آفرینش در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*[[خلقت]] در لغت به معنای نهاد، [[فطرت]]، [[طبیعت]]، [[سرشت]]، خمیره، طبع و [[آفرینش]] است<ref>لغت‌نامه، ج ۶، ص ۸۷۱۲ ، «[[خلقت]]».</ref>. این واژه به معنای [[آفرینش]] انتزاعی است که ذیل آن به همه بحث‌های مربوط به ایجاد و [[آفرینش الهی]] که با واژه خلق و مشتقات آن در [[قرآن]] به کار رفته‌اند، پرداخته می‌شود، زیرا در [[قرآن کریم]] مشتقات خلق در موارد بسیاری به دو معنای آفریدن {{متن قرآن|إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلاَ لَهُ الْخَلْقُ وَالأَمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}}<ref> به راستی پروردگارتان همان خداوند است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفرید سپس بر اورنگ (فرمانفرمایی جهان) استیلا یافت، شب را بر روز می‌پوشاند- که آن را شتابان می‌جوید- و خورشید و ماه و ستارگان را رام فرمان خویش آفرید؛ آگاه باشید که آفرینش و فرمان او راست؛ بزرگوار است خداوند پروردگار جهانیان؛ سوره اعراف، آیه: 54.</ref> و آفریده {{متن قرآن|وَقَالُواْ أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا }}<ref> و گفتند: آیا هنگامی که استخوان‌هایی شویم و خاکستری با آفرینشی تازه برانگیخته می‌شویم؟، سوره اسراء، آیه: 49.</ref> به کار رفته‌اند که تنها معنای نخست موضوع بحث در این مقاله است، چنان که در آیاتی نیز با اسماء [[الهی]] "[[خالق]]" ( ۹ بار )، "احسن الخالقین" ( دو بار ) و "خلاق" ( دو بار ) به آن اشاره شده است. اصل "خلق" به معنای اندازه‌گیری است<ref>القاموس المحیط، ج ۲، ص ۱۱۷۰، «خلق»؛ شرح الاسماء، ص ۵۹۳ ؛ [[مجمع البیان]]، ج ۱، ص ۱۷۲.</ref> و در ابداع و پدید آوردن به کار می‌رود<ref>مفردات، ص ۲۹۶، «خلق».</ref>. [[حقیقت]] خلق، اخراج مقدور از عدم به وجود با نوعی تقدیر است<ref>روض الجنان، ج ۱، ص ۱۵۱.</ref>. برخی گفته‌اند خلق آن است که چیزی از عدم صرف به وجود آید<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۹، ص ۳۲.</ref>؛ ولی بعضی معتقدند اگر ماده چیزی موجود بود و آن را به صورت تازه درآوردند<ref>[[نثر]] طوبی، ج ۱، ص ۲۳۵.</ref> یا نمونه‌ای از آن باشد، باز درباره آن "خلق" اطلاق می‌شود، از این رو [[خالق]] به نو بیرون آورنده بر مثال سابق هم معنا شده است<ref>لغت نامه ، ج ۶، ص ۸۲۴۴ ، "[[خالق]]"؛ لسان العرب، ج ۴، ص ۱۹۳، «خلق».</ref>. [[خالق]] از اسماء حسنای [[خدا]] و یکی از ۹۹ اسم اوست <ref>[[بحارالانوار]]، ج ۴، ص ۱۸۶؛ [[سنن ابن ماجه]]، ج ۲، ص ۳۴.</ref> که از اسماء [[افعال]] شمرده شده است<ref>شرح فصوص الحکم، ص ۴۶؛ الفتوحات المکیه، ج ۱، ص ۲۹۵.</ref>. در باره تفاوت خلق با برخی دیگر از [[افعال الهی]]، نظیر، فطر، ذرء، ایجاد، احداث، ابداع، اختراع و [[جعل]]، چنین گفته شده است: "فاطر" کسی است که بار نخست چیزی را آفریده باشد<ref>اقرب‌الموارد، ج ۲، ص ۹۳۲ ـ ۹۳۳؛ النهایه، ج ۳، ص ۴۵۷، «فطر».</ref> و از آنجا که اصل کلمه "ذرء " به معنای اظهار است: {{متن عربی|ذرء اللَّهُ الْخُلُقِ}} به معنای اظهار آنها به ایجاد پس از عدم است<ref>معجم الفروق اللغویه، ص ۲۴۱.</ref>. برخی اصل واحد در موارد فوق را ایجاد شی‌ء با کیفیتی مخصوص دانسته‌اند؛ با این تفاوت که در ایجاد، تنها، نظر به [[آفرینش]] شی‌ء است از جهت ابداع، در احداث به حادث بودن شی‌ء، در ابداع به کیفیت شی‌ء به گونه‌ای که قبلاً سابقه‌ای نداشته باشد، در اختراع به آسانی اشتقاق و در [[جعل]] به ایجاد تعلق و ارتباط<ref>التحقیق، ج ۳، ص ۱۱۰، «خلق».</ref>، بنابراین [[خدا]] از آن حیث که مقدّر چیزی است که به وجود آورده است، "[[خالق]]" نام دارد و آن جهت که ممیز و مخترع بعضی موجودات از برخی دیگر به واسطه اشکال مختلف است، "بارئ " و چون صورت‌های مخلوقات را به [[بهترین]] ترتیب آفریده است « مصور » نامیده می‌شود<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص ۵۴۷ ، «خلق».</ref><ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمایی، ابوالفضل]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۲، ص 197-198.</ref>.