فتنه در نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

*انگیزه اصلی [[فتنه‌گران]] در [[کلام امام]]، [[بدعت]] در [[دین]] و [[علت]] آن [[پیروی]] از [[هواهای نفسانی]] بیان شده است، چنان‌که می‌فرماید: جز این نیست که آغاز پیدایش [[فتنه‌ها]] [[پیروی]] از [[هواهای نفسانی]] است و نیز بدعت‌هایی که گذاشته می‌شود؛ بدعت‌هایی برخلاف [[کتاب خدا]]. آن‌گاه کسانی، کسان دیگر را در اموری که مخالف [[دین]] خداست، [[یاری]] می‌کنند<ref>{{متن حدیث|إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ يُخَالَفُ فِيهَا كِتَابُ اللَّهِ وَ يَتَوَلَّى عَلَيْهَا رِجَالٌ رِجَالًا عَلَى غَيْرِ دِينِ اللَّهِ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۵۰.</ref>. در این شرایط افرادی با بی‌بصیرتی به [[حمایت]] از جریان [[فتنه]] می‌پردازند، در برابر [[حق]] می‌ایستند و جریان [[فتنه]] را [[یاری]] می‌کنند. هنگام بروز [[فتنه]]، به‌دلیل امتزاج و [[اختلاف]] امر [[حق]] و امر [[باطل]]، تشخیص [[حق]] بر [[مردمان]] مشکل می‌شود. از این‌رو می‌فرماید: اگر [[باطل]] با [[حق]] نمی‌آمیخت بر جویندگان [[حق]] پنهان نمی‌ماند و اگر [[حق]] به [[باطل]] پوشیده نمی‌شد، زبان [[معاندان]] از طعن بریده می‌شد. ولی همواره پاره‌ای از [[حق]] و پاره‌ای از [[باطل]] در هم می‌آمیزند. در چنین حالی، [[شیطان]] بر [[دوستان]] خود مستولی می‌شود و تنها کسانی رهایی می‌یابند که [[الطاف الهی]] شامل حالشان شده باشد<ref>{{متن حدیث|فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ الْحَقِّ لَمْ يَخْفَ عَلَى الْمُرْتَادِينَ وَ لَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لَبْسِ الْبَاطِلِ انْقَطَعَتْ عَنْهُ أَلْسُنُ الْمُعَانِدِينَ، وَ لَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي الشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ يَنْجُو الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْنى}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۵۰.</ref>.<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۰۷.</ref>

*از جمله فتنه‌های بزرگی که در [[صدر اسلام]] رخ داد، می‌توان از جریان [[سقیفه]]، [[فتنه]] [[ناکثین]]، [[فتنه]] [[صفین]] که به جریان [[حکمیت]] انجامید و [[فتنه]] [[نهروان]] که باعث بروز [[جنگ نهروان]] شد، نام برد. همگام با ایجاد [[فتنه]]، شرایطی در [[جامعه]] به‌وجود می‌آید که [[امام]] {{ع}} با اشاره به شرایط [[دوران جاهلیت]] به برخی از آن ویژگی‌ها اشاره فرموده است: [[مردمان]] در فتنه‌هایی گرفتار بودند که در آن رشته [[دین]] گسسته و پایه [[یقین]] [[شکست]] برداشته بود و می‌لرزید. هر کس به چیزی که خود اصل می‌پنداشت چند زده بود. کارها پراکنده و درهم، راه بیرون شدن از آن [[فتنه‌ها]] باریک، طریق [[هدایت]] مسدود و کوری و بی‌خبری آن‌سان شایع و همه‌گیر که [[هدایت]] را آوازه‌ای نبود. [[خدا]] [[گناه]] می‌کردند و [[شیطان]] را [[یار]] و [[یاور]] بودند. [[ایمان]] [[خوار]] و ذلیل بود، ستون‌هایش از هم گسیخته و نشانه‌هایش دگرگون و راه‌هایش ویران و جاده‌هایش محو و ناپدید. همگان در راه [[شیطان]] گامم می‌زدند و از آبشخور او می‌نوشیدند. به [[یاری]] این [[قوم]] بود که [[شیطان]] [[پرچم]] [[پیروزی]] برافراشت و [[فتنه‌ها]] برانگیخت و آنان را زیر پاهای خود فرو کوفت و زیر سم‌های خود له کرد<ref>{{متن حدیث|وَ النَّاسُ فِي فِتَنٍ انْجَذَمَ فِيهَا حَبْلُ الدِّينِ وَ تَزَعْزَعَتْ سَوَارِي الْيَقِينِ وَ اخْتَلَفَ النَّجْرُ وَ تَشَتَّتَ الْأَمْرُ وَ ضَاقَ الْمَخْرَجُ وَ عَمِيَ الْمَصْدَرُ فَالْهُدَى خَامِلٌ وَ الْعَمَى شَامِلٌ عُصِيَ الرَّحْمَنُ وَ نُصِرَ الشَّيْطَانُ وَ خُذِلَ الْإِيمَانُ فَانْهَارَتْ دَعَائِمُهُ وَ تَنَكَّرَتْ مَعَالِمُهُ وَ دَرَسَتْ‏ سُبُلُهُ وَ عَفَتْ شُرُكُهُ أَطَاعُوا الشَّيْطَانَ فَسَلَكُوا مَسَالِكَهُ وَ وَرَدُوا مَنَاهِلَهُ بِهِمْ سَارَتْ أَعْلَامُهُ وَ قَامَ لِوَاؤُهُ فِي فِتَنٍ دَاسَتْهُمْ بِأَخْفَافِهَا وَ وَطِئَتْهُمْ بِأَظْلَافِهَا وَ قَامَتْ عَلَى سَنَابِكِهَا}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۲.</ref>. در چنین شرایطی [[جامعه]] به‌سوی [[انحراف]] می‌رود. [[امام]] {{ع}} در [[تبیین]] شرایط [[جامعه]] دچار [[فتنه]] می‌فرماید: کارها را بر آنان مشتبه می‌کند. پس بذر [[فتنه‌ها]] پراکنده شود و [[مردم]] [[حق]] از [[باطل]] نشناسند و در کشاکش آن [[فتنه‌ها]] با یکدیگر بستیزند و [[آشوب]] کنند و کارشان به [[هرج و مرج]] کشد<ref>{{متن حدیث|وَ يَلْبِسُ أُمُورَهَا عَلَيْهَا وَ يَبُثُّ الْفِتَنَ فِيهَا فَلَا يُبْصِرُونَ الْحَقَّ مِنَ الْبَاطِلِ يَمُوجُونَ فِيهَا مَوْجاً وَ يَمْرُجُونَ فِيهَا مَرْجاً}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۶٤.</ref>.<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۶۰۷-۶۰۸.</ref>

== پرسش‌های وابسته ==