|
|
| خط ۴۶: |
خط ۴۶: |
| #ترجمه کامل من لا یحضره الفقیه توسط آقایان [[علی اکبر غفاری]]، [[محمد جواد غفاری]] و [[صدر بلاغی]] در شش جلد که اولین بار توسط انتشارات [[صدوق]] در سال ۱۳۶۷ شمسی منتشر شده است. | | #ترجمه کامل من لا یحضره الفقیه توسط آقایان [[علی اکبر غفاری]]، [[محمد جواد غفاری]] و [[صدر بلاغی]] در شش جلد که اولین بار توسط انتشارات [[صدوق]] در سال ۱۳۶۷ شمسی منتشر شده است. |
| #گزیدۀ من لایحضره الفقیه، با [[تحقیق]] و ترجمۀ [[محمد باقر بهبودی]] در دو جلد منتشر شده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref> | | #گزیدۀ من لایحضره الفقیه، با [[تحقیق]] و ترجمۀ [[محمد باقر بهبودی]] در دو جلد منتشر شده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref> |
|
| |
| ==ساختار تهذیب الأحکام==
| |
| همانگونه که ذکر شده، تهذیب الأحکام شرحی است بر کتاب [[فقهی]] المقنعۀ [[شیخ مفید]] که در نوع خود مفصل و در آن [[مقطع]] کتاب مفید و بی نظیری بوده است. تهذیب الأحکام با کتاب [[طهارت]] آغاز میشود و در آن کتاب [[جهاد]] آمده است. بر خلاف [[من لا یحضره الفقیه]] و مقنعه مفید که دارای کتاب جهاد نیستند با کتاب دیات پایان مییابد و در انتها، کتاب مشیخه قرار دارد. نکاتی دربارۀ ساختار این کتاب بیان میکنیم:
| |
| #تهذیب الأحکام شرحی بر مقنعه است و [[شیخ طوسی]] در مقدمه کتاب تهذیب الأحکام به این مطلب اشاره کرده است. وی بیان میکند چون این کتاب، آنچه از [[احکام شریعت]] مورد نیاز است، دارد و از حشو و زواید به دور است، به شرح آن میپردازم ولی بخش [[اصول دین]] آن را شرح نمیدهم<ref>شیخ مفید، المقنعه، ص۲۷-۳۵. در اول مقنعه اعتقادات بیان شده است؛ مانند اعتقاد به معبود و توحید و صفات وی و نفی تشبیه، اعتقاد به پیامبران، اعتقاد به امامت و معرفت ائمه، ولایت اولیاءالله و دشمنی با دشمنان وی، اعتقاد به معاد و جزاء و بهشت جهنم، معرفت و عمل به شرایع اسلام و باب فرض نماز.</ref> و از کتاب طهارت آغاز میکنم. در پایان مقدمه هم تصریح کرده که افزون بر شرح مقنعه مطلبی نمیآورم؛ بلکه در نظر دارم کتاب مستقلی که مشتمل بر تمام [[احادیث شیعه]] باشد تدوین کنم؛ اما شیخ به شرح تنهای این کتاب بسنده نکرده و به تبویب جدیدی در کتب و ابواب و مسائل فقهی پرداخته است. او مسائل مورد نیاز را ارائه کرده است؛ مانند بیان کتاب جهاد که در کتاب مقنعۀ مفید نیست یا برخی ابواب دیگر.
| |
| #[[شیخ طوسی]] در مقدمه [[تهذیب]] الأحکام شیوه ارائه مطالب را بر اساس مقنعه مسئله به مسئله و این گونه ذکر کرده است: در [[استدلال]] بر آن اول، [[ظاهر قرآن]] یا صریح و مفهوم [[آیات]] استناد میکند؛ سپس [[سنت]] [[قطعی]] که [[خبر متواتر]] باشد یا [[اخبار]] همراه با قرینه بر آن دلالت کند؛ بعد [[اجماع]] [[مسلمانان]] اگر باشد یا اجماع [[فرقه]] محقه و در پایان نیز [[روایات]] مشهور [[شیعه]] ذکر میگردد و به اخبار متضاد پرداخته میشود.
| |
| #خود شیخ در اول مشیخه تهذیب الأحکام روش خود را بیان کرده است که قرار گذاشتیم مسائل را یکی یکی بر اساس مقنعه ارائه و [[ادله]] آن را ذکر کنیم. در هر مسئلهای اخبار [[مخالفان]] را [[نقل]] کرده سپس به نقل اخبار [[اصحاب]] خود بپردازیم و مسائل اختلافی و اتفاقی را مشخص کنیم. ما بر این نکته در بیشتر کتاب [[طهارت]] [[وفادار]] بودیم؛ اما دیدیم این روش باعث گستردگی کتاب میشود و از غرض باز میمانیم و ممکن است کتاب ناقص بماند. از این روش [[عدول]] کردیم و فقط به [[نقل روایات]] مختلف و متفق از اصحاب بسنده کردیم و اطناب در این مورد را بهتر از موارد دیگر دانستیم<ref>شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱۰، ص۴ و به کوشش علیاکبر غفاری، ج۱۰، ص۳۸۲.</ref>. برای نمونه در باب [[وضو]] [[حدیثی]] از [[پیامبر]] {{صل}} از منابع [[عامه]] نقل میکند که فرمود: {{متن حدیث|لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِي الْمَسْجِدِ}}<ref>شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۹۲، ح۹۳ و ۹۹.</ref>: “نمازی نیست برای [[همسایه]] [[مسجد]] جز در مسجد”.
| |
| #[[هدف]] دیگر خود را جمع بین اخبار مختلف و متضاد میداند که در گذشته بر عامه ایراد میشده و در آن [[زمان]] [[روایات شیعه]] نیز دچار این تشتت و [[اختلاف]] شده است. شیخ طوسی در مقدمه از قول [[شیخ مفید]] نقل میکند که شخصی به جهت همین اخبار مختلف و متضاد که توان [[فهم]] آن را نداشته، [[دست]] از [[مذهب شیعه]] برداشته است<ref>شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۲.</ref>. [[شهید]] ثانی در هنگام بیان [[اقسام حدیث]]، قسم پانزدهم آن را “مختلف” معرفی میکند که در میان [[عامه]] کتابهایی برای توجیه و [[تأویل]] [[اخبار]] مختلف نگاشته شده است؛ مانند تأویل مختلف الحدیث [[ابن قتیبه]] و کتاب مخصوص در [[شیعه]] را إستبصار میداند<ref>شهید ثانی، الرعایه، ص۸۷ ۸۹.</ref> که در این موضوع است. این کتاب برگرفته از [[تهذیب]] الأحکام است.
| |
| #شیخ مطالبی را که درباره موضوعی ذکر میکند، در پایان، بابی در زیادات آن باب دارد که در مواردی ابواب تهذیب الأحکام بیش از ابواب مقنعه است؛ مانند ابواب زیادات در ابواب کتاب [[طهارت]] که مفید سیزده باب ذکر کرده و [[شیخ طوسی]] آن را به ۲۳ باب رسانده است؛ همچنین در کتاب [[صلات]] گاهی در پایان بابی، بابی در زیادات دارد که در آن اخبار متفاوت را [[نقل]] میکند. البته این تعبیر از مقنعه گرفته شده که در پایان برخی ابواب دارد: {{عربی|باب الزيادات في ذلك}}. تفاوتی که تهذیب الأحکام و إستبصار با دیگر [[کتب اربعه]] دارند این است که تلاش شیخ این نبوده که فقط [[روایات معتبر]] را نقل کند؛ بلکه [[روایات ضعیف]] و نادر را هم نقل کرده است. این نکتهای است که خود شیخ در مقدمه تهذیب الأحکام گفته است که در توجیه و رد یک [[روایت]]، “وجه [[فساد]] آن را بیان میکنم از باب [[ضعف سند]] آن یا عمل عصابه (شیعه) بر خلاف مضمون آن”<ref>شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳.</ref> و اینگونه اخبار در مورد خبرهای اختلافی است که در إستبصار هم آمده و شیخ به توجیه و تأویل آنها پرداخته است.
| |
| #[[کلینی]] [[اسناد روایات]] را در بیشتر موارد آورده است. [[شیخ صدوق]] سندها را حذف کرده و [[راوی]] آخر را آورده است؛ اما شیخ طوسی بخش عمده [[سند]] را ذکر کرده، سپس سند خود را به طور کامل در پایان کتاب نقل کرده است؛ مثلاً روایتی را در متن از [[محمد بن یعقوب کلینی]] [[نقل]] کرده و در پایان کتاب در مشیخه، [[سند]] خود را تا [[کلینی]] گزارش کرده که از مفید و او از [[ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولویه]] از کلینی نقل کرده است. شیخ این سند را در متن [[تهذیب]] الأحکام در کتاب [[طهارت]] هم آورده<ref>شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۷، ح۴۱.</ref> که سندش صحیح میشود. او دو سند دیگر هم از کلینی دارد یا روایتی را از [[حسین بن سعید اهوازی]] نقل کرده، سپس در پایان، سند خود را به [[حسین]] آورده است که آن را صحیح دانستهاند. البته در متن کتاب نیز این سند ذکر شده است. [[روایات]] تکراری مشابه با تعبیر “و بهذا الأسناد عن الحسین بن سعید” نقل گردیده است<ref>شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱، ص۷، ح۸-۱۱.</ref>؛ در نتیجه روایات تهذیب الأحکام و إستبصار [[مسند]] میگردد.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه]]، ص ؟؟؟.</ref>
| |
|
| |
|
| ==نسخهها، [[شرحها]] و ترجمههای تهذیب الأحکام== | | ==نسخهها، [[شرحها]] و ترجمههای تهذیب الأحکام== |
