|
|
| (۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = دین | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[فلسفه دین در کلام اسلامی]] | پرسش مرتبط = }} |
|
| |
|
| {{نبوت}} | | == مقدمه == |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | | میل به [[دین]] در [[سرشت]] [[انسان]] نهفته است<ref>{{متن قرآن|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ }}؛ سوره روم، آیه ۳۰.</ref>. تنها از گذر [[دین]] است که پرسشهای بنیادی [[انسان]] درباره هستی پاسخ میگیرند. بسیاری از دانشمندان بر این باورند که [[انسان]] از آغاز پیداییاش، همواره دیندار بوده است<ref>تاریخ تمدن، ۱/ ۷۰.</ref>. احساس نیاز انسان به [[دین]]، هیچگاه با تحول [[زندگی]] او از میان نرفته است. از این رو، بسیاری از [[جوامع انسانی]] به [[دلیل]] راه نیافتن به [[دین الهی]]، به [[خطا]] رفتهاند و به دینسازی دست زدهاند. دینپژوهی راهی است برای بازشناختن [[دین راستین الهی]]؛ [[دینی]] که ریشه در [[غیب]] دارد و بر آموزههای آسمانی بنا شده است<ref>فلسفه دین، ۱۱۷- ۱۲۶.</ref>. این [[دانش]] شاخههای متعددی دارد که یکی از آنها "[[فلسفه]] [[دین]]" است<ref>دینپژوهی، ۱/ ۹۱، ۹۲ و ۲۳۳.</ref>. [[فلسفه]] [[دین]] برآیند میل فطری [[انسان]] به [[تفکر]] جدی درباره موضوعات مهم [[دینی]] است و خداباوری و مسائل گوناگون درباره [[خدا]] را طرح و بررسی میکند. قلمرو [[فلسفه]] [[دین]] بسیار گسترده است و مسائل مختلفی را دربرمیگیرد. مهمترین آنها عبارتاند از چیستی [[دین]] و [[دینداری]]، [[جاودانگی]] [[انسان]] و بررسی و [[تفسیر]] کتب [[پیامبران الهی]]<ref>دینشناسی، ۲۱.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۳-۳۶۴.</ref> |
| : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[فلسفه دین در قرآن]] - [[فلسفه دین در حدیث]] - [[فلسفه دین در نهج البلاغه]] - [[فلسفه دین در کلام اسلامی]] - [[فلسفه دین در عرفان اسلامی]]</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
| : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[فلسفه دین (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| |
| <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
| |
|
| |
|
| ==مقدمه==
| | == چیستی [[دین]] == |
| *میل به [[دین]] در [[سرشت]] [[انسان]] نهفته است<ref>{{متن قرآن|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ }}؛ سوره روم، آیه ۳۰.</ref>. تنها از گذر [[دین]] است که پرسشهای بنیادی [[انسان]] درباره هستی پاسخ میگیرند. بسیاری از [[دانشمندان]] بر این باورند که [[انسان]] از آغاز پیداییاش، همواره دیندار بوده است<ref>تاریخ تمدن، ۱/ ۷۰.</ref>. احساس [[نیاز انسان]] به [[دین]]، هیچگاه با تحول [[زندگی]] او از میان نرفته است. از این رو، بسیاری از [[جوامع انسانی]] به [[دلیل]] راه نیافتن به [[دین الهی]]، به [[خطا]] رفتهاند و به دینسازی دست زدهاند. دینپژوهی راهی است برای بازشناختن [[دین راستین الهی]]؛ [[دینی]] که ریشه در [[غیب]] دارد و بر آموزههای آسمانی بنا شده است<ref>فلسفه دین، ۱۱۷- ۱۲۶.</ref>. این [[دانش]] شاخههای متعددی دارد که یکی از آنها "[[فلسفه]] [[دین]]" است<ref>دینپژوهی، ۱/ ۹۱، ۹۲ و ۲۳۳.</ref>. [[فلسفه]] [[دین]] برآیند میل فطری [[انسان]] به [[تفکر]] جدی درباره موضوعات مهم [[دینی]] است و خداباوری و مسائل گوناگون درباره [[خدا]] را طرح و بررسی میکند. قلمرو [[فلسفه]] [[دین]] بسیار گسترده است و مسائل مختلفی را دربرمیگیرد. مهمترین آنها عبارتاند از چیستی [[دین]] و [[دینداری]]، [[جاودانگی]] [[انسان]] و بررسی و [[تفسیر]] کتب [[پیامبران الهی]]<ref>دینشناسی، ۲۱.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 363-364.</ref>.
| | در تعریف [[دین]] آمده است که مجموعهای وحیانی و [[عقلانی]] است از [[عقاید]]، [[اخلاق]] و مقررات که نظر به [[اداره]] [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] [[انسان]] دارند<ref>آموزش دین، ۹- ۶.</ref>. [[آموزههای دینی]] در بخش [[اعتقادی]]، مسائل مربوط به [[صفات خدا]]، [[توحید]]، [[نبوت]]، [[وحی]] و [[معاد]] را میکاود. در بخش [[اخلاق]]، تعالیمی را برمیرسد که در پی کسب [[فضائل]] و رفع رذائل اخلاقیاند، و سرانجام، واپسین بخش آن، ویژه مناسک و [[اعمال]] و [[احکام]] است؛ یعنی مقررات [[دینی]] که [[رفتار]] [[انسان]] با خود، [[خدا]] و اجتماع را به بررسی میگذارد<ref>آشنایی با علوم اسلامی، ۲۸۷ و ۲۸۸.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۴.</ref> |
| ==چیستی [[دین]]== | |
| *در تعریف [[دین]] آمده است که مجموعهای وحیانی و [[عقلانی]] است از [[عقاید]]، [[اخلاق]] و مقررات که نظر به [[اداره]] [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] [[انسان]] دارند<ref>آموزش دین، ۹- ۶.</ref>. [[آموزههای دینی]] در بخش [[اعتقادی]]، مسائل مربوط به [[صفات خدا]]، [[توحید]]، [[نبوت]]، [[وحی]] و [[معاد]] را میکاود. در بخش [[اخلاق]]، تعالیمی را برمیرسد که در پی کسب [[فضائل]] و رفع رذائل اخلاقیاند، و سرانجام، واپسین بخش آن، ویژه مناسک و [[اعمال]] و [[احکام]] است؛ یعنی مقررات [[دینی]] که [[رفتار]] [[انسان]] با خود، [[خدا]] و اجتماع را به بررسی میگذارد<ref>آشنایی با علوم اسلامی، ۲۸۷ و ۲۸۸.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 364.</ref>.
| |
| ==[[هدف دین]]==
| |
| *بنابر [[فلسفه]] [[دین]]، هر [[دین]] آسمانی دو [[هدف]] دارد: یکی [[هدف]] "میانی" که همان برقرار ساختن [[قسط]] و [[عدل]] در [[جامعه انسانی]] است و در سایه این [[هدف]]، [[سعادت دنیوی]] و [[اخروی]] [[انسان]] برآورده میشود<ref>{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ }}؛ سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>. [[هدف]] دیگر، "نهایی" است که عبارت از راه نمودن [[انسان]] از [[تاریکی]] به [[روشنایی]] است<ref>{{متن قرآن|الر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ}}؛سوره ابراهیم، آیه ۱.</ref>. چون [[هدف]] نهایی [[دین]] برآید، [[انسان]] به [[کشف]] و [[شهود]] [[باطنی]] میرسد و به [[مقام]] "[[نفس]] مطمئنه" نیل مییابد<ref>{{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ }}؛ سوره فجر، آیه ۲۷.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 364.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==[[منشأ دین]] (مبدأ فاعلی)== | | == [[هدف]] [[دین]] == |
| *سرچشمه [[دین]] را منشأ آن گویند که براساس [[جهانبینی الهی]]، [[خدا]] است. به عبارتی دیگر، مبدأ فاعلی [[دین]]، [[خداوند]] است. بنابر [[جهانبینی الهی]]، [[خداوند]] [[دین]] خود را از گذر [[وحی]] در دسترس [[انسان]] نهاده است<ref>کشف المراد، ۳۴۶.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 364.</ref>.
| | بنابر [[فلسفه]] [[دین]]، هر [[دین]] آسمانی دو [[هدف]] دارد: یکی [[هدف]] "میانی" که همان برقرار ساختن [[قسط]] و [[عدل]] در [[جامعه انسانی]] است و در سایه این [[هدف]]، [[سعادت دنیوی]] و [[اخروی]] [[انسان]] برآورده میشود<ref>{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ }}؛ سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>. [[هدف]] دیگر، "نهایی" است که عبارت از راه نمودن [[انسان]] از [[تاریکی]] به [[روشنایی]] است<ref>{{متن قرآن|الر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ}}؛سوره ابراهیم، آیه ۱.</ref>. چون [[هدف]] نهایی [[دین]] برآید، [[انسان]] به [[کشف]] و [[شهود]] [[باطنی]] میرسد و به [[مقام]] "[[نفس]] مطمئنه" نیل مییابد<ref>{{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ }}؛ سوره فجر، آیه ۲۷.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۴.</ref> |
| ==[[علت]] گرایش [[انسان]] به [[دین]]==
| |
| *از مسائل مهم [[فلسفه]] [[دین]] این است که چرا [[انسان]] همواره در پی [[دین]] است. [[فیلسوفان]] [[دین]]، مهمترین [[علت]] آن را [[عقل]] و [[سرشت]] انسانی میدانند. بنابر [[روایات شیعه]]، [[پیامبران الهی]] برای آن برانگیخته شدهاند تا گنجینه [[سرشت]] انسانی را ظاهر سازند و [[عقل]] [[آدمی]] را به [[شکوفایی]] رسانند<ref>نهجالبلاغه، خطبه ۱.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 364.</ref>.
| |
| ==[[قوانین دین]]==
| |
| *[[فیلسوفان]] [[دین]] بیان میکنند که [[دین]] دارای دو گونه قانون است:
| |
| #[[قوانین]] ثابت که به نیازهای ماندگار [[انسان]] نظر دارند و جز هنگام [[اضطرار]] و به اقتضای زمانه و تبدل موضوع تغییر نمیپذیرند؛ مانند [[حرمت]] [[قتل]] [[نفس]] محترم<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 364.</ref>.
| |
| #[[قوانین]] متغیر که برای ضرورتهای [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] برنهاده شدهاند و مبتنی بر [[علل]] و انگیزههای ثانویاند؛ مانند [[قوانین]] مربوط به [[خوراک]] و پوشاک، تجهیز [[سپاه اسلام]] و [[آموزش]] و تحصیل [[علم]]. چون ضرورتها از میان میروند، [[قوانین]] متغیر نیز از اعتبار میافتند<ref>عقاید الشیعة الامامیة، ۵۶۸- ۵۶۴.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 364.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==[[گوهر دین]]== | | == منشأ دین (مبدأ فاعلی) == |
| *[[فیلسوفان]] [[دین]] معتقدند که [[گوهر دین]] یکی است و آن، [[اسلام]]، به معنای [[تسلیم]] در برابر [[خداوند]] است<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الإِسْلامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ إِلاَّ مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَن يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}؛ سوره آل عمران، آیه ۱۹.</ref> و چنین نیست که هر یک از [[پیامبران]]، با [[ابلاغ]] [[دین]] خود، [[دین]] پیشین را به کمال رسانده باشند؛ زیرا [[خداوند]] [[دین ناقص]] به [[بشر]] نمیدهد. آنچه به کمال میرسد، ظهورات [[دین]] است. [[دین]]، یگانه و جاودانه است و برمبنای [[توحید]]؛ اما [[شریعت]] و منهاج [[دین]] است که تغییر میپذیرد<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 365.</ref>.
| | سرچشمه [[دین]] را منشأ آن گویند که براساس [[جهانبینی الهی]]، [[خدا]] است. به عبارتی دیگر، مبدأ فاعلی [[دین]]، [[خداوند]] است. بنابر [[جهانبینی الهی]]، [[خداوند]] [[دین]] خود را از گذر [[وحی]] در دسترس [[انسان]] نهاده است<ref>کشف المراد، ۳۴۶.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۴.</ref> |
| ==[[زبان دین]]==
| |
| *همه [[آدمیان]] [[زبان دین]] را میفهمند و هر [[پیامبری]] به زبان [[مردم]] خویش سخن گفته است<ref>{{متن قرآن| وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ }}؛ سوره ابراهیم، آیه ۴.</ref>. [[فرمانهای الهی]] در هر روزگاری به گونه روشن و صریح و بی ابهام به گوش [[مردم]] رسیدهاند و کسی نمیتواند مدعی شود که زبان [[دین]] را نفهمیده است<ref>دهگفتار، ۲۰۱ و ۲۰۲؛ روش دعوت محمد، ۴۶- ۴۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 365.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==منابع== | | == علت گرایش [[انسان]] به [[دین]] == |
| * [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
| | از مسائل مهم [[فلسفه]] [[دین]] این است که چرا [[انسان]] همواره در پی [[دین]] است. [[فیلسوفان]] [[دین]]، مهمترین علت آن را [[عقل]] و [[سرشت]] انسانی میدانند. بنابر روایات شیعه، [[پیامبران الهی]] برای آن برانگیخته شدهاند تا گنجینه [[سرشت]] انسانی را ظاهر سازند و [[عقل]] [[آدمی]] را به شکوفایی رسانند<ref>نهجالبلاغه، خطبه ۱.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۴.</ref> |
|
| |
|
| ==جستارهای وابسته== | | == [[قوانین]] [[دین]] == |
| | [[فیلسوفان]] [[دین]] بیان میکنند که [[دین]] دارای دو گونه قانون است: |
| | # [[قوانین]] ثابت که به نیازهای ماندگار [[انسان]] نظر دارند و جز هنگام [[اضطرار]] و به اقتضای زمانه و تبدل موضوع تغییر نمیپذیرند؛ مانند [[حرمت]] [[قتل]] [[نفس]] محترم. |
| | # [[قوانین]] متغیر که برای ضرورتهای [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] برنهاده شدهاند و مبتنی بر علل و انگیزههای ثانویاند؛ مانند [[قوانین]] مربوط به خوراک و پوشاک، تجهیز سپاه اسلام و [[آموزش]] و تحصیل [[علم]]. چون ضرورتها از میان میروند، [[قوانین]] متغیر نیز از اعتبار میافتند<ref>عقاید الشیعة الامامیة، ۵۶۸- ۵۶۴.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۴.</ref> |
|
| |
|
| ==پانویس== | | == گوهر دین == |
| {{یادآوری پانویس}} | | [[فیلسوفان]] [[دین]] معتقدند که گوهر دین یکی است و آن، [[اسلام]]، به معنای [[تسلیم]] در برابر [[خداوند]] است<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الإِسْلامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ إِلاَّ مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَن يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}؛ سوره آل عمران، آیه ۱۹.</ref> و چنین نیست که هر یک از [[پیامبران]]، با [[ابلاغ]] [[دین]] خود، [[دین]] پیشین را به کمال رسانده باشند؛ زیرا [[خداوند]] دین ناقص به [[بشر]] نمیدهد. آنچه به کمال میرسد، ظهورات دین است. دین، یگانه و جاودانه است و برمبنای [[توحید]]؛ اما [[شریعت]] و منهاج دین است که تغییر میپذیرد<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۵.</ref>. |
| | |
| | == زبان [[دین]] == |
| | همه [[آدمیان]] زبان دین را میفهمند و هر [[پیامبری]] به زبان [[مردم]] خویش سخن گفته است<ref>{{متن قرآن| وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ }}؛ سوره ابراهیم، آیه ۴.</ref>. [[فرمانهای الهی]] در هر روزگاری به گونه روشن و صریح و بی ابهام به گوش [[مردم]] رسیدهاند و کسی نمیتواند مدعی شود که زبان [[دین]] را نفهمیده است<ref>دهگفتار، ۲۰۱ و ۲۰۲؛ روش دعوت محمد، ۴۶- ۴۳.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۶۵.</ref> |
| | |
| | == منابع == |
| | {{منابع}} |
| | # [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']] |
| | {{پایان منابع}} |
| | |
| | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
|
| [[رده:مدخل]] | | [[رده:دین]] |
| [[رده:فلسفه دین]]
| |