غیب در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

[[غیب]]، مصدر "غابَ"، به‌معنای ناپدید و پنهان بوده و در برابر "[[شهادت]]" به [[کار]] می‌رود<ref>[[محمد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]، [[پاسداران وحی (کتاب)|پاسداران وحی]]، ص ۱۶۷.</ref>.  

#'''راغب اصفهانی''' غیب را مصدر و معنای [[حقیقی]] آن را [[استتار]] چیزی از چشم می‌داند، که مجازا به معنای اسم فاعل برای هر چیز پنهان از حواس ظاهری یا پنهان از [[علم انسان]] نیز استعمال می‌گردد، سپس متذکر می‌شود که اولا شیء [[غایب]]، نسبت به [[مردم]] غیب گفته می‌شود نه نسبت به [[خدا]] و ثانیا غیب تنها به [[واسطه خبر]] [[انبیا]] معلوم می‌گردد<ref>{{عربی|الغیب مصدر، غابت الشمس و غیرها اذا استترت عـن العـین، یقـال: غاب عنی کذا، قال تعالی:  {{متن قرآن|أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ}}}}؛ راغب اصفهانی، مفردات، ص۳۶۶.</ref>. با توجه به این تعریف اولا حواس و علم انسان، ملاک [[غیب و شهود]] است. ثانیا [[علم به غیب]] برای [[انسان‌ها]] فقط از طریق انبیا ممکن است. منتها در این زمینه باید گفت: اولا ملاک در غیب فقط حواس و علم انسان نیست بلکه حواس و [[علم]] هر مخلوقی می‌تواند ملاک باشد، همان‌طور که در جریان [[خلقت آدم]]، مخاطب خدا در عبارت {{متن قرآن|إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}}<ref>«من نهان آسمان‌ها و زمین را می‌دانم» سوره بقره، آیه ۳۳.</ref> [[ملائکه]] بودند. یعنی حقیقتی که بر ملائکه مخفی بود، "غیب" نامیده شده است. ثانیا واسطه [[اطلاع از غیب]] منحصر به انبیا نیست، همان‌طور که [[حضرت مریم]] بدون واسطه [[انبیاء]] مطالب [[غیبی]] را دریافت نمود.

#'''ابن فارس''' می‌گوید: {{عربی|"الغیب یدل علی تستر الشیء عن العیون ثم یقاس من ذلک الغیب: ما غاب "الغیب کل ما غاب عنک" ممّا لایعلمه الاالله و یقال غابت الشمس"}}.<ref>مقائیس اللغة، ج ۴، ص ۴۰۳. </ref> "[[غیب]] به معنای پوشیده شدن چیزی از چشم است، برای همین از آن غیب تعبیر می‌شود، به هرچیزی که پنهان باشد "غیب اطلاق می‌شود به هر آن چیزی که از شما مخفی باشد" و جز خداوند کسی آن را نداند، و گفته می‌شود خورشید غایب شد."

#'''ابن منظور''' می‌نویسد: "به شک نیز از آن جهت که در این حالت چیزی بر انسان معلوم و پیدا نیست "غیب" اطلاق شده است".<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج ۱۰، ص ۱۵۱.</ref>.

#'''صاحب مجمع البحرین''' گفته است: {{عربی|" "غیب" قول تعالی: {{متن قرآن|وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ}} <ref> سوره یوسف، آیه: ۱۰.</ref> بفتح الغین ای فی قعره سمی به لغیبوبته عن اعین الناظرین. و قوله تعالی: {{متن قرآن|يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ}} <ref> سوره بقره، آیه: ۳.</ref> یعنی "یؤمنون بالله تعالی لانّه لایری" "}}.<ref>مجمع البحرین، ج ۲، ص ۱۳۴. </ref> "[[غیب]] چنانکه خداوند عالم می‌فرماید {{متن قرآن|وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ}} "او را در نهانگاه چاه بیفکنید" به فتح غین یعنی در قعر چاه، و این را بخاطر این غیب نامیده‌اند که از چشم دیدگان پنهان است. و همچنین قول خداوند {{متن قرآن|يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ}} "کسانی که به غیب ایمان آوردند" مراد این است که به خدا ایمان آوردند. زیرا خداوند دیده نمی‌شود.

# '''حقایق دست نایافتنی:''' برخی از پدیده‌های غیبی هستند که هیچ‌گاه از پرده غیب بیرون نمی‌آید حتی با حس و تجربه و عقل و کشف و شهود راهیابی به قلمرو آنها ممکن نیست ذات حق و حقیقت خداوند از این گونه غیب‌ها است.  

# '''رویدادهای گذشته و آینده:''' آنچه در گذشته روی داده است یا در آینده روی می‌دهد هرچند در زمان خود به چنگ حس و تجربه می‌افتد برای کسانی که در زمانی دیگر زندگی می‌کنند از امور غیبی به شمار می‌رود<ref>[[جعفر سبحانی]]، [[منشور جاوید]]، ج۸، ص۲۸۸.</ref>»<ref> [[منصف علی مطهری]]، پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۹۶.</ref>.

'''نتیجه''': از نظر لغوی اینکه غیب به معنای "شیء پنهان" باشد [[مورد اتفاق]] [[اهل]] لغت است، اما [[اختلاف]] در این است که از چه چیز، از چه کس و از چه جهت پنهان باشد که به نظر می‌رسد با وجود اشکالاتی که به تعریف برخی لغوی‌ها وارد است و با لحاظ مصادیق [[غیب]] و نیز با توجه به تبادر عرفی،  هر چیزی، از هر جهتی از حواس ظاهری یا از [[علم]] هر کسی پنهان باشد به همان لحاظ، [[عرب]] نسبت به همان شخص آن را "غیب" می‌نامد<ref>[[سید محمود جزائری|جزائری، سید محمود]]، [[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایان‌نامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]] ص۲۷ الی ۲۹؛ [[عسکری امام‌خان]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]، فصل اول؛ [[منصف علی مطهری]]، پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۹۶.</ref>.

#[[غیب]] آن چیزی است که دستگاه‌های [[حس|حسی]] و [[ادراک|ادراکی]] توانایی درک آن را نداشته باشد و شامل همه آن چیزهایی می‌شود که به نحوی دور از دید بشر است<ref>[[محمد حسن نادم]]؛ علم غیب از نگاه عقل و وحی، صفحه ۷۵</ref>.

==غیب در ولایت و امامت از منظر عقل و نقل==

«[[غیب]]» در مقابل «[[شهادت]]»، به معنای پنهان شدن است؛ چنان که شهادت نیز به معنای حضور امری در نزد امر دیگر است<ref>مقاییس اللغة (ط. مکتب الاعلام الإسلامی، ۱۴۰۴ ه.ق)، ج۴، ص۴۰۳.</ref>. با توجه به آنکه شهادت، نسبی است، غیب نیز نسبت به اشخاص مختلف متفاوت است؛ زیرا شهادت، گاه به معنای حضور امری مادی در مکان برای دیگری است و غیب مقابل آن است؛ مانند بیان [[حضرت سلیمان]]{{ع}} درباره هدهد:

{{متن قرآن|وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ}}<ref>«و از حال مرغان باز پرسید و گفت: مرا چه می‌شود که هدهد را نمی‌بینم یا او از غایبان است؟» سوره نمل، آیه ۲۰.</ref>.

همچنین در مراتب [[عوالم]] مجرده، که هر مرتبه عالی احاطه بر مادون دارد، مراتب پایین نمی‌توانند همه مافوق را [[درک]] کنند و در نتیجه، آن مراتب برای ایشان غیب محسوب می‌شود؛ مانند:

{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ...}}<ref>«او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند * جز فرستاده‌ای را که بپسندد.».. سوره جن، آیه ۲۶-۲۷.</ref>

البته [[آیات قرآن]]، گاه اشاره به مطلق غیب دارد؛ که جز [[خداوند]]، برای همه خلایق پنهان است؛ مانند:

{{متن قرآن|وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ}}<ref>«و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ (هیچ کس) جز او آنها را نمی‌داند» سوره انعام، آیه ۵۹.</ref>.

بنابر آنچه بیان شد، مشخص می‌گردد که معنای «غیب» در بیان [[قرآن]]، به تناسب مُدرِکین، متفاوت است. برخی از امور از همه [[مخلوقات]] پنهان هستند و چنانچه خداوند بخواهد، به تناسب [[استعداد]] و ظرفیت اشخاص، مقداری از آن را برایشان آشکار می‌نماید. چنان که در [[آیة الکرسی]] می‌فرماید:

{{متن قرآن|اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ... وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ}}<ref>«خداوند است که هیچ خدایی جز آن زنده پایدار نیست... و آنان بر چیزی از دانش وی جز آنچه او بخواهد چیرگی ندارند» سوره بقره، آیه ۲۵۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۱۹.</ref>