آیة الله در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*[[انسان‌ها]] در طول [[تاریخ]] راه‌های گوناگونی از جمله راه‌های [[فلسفی]]، [[عرفانی]] برای [[شناخت]] و یافتن [[خداوند]] در پیش گرفته‌اند، اما از آنجا که این راه‌ها همراه با دشواری‌هایی بوده است هیچ‌گاه عمومیت پیدا نکرده است، ولی [[قرآن]]، به لحاظ اینکه [[هدایت]] برای تمام افراد [[بشر]] است {{متن قرآن|شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«(روزهای روزه گرفتن در) ماه رمضان است که قرآن را در آن فرو فرستاده‌اند؛ به رهنمودی برای مردم و برهان‌هایی (روشن) از راهنمایی و جدا کردن حقّ از باطل. پس هر کس از شما این ماه را دریافت (و در سفر نبود)، باید (تمام) آن را روزه بگیرد و اگر بیمار یا در سفر بود، شماری از روزهایی دیگر (روزه بر او واجب است)؛ خداوند برای شما آسانی می‌خواهد و برایتان دشواری نمی‌خواهد و (می‌خواهد) تا شمار (روزه‌ها) را کامل کنید و تا خداوند را برای آنکه راهنمایی‌تان کرده است به بزرگی یاد کنید و باشد که سپاس گزارید» سوره بقره، آیه ۱۸۵.</ref>، راهی را در پیش گرفته است که همه [[انسان‌ها]] به فراخور [[دانش]] خود می‌توانند از این طریق به [[شناخت خدا]] [[دست]] یابند و آن راه "[[آیات خدا]]" است. با توجه به گستردگی آیاتی که واژه "[[آیه]]" در آن به کار رفته است در اینجا به عنوان نمونه به ذکر چند [[آیه]] اکتفا می‌کنیم.

[[آیات]]، جمع [[آیه]] است. [[اهل]] ‌لغت در ریشه و مبدأ اشتقاق آن "اَ یَ ‌یَ"، "ا و ی"، "أ أ ی" را احتمال داده و این احتمال‌های را به تفصیل بررسی کرده‌اند. [[خلیل]]<ref>ترتیب العین، ص ۶۳، «أیا».</ref>، [[ابن‌فارس]]<ref>مقاییس، ج ۱، ص ۱۶۸، «ای ی».</ref>، [[جوهری]]<ref>الصحاح، ج ۶، ص ۲۲۷۵، «ایا».</ref> و [[ابن‌منظور]]<ref>لسان‌العرب، ج ۱، ص ۲۸۲، «ایا».</ref> برای آیه، معانی گوناگونی چون قصد، مکث و [[انتظار]]، [[جماعت]] و شگفتی را گفته‌اند؛ ولی همه آنان یکی از معانی آیه را علامت و نشانه دانسته‌اند. [[راغب]] می‌گوید: آیه به معنای علامتِ آشکارِ ملازم با چیز پنهان است؛ به‌گونه‌ای که [[انسان]] با [[آگاهی]] از آن علامت، به چیز پنهان نیز دست می‌یابد؛ مانند [[نشانه]] راه که با دیدن آن، راه آشکار می‌شود<ref> مفردات، ص ۱۰۱، «ای».</ref>. در [[قرآن]]، آیه، آیتین و آیات ۳۸۲ بار آمده است. [[مفسّران]] برای آیه در قرآن، معانی گوناگونی گفته‌اند؛ ولی گویا می‌توان آن را در همه این موارد به معنای علامت و نشانه دانست. مصادیق آیه در قرآن بدین قرار است:<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آیات خدا - خراسانی (مقاله)| مقاله «آیات خدا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

==اهمیت [[شناخت]] از راه [[آیات]]==

# تفکّر در بسیاری از آیات خدا و نمایان شدن قدرت بی‌انتهای او در [[آفرینش]]، [[پذیرش]] امکان [[قیامت]] و [[برانگیخته شدن]] دوباره موجودات را برای [[انسان]] آسان‌تر می‌کند؛ چنان‌که قرآن در تعدادی از آیات، پس از [[یادآوری]] برخی از آیات خدا، [[معاد]] و [[زندگی]] پس از [[مرگ]]  و دشوار نبودن زنده کردن [[مجدّد]] [[انسان‌ها]] را به یاد می‌آورد. {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَرَوْا كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ}}<ref>«آیا در نیافته‌اند  که چگونه خداوند آفریدن (آفریدگان) را می‌آغازد و سپس آن را باز می‌گرداند؛ بی‌گمان این، بر خداوند آسان است» سوره عنکبوت، آیه ۱۹.</ref> در جای دیگر نیز [[هدف]] از تفصیل و توضیح آیات را [[یقین]] به [[ملاقات]] خداوند دانسته است: {{متن قرآن| يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ}}<ref>«آیات را آشکار می‌دارد باشد که شما به لقای پرورد» سوره رعد، آیه ۲.</ref>. هم‌چنین [[قرآن]]، [[آفرینش انسان]] از [[خاک]] و نطفه و علقه، و زنده شدن زمین ‌مرده را دلیلی بر [[برانگیخته شدن]] دوباره [[انسان‌ها]] می‌داند{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ}}<ref>«ای مردم! اگر در رستخیز تردیدی دارید (بنگرید که) ما شما را از خاکی آفریدیم آنگاه از نطفه‌ای سپس از دلمه خونی سرانجام از گوشتپاره‌ای به اندام یا بی‌اندام تا (حق را) برایتان روشن داریم و در زهدان‌ها آنچه را بخواهیم تا زمانی معیّن استوار می‌داریم سپس شما را» سوره حج، آیه ۵.</ref>. و نیز: {{متن قرآن|فَانْظُرْ إِلَى آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ ذَلِكَ لَمُحْيِي الْمَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«باری، به آثار مهر خداوند بنگر که چگونه زمین را پس از مردن آن زنده می‌دارد؛ بی‌گمان همان (خداوند) زنده‌کننده مردگان است و او بر هر کاری تواناست» سوره روم، آیه ۵۰.</ref> و زنده شدن [[زمین]] و [[رشد]] گیاهان را در آن، از [[آیات الهی]] معرفی کرده، می‌گوید: همو که زمین را زنده کرد، [[مردگان]] را نیز زنده می‌کند: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِي الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«و از نشانه‌های او این است که زمین را پژمرده می‌بینی و چون بر آن آب فرو باریم می‌جنبد و می‌بالد، به راستی آن کس که آن را زنده کرد زندگی‌بخش مردگان است که او بر هر کاری تواناست» سوره فصلت، آیه ۳۹.</ref>. به گفته [[علامه طباطبایی]]، اهمّیّت تعقّل در [[آیات الهی]] از آن رو است که [[شناخت]] [[آیات]]، موجب [[شناخت خداوند]] و اسما و صفات و [[افعال]] او می‌شود و می‌فهماند که [[خدا]] زنده است و [[مرگ]] بر او عارض نمی‌شود. [[خداوند]]، [[توانایی]] بدون عجز، و [[دانایی]] است که [[جهل]] در او راه ندارد و او [[آفریدگار]] و مالک همه چیز است. [[آفریدگان]] را آفرید تا به آنان انعام کند؛ بدون اینکه به آنها [[نیازمند]] باشد. او روزی همه را گرد می‌آورد و [[انسان‌ها]] را [[پاداش]] یا [[کیفر]] خواهد داد. با دست‌یابی به این [[معارف]]، [[انسان]] درمی‌یابد که [[زندگی]] او دائم و [[سعادت]] یا [[شقاوت]] او پایدار است، واین زندگی [[دنیایی]]، [[بیهوده]] نیست واین حقیقتی‌است که انسان را به [[دین]] و [[شریعت الهی]] [[راهنمایی]] می‌کند<ref>المیزان، ج ۶، ص ۱۷۰.</ref>.

از [[قرآن]] چنین برمی‌آید که هرکس از عقل بهره گیرد، {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ}}<ref>«و از نشانه‌های او این است که برق  را برای بیم و امید نشانتان می‌دهد و از آسمان، آبی فرو می‌فرستد آنگاه با آن، زمین را پس از مردن آن زنده می‌گرداند؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که خرد می‌ورزند» سوره روم، آیه ۲۴.</ref> و [[اهل]] قبول و شنیدن {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ}}<ref>«اوست که برای شما شب را نهاد تا در آن بیارمید و روز را روشنی‌بخش (آفرید)؛ بی‌گمان در آن نشانه‌هاست برای گروهی که می‌شنوند» سوره یونس، آیه ۶۷.</ref> و پندگیری و درس [[آموختن]] {{متن قرآن|وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ}}<ref>«و در آنچه در زمین برای شما با رنگ‌های گوناگون پدید آورد بی‌گمان نشانه‌ای برای گروهی است که در یاد می‌گیرند» سوره نحل، آیه ۱۳.</ref> باشد و در آیات خدا تعقّل {{متن قرآن|إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ}}<ref>«بی‌گمان در آفرینش آسمان‌ها و زمین و در پیاپی آمدن شب و روز و در آن کشتی که برای سود رساندن به مردم در دریا روان است و در آبی که خداوند از آسمان فرو می‌بارد و زمین را پس از مردن، بدان زنده می‌دارد و بر آن هرگونه جنبنده‌ای را می‌پراکند و در گرداندن بادها و ابر فرمانبردار میان آسمان و زمین، برای گروهی که خرد می‌ورزند نشانه‌هاست» سوره بقره، آیه ۱۶۴.</ref> و [[تفکّر]] {{متن قرآن|وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«و آنچه را در آسمان‌ها و در زمین است که همه از اوست برای شما رام کرد؛ بی‌گمان در این نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره جاثیه، آیه ۱۳.</ref> کند و از اولی‌الالباب  {{متن قرآن|إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ}}<ref>«بی‌گمان در آفرینش آسمان‌ها و زمین و پیاپی آمدن شب و روز نشانه‌هایی برای خردمندان است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۰.</ref> و اولی النهی ([[خردمندان]]) {{متن قرآن|كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعَامَكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى}}<ref>«بخورید و چارپایانتان را بچرانید! بی‌گمان در آن برای خردمندان نشانه‌هایی است» سوره طه، آیه ۵۴.</ref> به شمار آید می‌تواند از [[آیات]] آفاق و انفس، به [[قدرت]]، [[علم]] و [[حکمت خدا]] پی برد. چنین [[انسانی]]، [[اهل]] [[ایمان]]، [[تقوا]] و در راه رسیدن به [[یقین]] خواهد بود<ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۱۵۹.</ref>؛ از همین‌رو است که [[خداوند]] در آیاتی چند، [[آفرینش]] را نشانه‌ای برای [[مؤمنان]] {{متن قرآن|أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>«آیا ندیده‌اند که ما شب را آفریدیم تا در آن آرامش یابند و روز را روشنی بخش (آفریدیم)؛ بی‌گمان در آن نشانه‌هایی است برای گروهی که ایمان می‌آورند» سوره نمل، آیه ۸۶.</ref> و [[پرهیزگاران]] {{متن قرآن|إِنَّ فِي اخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ}}<ref>«بی‌گمان در پیاپی آمدن شب و روز و آنچه خداوند در آسمان‌ها و زمین آفریده نشانه‌هایی است برای (اندیشیدن) گروهی که پرهیزگاری می‌ورزند» سوره یونس، آیه ۶.</ref> و [[اهل یقین]] {{متن قرآن|وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ}}<ref>«و در زمین برای اهل یقین نشانه‌هایی است» سوره ذاریات، آیه ۲۰.</ref> می‌داند؛ یعنی آنانند که از رهگذر این [[آیات]] به [[خدا]] راه یافته و [[اهل]] [[ایمان]] و [[تقوا]] و [[یقین]] شده‌اند؛ البتّه کسانی که از [[تدبّر]] و نگریستن در [[آیات الهی]] روی گردانند، آیات الهی در آنها تأثیری نمی‌نهد و ایمان نمی‌آورند و بر [[شرک]] خویش پای می‌فشارند: {{متن قرآن| وَكَأَيِّن مِّن آيَةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَهُم مُّشْرِكُونَ}}<ref>«و بسا نشانه‌ای است در آسمان‌ها و زمین که بر آن می‌گذرند و آنان از آن رو گردانند و بیشتر آنها که (در ظاهر) به خداوند ایمان می‌آورند (در باطن همچنان) مشرکند» سوره یوسف، آیه ۱۰۵-۱۰۶.</ref> و [[آسمان]] را که سقفی محفوظ است، می‌بینند و از نشانه‌های آن روی‌گردانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ}}<ref>«و آسمان را چون بامی نگهداشته آفریدیم و آنان از نشانه‌های آن رو گردانند» سوره انبیاء، آیه ۳۲.</ref> چنان‌که [[کافران]] هم نمی‌توانند از راه [[جهان]]‌‌‌شناسی و [[خودشناسی]] به خدا پی ببرند؛ زیرا غُل‌هایی که بر گردنشان است، آنان را از دیدن خود باز می‌دارد و میان آنان و آیات انفسی و آفاقی [[خداوند]]، دیوار بزرگی است که راه را از هر سوی بر آنان بسته است: {{متن قرآن|إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلالاً فَهِيَ إِلَى الأَذْقَانِ فَهُم مُّقْمَحُونَ وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لاَ يُبْصِرُونَ }}<ref>«ما غل‌هایی بر گردن‌هایشان تا (زیر) چانه نهاده‌ایم چنان که سرشان بالا مانده است و ما پیش رویشان سدّی و پشت سرشان سدّی نهاده‌ایم و (دیدگان) آنان را فرو پوشانده‌ایم چنان که (چیزی) نمی‌بینند» سوره یس، آیه ۸-۹.</ref>.<ref>تسنیم، ج ۲، ص ۲۳۶.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آیات خدا - خراسانی (مقاله)| مقاله «آیات خدا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

[[علامه طباطبایی]]، پس از [[نقل]] روایتِ {{متن حدیث| عَرَفَ نَفْسَهُ عَرَفَ رَبَّهُ }} می‌گوید: [[سیر]] در [[آیات]] انفسی، از [[سیر]] در آیات آفاقی مفیدتر است؛ زیرا این سیر، همراه با [[آگاهی]] بر ذات نفس و قوا و ادوات [[روحی]] و جسمی و عوارض آن از [[اعتدال]] وافراط و [[تفریط]] در کار و هم‌چنین ملکات فاضله و [[رذیله]] و احوال [[پسندیده]] و ناپسندی است که با آن مقارن است. روشن است که اشتغال [[آدمی]] به معرفتِ این‌گونه امور و آگاهی از لوازم آن چون [[سعادت]] یا [[شقاوت]] و... موجب آگاهی از درد و درمان از نزدیک‌ترین راه است؛ در نتیجه، [[انسان]] به [[اصلاح]] آن‌چه [[فاسد]] شده و به [[التزام]] آن‌چه درست است، می‌پردازد؛ برخلاف سیر در آیات آفاقی که ندایش به این نزدیکی نیست. وی در ادامه به تفاوت دیگری اشاره کرده، می‌افزاید: نظر در آیات آفاقی و [[معرفت]] حاصل از آن، [[علم]] نظری و حصولی است؛ برخلاف نظر در نفس و قوای آن و اطوار وجودی‌اش و معرفت حاصل از آنکه [[شهودی]] و حضوری است. [[علم حصولی]]، تحقّقش به کاربرد [[برهان]]  و ترتیب [[قیاس]] نیاز دارد و تا هنگامی که انسان به مقدمات آن توجه دارد، باقی است<ref>المیزان، ج ۶، ص ۱۷۱.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آیات خدا - خراسانی (مقاله)| مقاله «آیات خدا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

[[قرآن]]، بر [[آیه]] بودن آفرینش انسان تأکید کرده: {{متن قرآن|وَفِي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَابَّةٍ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ}}<ref>«و در آفرینش شما و جنبندگانی که (خداوند روی زمین) می‌پراکند نشانه‌هایی است برای گروهی که یقین دارند» سوره جاثیه، آیه ۴.</ref>،  {{متن قرآن|وَفِي الأَرْضِ آيَاتٌ لِّلْمُوقِنِينَ وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلا تُبْصِرُونَ }}<ref>«و در زمین برای اهل یقین نشانه‌هایی است و (نیز) در خودتان، آیا نمی‌نگرید؟» سوره ذاریات، آیه ۲۰-۲۱.</ref> و او را به [[تأمل]] در [[آفرینش]] خود [[فرمان]] داده است: {{متن قرآن|فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ}}<ref>«پس انسان باید بنگرد که او را از چه آفریده‌اند،» سوره طارق، آیه ۵.</ref> [[روایات]] نیز [[خودشناسی]] را [[برترین]] و سودمندترین [[معارف]] برشمرده و [[معرفت نفس]] را با [[شناخت پروردگار]] ملازم دانسته است. بر پایه روایتی، [[پیامبر]]{{صل}} در پاسخ به این [[پرسش]] که راه [[شناخت حق]] چیست، فرمود: معرفة النفس<ref>بحارالانوار، ج ۶۷، ص ۷۲.</ref>.