تبلیغ در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←ویژگیهای مبلّغ
| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
==ویژگیهای مبلّغ== | ==ویژگیهای مبلّغ== | ||
مبلغ، یکی از مؤلفههای اصلی [[تبلیغ]] است، از این رو برای دستیابی به [[تبلیغی]] موفق و متناسب با اهداف [[دین]]، ویژگیهایی برای مبلغ [[دینی]] بایسته است که عبارتاند از | مبلغ، یکی از مؤلفههای اصلی [[تبلیغ]] است، از این رو برای دستیابی به [[تبلیغی]] موفق و متناسب با اهداف [[دین]]، ویژگیهایی برای مبلغ [[دینی]] بایسته است که عبارتاند از: | ||
#'''[[تفقه در دین]]:''' [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ}}<ref>و مؤمنان نباید همگی رهسپار (جهاد یا آموختن دانش) شوند؛ اما چرا از هر گروه ایشان دستهای رهسپار نمیگردند تا دین آگاه شوند و چون نزد قوم خود باز آمدند آنها را بیم دهند باشد که بپرهیزند؛ سوره توبه، آیه:۱۲۲.</ref> بر [[ضرورت]] [[تفقه در دین]] پیش از [[انذار]] [[مردم]] تأکید دارد. [[تفقه در دین]]، آشنایی با همه [[معارف دینی]]، شامل اصول و [[فروع دین]] است<ref>المیزان، ج۹، ص۴۰۴.</ref>، افزون بر این، آیاتی که بر [[بصیرت]] در [[دعوت دینی]] دلالت دارند: {{متن قرآن|قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَاْ وَمَنِ اتَّبَعَنِي }}<ref> بگو: این راه من است که با بینش به سوی خداوند فرا میخوانم، من و (نیز) هر کس که پیرو من است؛ سوره یوسف، آیه:۱۰۸.</ref> و داشتن [[آگاهی]] را پیش نیاز هر کاری میدانند<ref>برای نمونه ر.ک: سوره اسراء، آیه:۳۶.</ref> اهتمام [[تعالیم دینی]] بر [[ضرورت]] [[آگاهی]] [[مبلغان]] را ترسیم میکنند. در [[روایات]] نیز با تعابیر گوناگون، احاطه همه جانبه بر [[دین]]، برای [[ترویج]] آن ضروری شمرده شده است<ref>الفردوس بمأثورالخطاب، ج۱، ص۲۳۴؛ کنز العمال، ج۳، ص۸۴.</ref> | #'''[[تفقه در دین]]:''' [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ}}<ref>و مؤمنان نباید همگی رهسپار (جهاد یا آموختن دانش) شوند؛ اما چرا از هر گروه ایشان دستهای رهسپار نمیگردند تا دین آگاه شوند و چون نزد قوم خود باز آمدند آنها را بیم دهند باشد که بپرهیزند؛ سوره توبه، آیه:۱۲۲.</ref> بر [[ضرورت]] [[تفقه در دین]] پیش از [[انذار]] [[مردم]] تأکید دارد. [[تفقه در دین]]، آشنایی با همه [[معارف دینی]]، شامل اصول و [[فروع دین]] است<ref>المیزان، ج۹، ص۴۰۴.</ref>، افزون بر این، آیاتی که بر [[بصیرت]] در [[دعوت دینی]] دلالت دارند: {{متن قرآن|قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَاْ وَمَنِ اتَّبَعَنِي }}<ref> بگو: این راه من است که با بینش به سوی خداوند فرا میخوانم، من و (نیز) هر کس که پیرو من است؛ سوره یوسف، آیه:۱۰۸.</ref> و داشتن [[آگاهی]] را پیش نیاز هر کاری میدانند<ref>برای نمونه ر.ک: سوره اسراء، آیه:۳۶.</ref> اهتمام [[تعالیم دینی]] بر [[ضرورت]] [[آگاهی]] [[مبلغان]] را ترسیم میکنند. در [[روایات]] نیز با تعابیر گوناگون، احاطه همه جانبه بر [[دین]]، برای [[ترویج]] آن ضروری شمرده شده است<ref>الفردوس بمأثورالخطاب، ج۱، ص۲۳۴؛ کنز العمال، ج۳، ص۸۴.</ref> | ||
#'''[[شناخت]] مخاطب و [[توانایی]] در برقراری [[ارتباط]]:''' [[شناخت]] مخاطب، مبلغ را توانا میکند تا [[معارف دینی]] را متناسب با نیازهای آنان بیان کند و در بیان مطالب، روشهای سازگار با استعداد مخاطب را به کار گیرد<ref>گامهایی در راه تبلیغ، ص۶۳ ـ ۶۷.</ref>؛ همچنین آشنایی با زبان مخاطبان و بهرهمندی از [[فصاحت]] [[زبان]]، مبلغ را در برقراری [[ارتباط]] با آنان [[یاری]] میرساند. [[خداوند]] برای [[تبلیغ دین]] خود پیامبرانی را میفرستاد که با زبان [[مردم]] آشنایی داشتند: {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ }}<ref> و هیچ پیامبری را جز به زبان قومش نفرستادیم؛ سوره ابراهیم، آیه:۴.</ref> و [[حضرت موسی]]{{ع}} از [[خداوند]] میخواهد که گره از زبان او بگشاید و سخنش را برای [[مردم]]، فهمیدنی کند: {{متن قرآن|وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي }}<ref> و گرهی از زبانم بگشای.تا سخنم را دریابند؛ سوره طه، آیه: ۲۷ - ۲۸.</ref> و نیز برای مواجهه با [[فرعون]]، [[همراهی]] برادرش [[هارون]] را میطلبد که از او فصیحتر است. یکی از ضرورتها برای [[شناخت]] مخاطب، آشنایی با ویژگیهای زمانی و مکانی محیط زیست مخاطب است<ref>التبلیغ، ص۱۱۳.</ref> و اینکه اصناف [[مردم]] در مواجهه با [[دعوت دینی]] چگونه واکنش نشان میدهند. [[قرآن]] با ذکر اصنافی چون [[پرهیزگاران]]، [[ظالمان]]، [[فاسقان]] و...، چگونگی مواجهه آنان با [[قرآن]] و نسبت آنان با [[هدایت]] را توضیح میدهد: {{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ}}<ref> این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست؛ سوره بقره، آیه: ۲ - ۳.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ}}<ref> بیگمان خداوند گروه ستمکاران را رهنمون نمیشود؛ سوره احقاف، آیه:۱۰.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}}<ref>بیگمان خداوند نافرمانان را راهنمایی نمیکند؛ سوره منافقون، آیه:۶.</ref>. در آیاتی دیگر به [[پیامبر]]{{صل}} [[یادآوری]] میشود که وی نمیتواند کسانی را که چشمان خود را بر [[حقیقت]] بستهاند از [[گمراهی]] برهاند، بلکه تنها میتواند بر کسانی اثر گذارد که آماده [[پذیرش]] [[ایمان]] به [[آیات]] [[خدا]] هستند: {{متن قرآن|وَمَا أَنتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلاَّ مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ }}<ref> و تو رهنمون کوردلان از گمراهیشان نیستی؛ (تو پیام خود را) جز به کسانی که به آیات ما ایمان آوردهاند و (به فرمان ما) گردن نهادهاند، نمیشنوانی؛ سوره نمل، آیه:۸۱.</ref>. [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَالْمَوْتَى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ}}<ref> تنها کسانی (فراخوان تو را) پاسخ میدهند؛ که گوش شنوا دارند و خداوند مردگان را برمیانگیزاند؛ آنگاه به سوی او بازگردانده میشوند؛ سوره انعام، آیه:۳۶.</ref> نیز تأکید دارد تنها کسانی که گوشی شنوا دارند، [[دعوت پیامبر]] را [[اجابت]] میکنند: {{متن قرآن|إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ}}<ref>برای نمونه ر.ک: سوره نمل، آیه:۸۰؛ سوره جاثیه، آیه:۲۳ و....</ref>. در [[روایات]] نیز با تأکید بر آشنایی با زمان<ref>الکافی، ج۱، ص۲۷؛ تحف العقول، ص۳۵۶.</ref> و [[سخن گفتن]] به فراخور [[عقل]] و ظرفیت مخاطب<ref>الکافی، ج۱، ص۲۳؛ الامالی، طوسی، ص۴۸۱؛ کنزالعمال، ج۱۰، ص۸۴، ۳۰۴.</ref>، شباهت [[انسانها]] به زمانشان بیشتر از شباهت آنان به پدرشان دانسته شده است<ref>المناقب، ص۳۷۵؛ خصائصالائمه، ص۱۱۵؛ینابیع الموده، ج۲، ص۴۱۲.</ref>. | #'''[[شناخت]] مخاطب و [[توانایی]] در برقراری [[ارتباط]]:''' [[شناخت]] مخاطب، مبلغ را توانا میکند تا [[معارف دینی]] را متناسب با نیازهای آنان بیان کند و در بیان مطالب، روشهای سازگار با استعداد مخاطب را به کار گیرد<ref>گامهایی در راه تبلیغ، ص۶۳ ـ ۶۷.</ref>؛ همچنین آشنایی با زبان مخاطبان و بهرهمندی از [[فصاحت]] [[زبان]]، مبلغ را در برقراری [[ارتباط]] با آنان [[یاری]] میرساند. [[خداوند]] برای [[تبلیغ دین]] خود پیامبرانی را میفرستاد که با زبان [[مردم]] آشنایی داشتند: {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ }}<ref> و هیچ پیامبری را جز به زبان قومش نفرستادیم؛ سوره ابراهیم، آیه:۴.</ref> و [[حضرت موسی]]{{ع}} از [[خداوند]] میخواهد که گره از زبان او بگشاید و سخنش را برای [[مردم]]، فهمیدنی کند: {{متن قرآن|وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي }}<ref> و گرهی از زبانم بگشای.تا سخنم را دریابند؛ سوره طه، آیه: ۲۷ - ۲۸.</ref> و نیز برای مواجهه با [[فرعون]]، [[همراهی]] برادرش [[هارون]] را میطلبد که از او فصیحتر است. یکی از ضرورتها برای [[شناخت]] مخاطب، آشنایی با ویژگیهای زمانی و مکانی محیط زیست مخاطب است<ref>التبلیغ، ص۱۱۳.</ref> و اینکه اصناف [[مردم]] در مواجهه با [[دعوت دینی]] چگونه واکنش نشان میدهند. [[قرآن]] با ذکر اصنافی چون [[پرهیزگاران]]، [[ظالمان]]، [[فاسقان]] و...، چگونگی مواجهه آنان با [[قرآن]] و نسبت آنان با [[هدایت]] را توضیح میدهد: {{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ}}<ref> این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست؛ سوره بقره، آیه: ۲ - ۳.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ}}<ref> بیگمان خداوند گروه ستمکاران را رهنمون نمیشود؛ سوره احقاف، آیه:۱۰.</ref>؛ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}}<ref>بیگمان خداوند نافرمانان را راهنمایی نمیکند؛ سوره منافقون، آیه:۶.</ref>. در آیاتی دیگر به [[پیامبر]]{{صل}} [[یادآوری]] میشود که وی نمیتواند کسانی را که چشمان خود را بر [[حقیقت]] بستهاند از [[گمراهی]] برهاند، بلکه تنها میتواند بر کسانی اثر گذارد که آماده [[پذیرش]] [[ایمان]] به [[آیات]] [[خدا]] هستند: {{متن قرآن|وَمَا أَنتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلاَّ مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ }}<ref> و تو رهنمون کوردلان از گمراهیشان نیستی؛ (تو پیام خود را) جز به کسانی که به آیات ما ایمان آوردهاند و (به فرمان ما) گردن نهادهاند، نمیشنوانی؛ سوره نمل، آیه:۸۱.</ref>. [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَالْمَوْتَى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ}}<ref> تنها کسانی (فراخوان تو را) پاسخ میدهند؛ که گوش شنوا دارند و خداوند مردگان را برمیانگیزاند؛ آنگاه به سوی او بازگردانده میشوند؛ سوره انعام، آیه:۳۶.</ref> نیز تأکید دارد تنها کسانی که گوشی شنوا دارند، [[دعوت پیامبر]] را [[اجابت]] میکنند: {{متن قرآن|إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ}}<ref>برای نمونه ر.ک: سوره نمل، آیه:۸۰؛ سوره جاثیه، آیه:۲۳ و....</ref>. در [[روایات]] نیز با تأکید بر آشنایی با زمان<ref>الکافی، ج۱، ص۲۷؛ تحف العقول، ص۳۵۶.</ref> و [[سخن گفتن]] به فراخور [[عقل]] و ظرفیت مخاطب<ref>الکافی، ج۱، ص۲۳؛ الامالی، طوسی، ص۴۸۱؛ کنزالعمال، ج۱۰، ص۸۴، ۳۰۴.</ref>، شباهت [[انسانها]] به زمانشان بیشتر از شباهت آنان به پدرشان دانسته شده است<ref>المناقب، ص۳۷۵؛ خصائصالائمه، ص۱۱۵؛ینابیع الموده، ج۲، ص۴۱۲.</ref>. | ||