان سپرده شده بود و بر آن گواه بودند برای یهودیان داوری میکردند» سوره مائده، آیه ۴۴.</ref>. [[حضرت عیسی]]{{ع}} نیز تورات را [[تصدیق]] کرده است<ref>{{متن قرآن|وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ}}«و تورات پیش از خود را راست میشمارم، و (آمدهام) تا برخی از چیزهایی را که بر شما حرام شده است حلال گردانم و نشانهای از پروردگارتان برای شما آوردهام پس، از خداوند پروا و از من فرمانبرداری کنید!» سوره آل عمران، آیه ۵۰؛ {{متن قرآن|وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ}}«و از پی آنان عیسی بن مریم را فرستادیم در حالی که تورات پیش از خود را راست میشمرد و به او انجیل دادیم که در آن رهنمود و روشنایی بود و تورات پیش از خود را راست میشمرد و رهنمود و پند برای پرهیزگاران بود» سوره مائده، آیه ۴۶.</ref>.<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه ص ۲۰۵</ref> | ||
===دیدگاه [[شیعه]] درباره [[تورات]]=== | ===دیدگاه [[شیعه]] درباره [[تورات]]=== | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
===[[تورات]] در [[معارف مهدوی]]=== | ===[[تورات]] در [[معارف مهدوی]]=== | ||
*[[الواح]] اصلی [[حضرت موسی]]{{ع}} جزء [[میراث]] انبیاست و دست به دست در بین [[انبیا]] و [[اوصیا]] منتقل شده و اکنون نزد [[امام زمان]]{{ع}} است. [[حضرت مهدی]]{{ع}} آنها را در [[زمان ظهور]] از غاری در [[انطاکیه]] خارج میکند. در [[تورات]] به آمدن [[منجی]] [[آخر الزمان]] و [[حکمرانی]] [[صالحان]] و ریشهکن شدن [[ظلم]] و [[بیداد]] اشاره شده است. در این [[اخبار]] [[گسترش عدالت]] و [[یاری]] ستمدیدگان را در آن ایام یادآور میشود و [[جهان]] برای همیشه [[شاهد]] [[برکت]] و [[راستی]] خواهد بود، و در جای دیگر اشاره به [[حوادث پیش از ظهور]] مینماید و حکایت از [[آشوب]] و تزلزل در [[امتها]] دارد و پس از آن به آمدن شخصی [[بشارت]] میدهد که [[برترین]] شخص در میان [[امتها]] است<ref>موعود نامه: ص ۲۳۲ - ۲۲۹ با تلخیص.</ref>. | *[[الواح]] اصلی [[حضرت موسی]]{{ع}} جزء [[میراث]] انبیاست و دست به دست در بین [[انبیا]] و [[اوصیا]] منتقل شده و اکنون نزد [[امام زمان]]{{ع}} است. [[حضرت مهدی]]{{ع}} آنها را در [[زمان ظهور]] از غاری در [[انطاکیه]] خارج میکند. در [[تورات]] به آمدن [[منجی]] [[آخر الزمان]] و [[حکمرانی]] [[صالحان]] و ریشهکن شدن [[ظلم]] و [[بیداد]] اشاره شده است. در این [[اخبار]] [[گسترش عدالت]] و [[یاری]] ستمدیدگان را در آن ایام یادآور میشود و [[جهان]] برای همیشه [[شاهد]] [[برکت]] و [[راستی]] خواهد بود، و در جای دیگر اشاره به [[حوادث پیش از ظهور]] مینماید و حکایت از [[آشوب]] و تزلزل در [[امتها]] دارد و پس از آن به آمدن شخصی [[بشارت]] میدهد که [[برترین]] شخص در میان [[امتها]] است<ref>موعود نامه: ص ۲۳۲ - ۲۲۹ با تلخیص.</ref>. | ||
*در [[قرآن کریم]] نیز [[خداوند]] خبر از [[بشارت ظهور]] در کتاب [[تورات]] میدهد: {{متن قرآن|وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ}}<ref>«و در زبور پس از تورات نگاشتهایم که بیگمان زمین را بندگان شایسته من به ارث خواهند برد» سوره انبیاء، آیه ۱۰۵.</ref> [[امام باقر]]{{ع}} در [[حدیثی]] فرمود: [[مهدی]]{{ع}} [[قیام]] خواهد نمود... سپس به [[انطاکیه]] رفته و کتابهای [[خدا]] (که بر [[پیامبران]] نازل میشده) از آن غار خارج خواهد کرد و [[تورات]] و [[انجیل]] و [[زبور]] را بیرون خواهد آورد، و در میان هر ملتی با [[احکام]] [[کتاب آسمانی]] خودشان [[قضاوت]] خواهد نمود.»..<ref>{{متن حدیث|إِذَا قَامَ قَائِمُ أَهْلِ الْبَیْتِ... یَسْتَخْرِجُ التَّوْرَاةَ وَ سَائِرَ کُتُبِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ غَارٍ بِأَنْطَاکِیَةَ وَ یَحْکُمُ بَیْنَ أَهْلِ التَّوْرَاةِ بِالتَّوْرَاةِ وَ بَیْنَ أَهْلِ الْإِنْجِیلِ بِالْإِنْجِیلِ وَ بَیْنَ أَهْلِ الزَّبُورِ بِالزَّبُورِ وَ بَیْنِ أَهْلِ الْقُرْآنِ بِالْقُرْآنِ...}}؛ غیبت نعمانی: ص ۲۳۷.</ref>.<ref>ر.ک: حیدرزاده، | *در [[قرآن کریم]] نیز [[خداوند]] خبر از [[بشارت ظهور]] در کتاب [[تورات]] میدهد: {{متن قرآن|وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ}}<ref>«و در زبور پس از تورات نگاشتهایم که بیگمان زمین را بندگان شایسته من به ارث خواهند برد» سوره انبیاء، آیه ۱۰۵.</ref> [[امام باقر]]{{ع}} در [[حدیثی]] فرمود: [[مهدی]]{{ع}} [[قیام]] خواهد نمود... سپس به [[انطاکیه]] رفته و کتابهای [[خدا]] (که بر [[پیامبران]] نازل میشده) از آن غار خارج خواهد کرد و [[تورات]] و [[انجیل]] و [[زبور]] را بیرون خواهد آورد، و در میان هر ملتی با [[احکام]] [[کتاب آسمانی]] خودشان [[قضاوت]] خواهد نمود.»..<ref>{{متن حدیث|إِذَا قَامَ قَائِمُ أَهْلِ الْبَیْتِ... یَسْتَخْرِجُ التَّوْرَاةَ وَ سَائِرَ کُتُبِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ غَارٍ بِأَنْطَاکِیَةَ وَ یَحْکُمُ بَیْنَ أَهْلِ التَّوْرَاةِ بِالتَّوْرَاةِ وَ بَیْنَ أَهْلِ الْإِنْجِیلِ بِالْإِنْجِیلِ وَ بَیْنَ أَهْلِ الزَّبُورِ بِالزَّبُورِ وَ بَیْنِ أَهْلِ الْقُرْآنِ بِالْقُرْآنِ...}}؛ غیبت نعمانی: ص ۲۳۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]] صفحه ۱۸۲.</ref> | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{فهرست اثر}} | |||
{{ستون-شروع|2}} | |||
* [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']] | * [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']] | ||
* [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']] | * [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']] | ||
* [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | * [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | ||
{{پایان}} | |||
{{پایان}} | |||
==جستارهای وابسته== | ==جستارهای وابسته== | ||