پرش به محتوا

ابلیس در معارف و سیره رضوی: تفاوت میان نسخه‌ها

ابلیس در معارف و سیره رضوی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۹

۴ بایت حذف‌شده ،  ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۱
جز
جایگزینی متن - 'لعن الهی' به 'لعن الهی'
دیداریویکی‌متن
جز (جایگزینی متن - 'لعن الهی' به 'لعن الهی')
خط ۲۷: خط ۲۷:
در [[روایات]] رسیده از [[امام رضا]]{{ع}}، [[ابلیس]] آغازگر بسیاری از [[زشتی‌ها]] و [[رذائل]] دانسته شده است. ایشان وی را نخستین [[کافر]]<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۴۴.</ref> و نخستین کسی که به لواط مشغول شد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۴۶.</ref> می‌داند. در روایات دیگر، [[معصومان]]{{عم}} را آغازگر امور دیگری چون [[قیاس]]<ref>الکافی، ج۱، ص۵۸.</ref>، [[حسد]]<ref>بحار الأنوار، ج۶۰، ص۲۸۱.</ref>، [[دروغگویی]]<ref>تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۴۰۲.</ref>، نوحه‌گری و آوازخوانی<ref>التفسیر، عیاشی، ج۱، ص۴۰، ۲۷۶.</ref> دانسته‌اند.
در [[روایات]] رسیده از [[امام رضا]]{{ع}}، [[ابلیس]] آغازگر بسیاری از [[زشتی‌ها]] و [[رذائل]] دانسته شده است. ایشان وی را نخستین [[کافر]]<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۴۴.</ref> و نخستین کسی که به لواط مشغول شد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۴۶.</ref> می‌داند. در روایات دیگر، [[معصومان]]{{عم}} را آغازگر امور دیگری چون [[قیاس]]<ref>الکافی، ج۱، ص۵۸.</ref>، [[حسد]]<ref>بحار الأنوار، ج۶۰، ص۲۸۱.</ref>، [[دروغگویی]]<ref>تفسیر نور الثقلین، ج۳، ص۴۰۲.</ref>، نوحه‌گری و آوازخوانی<ref>التفسیر، عیاشی، ج۱، ص۴۰، ۲۷۶.</ref> دانسته‌اند.


ابلیس پس از آنکه مورد [[لعن]] [[الهی]] قرار گرفت، از خداوند تا [[روز]] خاصی [[فرصت]] گرفت که به [[گمراه کردن]] بندگانش بپردازد. او گفت که همه [[بندگان]] خداوند را جز “مخلَصین” [[گمراه]] خواهد کرد<ref>{{متن قرآن|قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ}} «گفت: به ارجمندی تو سوگند که همگی آنان را گمراه خواهم کرد * بجز از میان آنان بندگان نابت را» سوره ص، آیه ۸۲-۸۳.</ref>. اینکه چرا ابلیس راهی به اغوای این بندگان خداوند ندارد، نکته‌ای قابل توجه است و پاسخ آن به اختصار این است: آنان از مرحله [[وهم]] گذر کرده و به [[عقل]] و ماورای آن رسیده‌اند، از این‌رو در دسترس ابلیس که کارش دخالت در [[قوه]] وهمیه و وسوسه‌پراکنی در آن است، نیستند<ref>شرح فصوص الحکم، قیصری، ص۴۰۰؛ ابلیس، عاشق یا فاسق، ص۶۸-۷۲.</ref>. با این توضیح معلوم می‌شود که دسترس ابلیس به [[آدمیان]] نیز از چه روزنه‌ای است. ابلیس و وسوسه‌هایش نیرویی توانا در مقابل خواسته‌های الهی نیست. از این‌رو هیچ گاه در [[تقابل]] با خداوند قرار نمی‌گیرد. [[قلمرو]] عمل و فعالیت ابلیس تنها [[تشریع]] است و هیچ دخالت و تأثیری در [[تکوین]] برای وی ممکن نیست. تنها شأنی که برای وی وجود دارد، [[دعوت]] مستمر به پاره‌ای از زشتی‌ها و ناپاکی‌هاست. [[خداوند]] در [[قرآن]] از زبان [[ابلیس]] به انسان‌هایی که وی را مقصر [[اعمال]] پلیدشان می‌دانند، چنین می‌گوید: “خدا به شما [[وعده]] داد، وعده راست و من به شما وعده دادم و با شما [[خلف وعده]] کردم و مرا بر شما هیچ تسلطی نبود، جز اینکه شما را [[دعوت]] کردم و اجابتم نمودید”<ref>{{متن قرآن|وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}} «و چون کار به پایان آید شیطان می‌گوید: خداوند به شما وعده راستین کرده بود و من به شما وعده کردم و وفا نکردم و مرا بر شما هیچ چیرگی نبود جز اینکه شما را فرا خواندم و شما پذیرفتید پس مرا سرزنش مکنید و خود را سرزنش کنید، نه من فریادرس شمایم و نه شما فریادرس منید، پیش‌تر (هم) که مرا (در کار خداوند) شریک می‌پنداشتید انکار کردم، بی‌گمان برای ستمکاران عذابی دردناک (در پیش) خواهد بود» سوره ابراهیم، آیه ۲۲.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} در [[مقام]] برشمردن برخی زشتی‌های پیشنهادی ابلیس چنین می‌فرماید که ابلیس برای [[گمراه کردن]] [[مردم]] سرمه‌ای دارد و خوردنی‌ای و نیز آب دهانی. سرمه‌اش [[خواب]]، خوردنی‌اش [[خشم]] و آب دهانش [[دروغ]] است<ref>معانی الأخبار، ص۱۳۹.</ref>. در میان [[سخنان امام]] با برخی از ویژگی‌های ابلیس و خوشایندها و بدآیندهایش روبه‌رو می‌شویم. ایشان فرموده است: هیچ چیزی برای ابلیس ناگوارتر از [[دیدار]] [[دوستان]] [[مؤمن]] با یکدیگر و رسیدگی آنان به همدیگر نیست<ref>الکافی، ج۲، ص۱۸۸.</ref>. یک عالم [[آگاه]] به [[دین]] از هزار [[عابد]] شب زنده‌دار برای ابلیس ناگوارتر است<ref>الأمالی، طوسی، ص۳۶۶.</ref>. ابلیس دَمَر می‌خوابد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۴۶- ۲۴۷.</ref> و در شب اول [[ماه رمضان]] خود و یارانش در بند می‌شوند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۷۱.</ref>.
ابلیس پس از آنکه مورد [[لعن الهی]] قرار گرفت، از خداوند تا [[روز]] خاصی [[فرصت]] گرفت که به [[گمراه کردن]] بندگانش بپردازد. او گفت که همه [[بندگان]] خداوند را جز “مخلَصین” [[گمراه]] خواهد کرد<ref>{{متن قرآن|قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ}} «گفت: به ارجمندی تو سوگند که همگی آنان را گمراه خواهم کرد * بجز از میان آنان بندگان نابت را» سوره ص، آیه ۸۲-۸۳.</ref>. اینکه چرا ابلیس راهی به اغوای این بندگان خداوند ندارد، نکته‌ای قابل توجه است و پاسخ آن به اختصار این است: آنان از مرحله [[وهم]] گذر کرده و به [[عقل]] و ماورای آن رسیده‌اند، از این‌رو در دسترس ابلیس که کارش دخالت در [[قوه]] وهمیه و وسوسه‌پراکنی در آن است، نیستند<ref>شرح فصوص الحکم، قیصری، ص۴۰۰؛ ابلیس، عاشق یا فاسق، ص۶۸-۷۲.</ref>. با این توضیح معلوم می‌شود که دسترس ابلیس به [[آدمیان]] نیز از چه روزنه‌ای است. ابلیس و وسوسه‌هایش نیرویی توانا در مقابل خواسته‌های الهی نیست. از این‌رو هیچ گاه در [[تقابل]] با خداوند قرار نمی‌گیرد. [[قلمرو]] عمل و فعالیت ابلیس تنها [[تشریع]] است و هیچ دخالت و تأثیری در [[تکوین]] برای وی ممکن نیست. تنها شأنی که برای وی وجود دارد، [[دعوت]] مستمر به پاره‌ای از زشتی‌ها و ناپاکی‌هاست. [[خداوند]] در [[قرآن]] از زبان [[ابلیس]] به انسان‌هایی که وی را مقصر [[اعمال]] پلیدشان می‌دانند، چنین می‌گوید: “خدا به شما [[وعده]] داد، وعده راست و من به شما وعده دادم و با شما [[خلف وعده]] کردم و مرا بر شما هیچ تسلطی نبود، جز اینکه شما را [[دعوت]] کردم و اجابتم نمودید”<ref>{{متن قرآن|وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}} «و چون کار به پایان آید شیطان می‌گوید: خداوند به شما وعده راستین کرده بود و من به شما وعده کردم و وفا نکردم و مرا بر شما هیچ چیرگی نبود جز اینکه شما را فرا خواندم و شما پذیرفتید پس مرا سرزنش مکنید و خود را سرزنش کنید، نه من فریادرس شمایم و نه شما فریادرس منید، پیش‌تر (هم) که مرا (در کار خداوند) شریک می‌پنداشتید انکار کردم، بی‌گمان برای ستمکاران عذابی دردناک (در پیش) خواهد بود» سوره ابراهیم، آیه ۲۲.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} در [[مقام]] برشمردن برخی زشتی‌های پیشنهادی ابلیس چنین می‌فرماید که ابلیس برای [[گمراه کردن]] [[مردم]] سرمه‌ای دارد و خوردنی‌ای و نیز آب دهانی. سرمه‌اش [[خواب]]، خوردنی‌اش [[خشم]] و آب دهانش [[دروغ]] است<ref>معانی الأخبار، ص۱۳۹.</ref>. در میان [[سخنان امام]] با برخی از ویژگی‌های ابلیس و خوشایندها و بدآیندهایش روبه‌رو می‌شویم. ایشان فرموده است: هیچ چیزی برای ابلیس ناگوارتر از [[دیدار]] [[دوستان]] [[مؤمن]] با یکدیگر و رسیدگی آنان به همدیگر نیست<ref>الکافی، ج۲، ص۱۸۸.</ref>. یک عالم [[آگاه]] به [[دین]] از هزار [[عابد]] شب زنده‌دار برای ابلیس ناگوارتر است<ref>الأمالی، طوسی، ص۳۶۶.</ref>. ابلیس دَمَر می‌خوابد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۴۶- ۲۴۷.</ref> و در شب اول [[ماه رمضان]] خود و یارانش در بند می‌شوند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۷۱.</ref>.
[[امام]] از برخی مواجهات ابلیس با [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]] سخن گفته است. ایشان فرموده است: [[ابلیس]] از [[زمان]] [[آدم]] تا [[بعثت]] نزد [[پیامبران]] می‌آمد و با آنها سخن می‌گفت و در این میان بیش از همه با [[یحیی بن زکریا]] مأنوس بود. روزی [[یحیی]] به وی گفت: دوست دارم دام‌های تو را که به وسیله آن [[مردم]] را به دام می‌اندازی [[مشاهده]] کنم. ابلیس [[وعده]] فردا داد. بامداد [[روز]] بعد که [[حضرت یحیی]]{{ع}} در منزلش نشسته و در [[انتظار]] وی بود ناگهان مشاهده کرد ابلیس از سوراخی وارد اتاق شد. او چهره‌ای کریه و [[زشت]] داشت، زنگ بزرگی در دست گرفته و یک سپر بر آن آویخته بود و یک قلاب آهنی نیز در میان سپر گذاشته بود. یحیی بدو گفت: این کمربند چیست؟ ابلیس در پاسخ گفت: این [[مجوسیت]] است که من برای آنها تأسیس کردم و آراستم. سپس گفت: این نخ‌های رنگارنگ چیست؟ گفت اینها رنگ‌هایی است که به وسیله آنها [[زن‌ها]] را [[زینت]] می‌دهم تا مردان را بفریبند. یحیی باز پرسید: پس این زنگ چیست که در دست خود گرفته‌ای؟ گفت این ابزار رقص و پایکوبی است که در مجالس [[عیش و نوش]] به صدا در می‌آورم و به وسیله آن گروهی بیهوش می‌گردند و بعضی پیراهن پاره می‌کنند و عده‌ای از فرط مستی و بی‌خودی انگشت‌های خود را می‌گزند. یحیی پرسید: از کدام گروه از [[انسان‌ها]] بیشتر خوشت می‌آید؟ گفت و‌گوی میان یحیی و ابلیس به [[روایت]] [[امام]] طولانی است. در پایان گفت‌و‌گو یحیی از ابلیس می‌پرسد: آیا تاکنون بر من [[پیروز]] شده‌ای؟ ابلیس پاسخ منفی می‌دهد و می‌گوید: البته در تو صفتی هست که من در شگفتم و آن این است که تو [[مرد]] [[پرخوری]] هستی. هرگاه [[سیر]] می‌خوری [[نماز]] شبت فوت می‌شود. یحیی می‌گوید: من هم [[عهد]] می‌کنم تا زمانی که زنده‌ام هرگز سیر نخورم. ابلیس نیز می‌گوید: من نیز با خود عهد می‌کنم که هیچ [[خداجویی]] را [[نصیحت]] نکنم<ref>الأمالی، طوسی، ص۳۳۹.</ref>. همچنین [[امام رضا]]{{ع}} از قول جد بزرگوارشان [[امام علی]]{{ع}} چنین نقل می‌کند: روزی با [[پیامبر]]{{صل}} کنار [[کعبه]] نشسته بودم که دیدم [[پیری]] فرتوت بر ما وارد شد و گفت: ای [[رسول خدا]]! برای [[آمرزش]] من [[دعا]] کن. رسول خدا{{صل}} فرمود: ای پیرمرد، [[کوشش]] تو بی‌ثمر است و کردارت [[گمراهی]] پس چون آن پیر مرد رفت. پیامبر{{صل}} فرمود: دانستی که بود؟ عرض کردم: خیر. فرمود: [[ابلیس]] بود. پس برخاستم و به دنبال او رفتم و خواستم که وی را به [[هلاکت]] برسانم. او گفت: چنین مکن که من از مهلت داده شدگانم. ابلیس گفت: ای [[علی]]، من تو را دوست دارم و هیچ کس تو را [[دشمن]] ندارد جز اینکه من در نطفه او دخالت کنم. خندیدم و او را رها کردم<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۷۲؛ بحار الأنوار، ج۲۷، ص۱۴۸؛ ج۳۹، ص۱۷۳.</ref>.<ref>منابع: قرآن کریم؛ ابلیس عاشق یا فاسق، مهدی کمپانی زارع (معاصر)، تهران، نگاه معاصر، اول، ۱۳۹۰ش؛ الاحتجاج علی أهل اللجاج، احمد بن علی طبرسی (قرن عقی)، تحقیق: سیدمحمدباقر خرسان، مشهد، نشر المرتضی، اول، ۱۴۰۳ق؛ اختیار معرفة الرجال، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: حسن مصطفوی، مشهد، دانشگاه فردوسی، ۱۳۴۸ش؛ الأمالی، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۲۶۰ق)، تحقیق: مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة، اول، ۱۴۱۴ق؛ أنوار درخشان، محمد حسینی همدانی (۱۴۱۷ق)، تحقیق: محمدباقر بهبودی، تهران، لطفی، اول، ۱۴۰۴ق؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علی، محمدباقر بن محمدتقی معروف به علامه مجلسی (۱۱۱۰ق)، تحقیق: جمعی از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ التبیان فی تفسیر القرآن، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۴۲ق؛ التعلیقة علی کتاب الکافی، محمدباقر بن محمد استر آبادی معروف به میرداماد (۱۰۴۰ق)، تصحیح: سید مهدی رجایی، قم، خیام، اول، ۱۴۰۳ق؛ التفسیر، محمد بن مسعود معروف به عیاشی (۳۲۰ق)، تحقیق و تصحیح: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، المکتبة العلمیة الإسلامیة، اول، ۱۳۸۰ق؛ تفسیر الصافی، محمد محسن بن مرتضی معروف به فیض کاشانی (۱۰۹۱ق)، تحقیق: حسین اعلمی، تهران، مکتبة الصدر، دوم، ۱۴۱۵ق؛ تفسیر القمی، علی بن ابراهیم قمی (۳۲۹ق)، تحقیق و تصحیح: سیدطیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب الإسلامی، سوم، ۱۴۰۴ق، التفسیر الکبیر، محمد بن عمر معروف به فخر رازی (۶۰۶ق)، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، سوم، ۱۴۱۳ق؛ تفسیر جوامع الجامع، فضل بن حسن معروف به طبرسی (۵۴۸ق)، تهران، دانشگاه تهران، اول، ۱۳۷۷ش؛ تفسیر نور الثقلین، عبد علی بن جمعه عروسی حویزی (۱۱۱۲ق)، تحقیق: سیدهاشم رسولی محلاتی، قم، اسماعیلیان، چهارم، ۱۴۱۵ق؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن، محمد بن جریر طبری (۳۱۰ق)، بیروت، دار المعرفة، اول، ۱۴۱۲ق؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، حسین بن علی معروف به ابوالفتوح رازی (قرن ۶)، تصحیح: محمدجعفر یاحقی - محمدمهدی ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، اول، ۱۴۰۸ق، شرح أصول الکافی، محمد بن ابراهیم شیرازی معروف به ملاصدرا (۱۰۵۰ق)، تصحیح: محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، اول، ۱۳۸۳ش؛ شرح شطحیات، روزبهان بن ابی نصر بقلی (۶۰۶ق)، تصحیح: هانری کربن، تهران، طهوری، ۱۳۸۲ش؛ شرح فصوص الحکم، داود بن محمود قیصری (۷۵۱ق)، تصحیح: سید جلال الدین حسینی ارموی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، اول، ۱۳۷۵ق، شرح نهج البلاغة، عبد الحمید بن هبة الله معروف به ابن ابی الحدید (۶۵۶ق)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، اول، ۱۴۰۴ق؛ صافی در شرح کافی، خلیل بن غازی قزوینی (۱۰۸۹ق)، تصحیح: محمد حسین درایتی - حمید احمدی جلفایی، قم، دار الحدیث، اول، ۱۴۰۹ق؛ الصحاح - تاج اللغة وصحاح العربیة، اسماعیل بن حماد جوهری (۳۹۳ق)، تحقیق: احمد عبد الغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین، چهارم، ۱۴۰۷ق، عیون أخبار الرضا علی محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: سیدمهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، اول، ۱۳۷۸ق؛ الفتوحات المکیة، محمد بن علی معروف به ابن عربی (۶۳۸ق)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی تا، الکافی، محمد بن یعقوب معروف به کلینی (۳۲۹ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چهارم، ۱۴۰۷ق؛ کتاب العین، خلیل بن احمد فراهیدی (۱۷۵ق)، تحقیق: مهدی مخزومی - ابراهیم سامرایی، قم، دار الهجرة، دوم، ۱۴۰۹ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، محمود بن عمر معروف به زمخشری (۵۳۸ق)، بیروت، دار الکتاب العربی، سوم، ۱۴۰۷ق؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار، احمد بن ابی سعید میبدی (قرن ۶ق)، به کوشش: علی اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر، پنجم، ۱۳۷۱ ش؛ لسان العرب، محمد بن مکرم معروف به ابن منظور (۷۱۱ق)، تحقیق: أحمد فارس، بیروت، دار صادر، سوم، ۱۴۱۴ق؛ مثنوی معنوی، محمد بن محمد بلخی معروف به مولوی (۶۷۲ق)، تصحیح: رینولد نیکلسن، تهران، هرمس، اول، ۱۳۸۲ش؛ مجمع البحرین، فخرالدین بن محمدعلی معروف به طریحی (۱۰۸۵ق)، تحقیق: سیداحمد حسینی، تهران، المکتبة المرتضویة، سوم، ۱۳۷۵ش؛ معانی الأخبار، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تصحیح و تعلیق: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، اول، ۱۴۰۳ق؛ معجم مقاییس اللغة، احمد بن فارس قزوینی معروف به ابن فارس (۳۹۵ق)، تحقیق و تصحیح: عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، اول، ۱۴۰۴ق، المعرب من الکلام الأعجمی علی حروف المعجم، موهوب بن احمد جوالیقی (۵۴۰ق)، تصحیح: احمد محمد شاکر، قاهره، ۱۳۶۱ قی؛ مفردات ألفاظ القرآن، حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (۵۰۲ق)، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، دمشق - بیروت، دار القلم - الدار الشامیة، اول، ۱۴۱۲ق، المیزان فی تفسیر القرآن، سید محمدحسین بن محمد طباطبایی (۱۴۰۲ق)، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، پنجم، ۱۴۱۷ق؛ النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، مبارک بن محمد شیبانی موصلی (۰۶ شرق)، تحقیق: طاهر احمد زاوی - محمود محمد طناحی، قم، اسماعیلیان، چهارم، ۱۳۶۷ ش؛ نهج البلاغة، محمد بن حسین موسوی معروف به سیدرضی (۴۰۶ق)، تحقیق و تصحیح: صبحی صالح، قم، دار الهجرة، اول، ۱۴۱۴ق؛ واژه‌های دخیل در قرآن مجید، آرتور جفری (۱۹۵۹م)، ترجمه: فریدون بدره‌ای، تهران، توس، اول، ۱۳۷۲ش.</ref>.<ref>[[مهدی کمپانی زارع|مهدی کمپانی زارع، مهدی]]، [[ابلیس - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «ابلیس»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]] ص ۳۹۴-۴۰۲.</ref>
[[امام]] از برخی مواجهات ابلیس با [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]] سخن گفته است. ایشان فرموده است: [[ابلیس]] از [[زمان]] [[آدم]] تا [[بعثت]] نزد [[پیامبران]] می‌آمد و با آنها سخن می‌گفت و در این میان بیش از همه با [[یحیی بن زکریا]] مأنوس بود. روزی [[یحیی]] به وی گفت: دوست دارم دام‌های تو را که به وسیله آن [[مردم]] را به دام می‌اندازی [[مشاهده]] کنم. ابلیس [[وعده]] فردا داد. بامداد [[روز]] بعد که [[حضرت یحیی]]{{ع}} در منزلش نشسته و در [[انتظار]] وی بود ناگهان مشاهده کرد ابلیس از سوراخی وارد اتاق شد. او چهره‌ای کریه و [[زشت]] داشت، زنگ بزرگی در دست گرفته و یک سپر بر آن آویخته بود و یک قلاب آهنی نیز در میان سپر گذاشته بود. یحیی بدو گفت: این کمربند چیست؟ ابلیس در پاسخ گفت: این [[مجوسیت]] است که من برای آنها تأسیس کردم و آراستم. سپس گفت: این نخ‌های رنگارنگ چیست؟ گفت اینها رنگ‌هایی است که به وسیله آنها [[زن‌ها]] را [[زینت]] می‌دهم تا مردان را بفریبند. یحیی باز پرسید: پس این زنگ چیست که در دست خود گرفته‌ای؟ گفت این ابزار رقص و پایکوبی است که در مجالس [[عیش و نوش]] به صدا در می‌آورم و به وسیله آن گروهی بیهوش می‌گردند و بعضی پیراهن پاره می‌کنند و عده‌ای از فرط مستی و بی‌خودی انگشت‌های خود را می‌گزند. یحیی پرسید: از کدام گروه از [[انسان‌ها]] بیشتر خوشت می‌آید؟ گفت و‌گوی میان یحیی و ابلیس به [[روایت]] [[امام]] طولانی است. در پایان گفت‌و‌گو یحیی از ابلیس می‌پرسد: آیا تاکنون بر من [[پیروز]] شده‌ای؟ ابلیس پاسخ منفی می‌دهد و می‌گوید: البته در تو صفتی هست که من در شگفتم و آن این است که تو [[مرد]] [[پرخوری]] هستی. هرگاه [[سیر]] می‌خوری [[نماز]] شبت فوت می‌شود. یحیی می‌گوید: من هم [[عهد]] می‌کنم تا زمانی که زنده‌ام هرگز سیر نخورم. ابلیس نیز می‌گوید: من نیز با خود عهد می‌کنم که هیچ [[خداجویی]] را [[نصیحت]] نکنم<ref>الأمالی، طوسی، ص۳۳۹.</ref>. همچنین [[امام رضا]]{{ع}} از قول جد بزرگوارشان [[امام علی]]{{ع}} چنین نقل می‌کند: روزی با [[پیامبر]]{{صل}} کنار [[کعبه]] نشسته بودم که دیدم [[پیری]] فرتوت بر ما وارد شد و گفت: ای [[رسول خدا]]! برای [[آمرزش]] من [[دعا]] کن. رسول خدا{{صل}} فرمود: ای پیرمرد، [[کوشش]] تو بی‌ثمر است و کردارت [[گمراهی]] پس چون آن پیر مرد رفت. پیامبر{{صل}} فرمود: دانستی که بود؟ عرض کردم: خیر. فرمود: [[ابلیس]] بود. پس برخاستم و به دنبال او رفتم و خواستم که وی را به [[هلاکت]] برسانم. او گفت: چنین مکن که من از مهلت داده شدگانم. ابلیس گفت: ای [[علی]]، من تو را دوست دارم و هیچ کس تو را [[دشمن]] ندارد جز اینکه من در نطفه او دخالت کنم. خندیدم و او را رها کردم<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۷۲؛ بحار الأنوار، ج۲۷، ص۱۴۸؛ ج۳۹، ص۱۷۳.</ref>.<ref>منابع: قرآن کریم؛ ابلیس عاشق یا فاسق، مهدی کمپانی زارع (معاصر)، تهران، نگاه معاصر، اول، ۱۳۹۰ش؛ الاحتجاج علی أهل اللجاج، احمد بن علی طبرسی (قرن عقی)، تحقیق: سیدمحمدباقر خرسان، مشهد، نشر المرتضی، اول، ۱۴۰۳ق؛ اختیار معرفة الرجال، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: حسن مصطفوی، مشهد، دانشگاه فردوسی، ۱۳۴۸ش؛ الأمالی، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۲۶۰ق)، تحقیق: مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة، اول، ۱۴۱۴ق؛ أنوار درخشان، محمد حسینی همدانی (۱۴۱۷ق)، تحقیق: محمدباقر بهبودی، تهران، لطفی، اول، ۱۴۰۴ق؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علی، محمدباقر بن محمدتقی معروف به علامه مجلسی (۱۱۱۰ق)، تحقیق: جمعی از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ التبیان فی تفسیر القرآن، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۴۲ق؛ التعلیقة علی کتاب الکافی، محمدباقر بن محمد استر آبادی معروف به میرداماد (۱۰۴۰ق)، تصحیح: سید مهدی رجایی، قم، خیام، اول، ۱۴۰۳ق؛ التفسیر، محمد بن مسعود معروف به عیاشی (۳۲۰ق)، تحقیق و تصحیح: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، المکتبة العلمیة الإسلامیة، اول، ۱۳۸۰ق؛ تفسیر الصافی، محمد محسن بن مرتضی معروف به فیض کاشانی (۱۰۹۱ق)، تحقیق: حسین اعلمی، تهران، مکتبة الصدر، دوم، ۱۴۱۵ق؛ تفسیر القمی، علی بن ابراهیم قمی (۳۲۹ق)، تحقیق و تصحیح: سیدطیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب الإسلامی، سوم، ۱۴۰۴ق، التفسیر الکبیر، محمد بن عمر معروف به فخر رازی (۶۰۶ق)، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، سوم، ۱۴۱۳ق؛ تفسیر جوامع الجامع، فضل بن حسن معروف به طبرسی (۵۴۸ق)، تهران، دانشگاه تهران، اول، ۱۳۷۷ش؛ تفسیر نور الثقلین، عبد علی بن جمعه عروسی حویزی (۱۱۱۲ق)، تحقیق: سیدهاشم رسولی محلاتی، قم، اسماعیلیان، چهارم، ۱۴۱۵ق؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن، محمد بن جریر طبری (۳۱۰ق)، بیروت، دار المعرفة، اول، ۱۴۱۲ق؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، حسین بن علی معروف به ابوالفتوح رازی (قرن ۶)، تصحیح: محمدجعفر یاحقی - محمدمهدی ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، اول، ۱۴۰۸ق، شرح أصول الکافی، محمد بن ابراهیم شیرازی معروف به ملاصدرا (۱۰۵۰ق)، تصحیح: محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، اول، ۱۳۸۳ش؛ شرح شطحیات، روزبهان بن ابی نصر بقلی (۶۰۶ق)، تصحیح: هانری کربن، تهران، طهوری، ۱۳۸۲ش؛ شرح فصوص الحکم، داود بن محمود قیصری (۷۵۱ق)، تصحیح: سید جلال الدین حسینی ارموی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، اول، ۱۳۷۵ق، شرح نهج البلاغة، عبد الحمید بن هبة الله معروف به ابن ابی الحدید (۶۵۶ق)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، اول، ۱۴۰۴ق؛ صافی در شرح کافی، خلیل بن غازی قزوینی (۱۰۸۹ق)، تصحیح: محمد حسین درایتی - حمید احمدی جلفایی، قم، دار الحدیث، اول، ۱۴۰۹ق؛ الصحاح - تاج اللغة وصحاح العربیة، اسماعیل بن حماد جوهری (۳۹۳ق)، تحقیق: احمد عبد الغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین، چهارم، ۱۴۰۷ق، عیون أخبار الرضا علی محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: سیدمهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، اول، ۱۳۷۸ق؛ الفتوحات المکیة، محمد بن علی معروف به ابن عربی (۶۳۸ق)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی تا، الکافی، محمد بن یعقوب معروف به کلینی (۳۲۹ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چهارم، ۱۴۰۷ق؛ کتاب العین، خلیل بن احمد فراهیدی (۱۷۵ق)، تحقیق: مهدی مخزومی - ابراهیم سامرایی، قم، دار الهجرة، دوم، ۱۴۰۹ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، محمود بن عمر معروف به زمخشری (۵۳۸ق)، بیروت، دار الکتاب العربی، سوم، ۱۴۰۷ق؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار، احمد بن ابی سعید میبدی (قرن ۶ق)، به کوشش: علی اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر، پنجم، ۱۳۷۱ ش؛ لسان العرب، محمد بن مکرم معروف به ابن منظور (۷۱۱ق)، تحقیق: أحمد فارس، بیروت، دار صادر، سوم، ۱۴۱۴ق؛ مثنوی معنوی، محمد بن محمد بلخی معروف به مولوی (۶۷۲ق)، تصحیح: رینولد نیکلسن، تهران، هرمس، اول، ۱۳۸۲ش؛ مجمع البحرین، فخرالدین بن محمدعلی معروف به طریحی (۱۰۸۵ق)، تحقیق: سیداحمد حسینی، تهران، المکتبة المرتضویة، سوم، ۱۳۷۵ش؛ معانی الأخبار، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تصحیح و تعلیق: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، اول، ۱۴۰۳ق؛ معجم مقاییس اللغة، احمد بن فارس قزوینی معروف به ابن فارس (۳۹۵ق)، تحقیق و تصحیح: عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، اول، ۱۴۰۴ق، المعرب من الکلام الأعجمی علی حروف المعجم، موهوب بن احمد جوالیقی (۵۴۰ق)، تصحیح: احمد محمد شاکر، قاهره، ۱۳۶۱ قی؛ مفردات ألفاظ القرآن، حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (۵۰۲ق)، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، دمشق - بیروت، دار القلم - الدار الشامیة، اول، ۱۴۱۲ق، المیزان فی تفسیر القرآن، سید محمدحسین بن محمد طباطبایی (۱۴۰۲ق)، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، پنجم، ۱۴۱۷ق؛ النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، مبارک بن محمد شیبانی موصلی (۰۶ شرق)، تحقیق: طاهر احمد زاوی - محمود محمد طناحی، قم، اسماعیلیان، چهارم، ۱۳۶۷ ش؛ نهج البلاغة، محمد بن حسین موسوی معروف به سیدرضی (۴۰۶ق)، تحقیق و تصحیح: صبحی صالح، قم، دار الهجرة، اول، ۱۴۱۴ق؛ واژه‌های دخیل در قرآن مجید، آرتور جفری (۱۹۵۹م)، ترجمه: فریدون بدره‌ای، تهران، توس، اول، ۱۳۷۲ش.</ref>.<ref>[[مهدی کمپانی زارع|مهدی کمپانی زارع، مهدی]]، [[ابلیس - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «ابلیس»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]] ص ۳۹۴-۴۰۲.</ref>


Wasity
دیوان‌سالاران، مدیران
۲۲۷٬۳۶۸

ویرایش

برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/wiki/ویژه:تفاوت_گوشی_همراه/500197»