خشوع در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←جستارهای وابسته
| خط ۱۰۶: | خط ۱۰۶: | ||
==[[تدبّر]] در [[آیات]] خشوع== | ==[[تدبّر]] در [[آیات]] خشوع== | ||
قوله تعالی: {{متن قرآن|كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ}}<ref>«(این) کتابی خجسته است که ما به سوی تو فرو فرستادهایم تا در آیات آن نیک بیندیشند و تا خردمندان از آن پند گیرند» سوره ص، آیه ۲۹.</ref>. با یک بررسی اجمالی در آیات و معانی، [[تفاسیر]] و روایاتی که درباره، خشوع آمده، چنین به دست میآید که خشوع، [[وجدان]] [[ذلّت]] و [[خواری]] توأم با [[خوف]]، در برابر [[عظمت]]، جلال و کبریایی است. و چون وجدان، امری است که از [[قلب]] نشأت میگیرد، بنابراین، زمینه ایجاد خشوع، قلب بوده و تجلّی آن، در [[ظواهر]] اعضا، آشکار میگردد و به تناسب موقعیت، این تجلّی یا در قلب و [[جسم]] است: {{متن قرآن|خَاشِعِينَ لِلَّهِ}}، و یا در حال اشکریختن. بر چانه به [[خاک]] افتادن و ازدیاد خشوع است: {{متن قرآن|وَيَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا}}. و یا در صداها و اصوات است: {{متن قرآن|وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ}}. و یا در کیفیت هیأت [[بدن]] در حال [[نماز]] است: {{متن قرآن|الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ}}، و یا در حالات کلی است. و {{متن قرآن|وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ}}، و یا در چشمهاست: {{متن قرآن|خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ}}، و یا در چهره و صورت است: {{متن قرآن|وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ}}، و لذا در این تحقیق، با [[استعانت]] از [[الطاف]] [[خدای سبحان]] و با استفاده از [[آیات قرآن کریم]]، تجلیات خشوع را زیر عنوان: “معانی و مفاهیم خشوع” [[تدبر]] مینماییم.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۱.</ref> | قوله تعالی: {{متن قرآن|كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ}}<ref>«(این) کتابی خجسته است که ما به سوی تو فرو فرستادهایم تا در آیات آن نیک بیندیشند و تا خردمندان از آن پند گیرند» سوره ص، آیه ۲۹.</ref>. با یک بررسی اجمالی در آیات و معانی، [[تفاسیر]] و روایاتی که درباره، خشوع آمده، چنین به دست میآید که خشوع، [[وجدان]] [[ذلّت]] و [[خواری]] توأم با [[خوف]]، در برابر [[عظمت]]، جلال و کبریایی است. و چون وجدان، امری است که از [[قلب]] نشأت میگیرد، بنابراین، زمینه ایجاد خشوع، قلب بوده و تجلّی آن، در [[ظواهر]] اعضا، آشکار میگردد و به تناسب موقعیت، این تجلّی یا در قلب و [[جسم]] است: {{متن قرآن|خَاشِعِينَ لِلَّهِ}}، و یا در حال اشکریختن. بر چانه به [[خاک]] افتادن و ازدیاد خشوع است: {{متن قرآن|وَيَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا}}. و یا در صداها و اصوات است: {{متن قرآن|وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ}}. و یا در کیفیت هیأت [[بدن]] در حال [[نماز]] است: {{متن قرآن|الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ}}، و یا در حالات کلی است. و {{متن قرآن|وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ}}، و یا در چشمهاست: {{متن قرآن|خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ}}، و یا در چهره و صورت است: {{متن قرآن|وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ}}، و لذا در این تحقیق، با [[استعانت]] از [[الطاف]] [[خدای سبحان]] و با استفاده از [[آیات قرآن کریم]]، تجلیات خشوع را زیر عنوان: “معانی و مفاهیم خشوع” [[تدبر]] مینماییم.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۱.</ref> | ||
===معانی و مفاهیم خشوع به ترتیب [[آیات]] [[مصحف]]=== | |||
====معنا و مفهوم اول خشوع==== | |||
یکی از معانی و مفاهیم خشوع، [[طاعت]] و [[فرمانبرداری]] [[مؤمنین]] [[اهل کتاب]] از [[اوامر]] [[وحی]] در کتب [[تورات]]، [[انجیل]] و [[قرآن کریم]]، در حال [[خوف]] [[باطنی]] توأم با [[فروتنی]] و [[تواضع]] [[جسمانی]] برای [[خدای تعالی]] است: {{متن قرآن|وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}. | |||
همه اهل کتاب یکسان نیستند | |||
قوله تعالی: {{متن قرآن|لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ * يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَأُولَئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«به خداوند و روز بازپسین ایمان دارند و به کار شایسته فرمان میدهند و از کار ناشایست باز میدارند و به کارهای خیر میشتابند و آنان از شایستگانند * آنان برابر نیستند؛ از اهل کتاب گروهی برخاستگانند که در طول شب آیات خداوند را تلاوت میکنند در حالی که سر به سجده دارند» سوره آل عمران، آیه ۱۱۳-۱۱۴.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۲.</ref> | |||
====معنا و مفهوم دوم خشوع==== | |||
یکی از معانی و مفاهیم خشوع، [[استمرار]] در افزایش [[وجدان]] تذلّل [[قلبی]] [[علما]] و [[دانشمندان]] در برابر [[عظمت]] قرآن کریم است، و در حال [[گریه]]، به خاکافتادن و چهره بر [[خاک]] نهادن، جلوهای از آن وجدان است: {{متن قرآن|وَيَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا}}. | |||
[[علما]] در برابر [[عظمت]] [[قرآن کریم]]، [[فروتنی]] و تذلّل دارند: {{متن قرآن|قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لَا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا}}<ref>«بگو: چه بدان (آیات) ایمان آورید چه ایمان نیاورید؛ بیگمان چون بر کسانی که پیش از این (به آنان) دانش دادهاند خوانده شود به سجده با روی بر زمین میافتند» سوره اسراء، آیه ۱۰۷.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۲.</ref> | |||
====معنا و مفهوم سوم خشوع==== | |||
یکی از معانی و مفاهیم خشوع، خفهبودن و خفیفبودن صدا در برابر عظمت [[رحمان]] است: {{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لَا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا}}؛ یعنی در آن [[روز]] (که در [[قیامت]] است)، دعوتکننده را بدون [[سرپیچی]]، [[پیروی]] و [[اطاعت]] میکنند، و صداها در برابر عظمت و کبریایی [[خدای رحمان]]، در سینهها خفه شود، پس در این حال به جز صدای خفیفی را نمیشنوی. | |||
خفیف و ملایمبودن صدا در محضر [[پیامبر]]{{صل}}، [[آزمایش الهی]] از [[تقوای قلب]] (و یا [[خشیت]] [[دل]]) است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ}}<ref>«بیگمان خداوند دلهای کسانی که صدایشان را نزد فرستاده خداوند فرو میدارند، برای پرهیزگاری آزموده است؛ آنان آمرزش و پاداشی سترگ خواهند داشت» سوره حجرات، آیه ۳.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۶۹۳.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||