دعا در معارف و سیره حسینی: تفاوت میان نسخه‌ها

دعا در معارف و سیره حسینی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۲۶

۱۹٬۲۱۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۱

←‏دعای فَرَج

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۱٬۸۹۵

ویرایش

@@ خط ۳۵: / خط ۳۵: @@
 ==[[دعای فَرَج]]==
 در کتاب [[الإرشاد (کتاب)|الإرشاد]] به نقل از [[ربیع]] آمده است: [[امام صادق]]{{ع}} را دیدم که به گاه ورود بر [[منصور]] عبّاسی، لب‌هایش را تکان می‌داد و هر چه [بیشتر] می‌جنبانْد، [[خشم]] منصور فرو می‌نشست. به نزدیکش که رسید، منصور از او [[خشنود]] شد. چون امام صادق{{ع}} از نزد منصور خارج شد، او را دنبال کردم و گفتم: این [[مرد]] (منصور) از خشمناک‌ترینِ [[مردم]] بر تو بود. چون وارد شدی، لب‌هایت را می‌جنبانْدی و هر چه بیشتر ادامه می‌دادی، خشمش [بیشتر] فرو می‌نشست. [لب] به چیز می‌جنباندی (چه ذکری می‌گفتی)؟ فرمود: «دعای جدّم [[حسین بن علی]]{{ع}} را می‌خواندم». گفتم: فدایت شوم! این [[دعا]] چیست؟ فرمود: «ای ساز و برگ من، به گاه [[گرفتاری]]! و ای [[فریادرس]] من، به هنگام [[سختی]]! مرا با چشمت که نمی‌خوابد، [[حفظ]] کن و زیر سایه ستونت که [[خم]] نمی‌شود، بگیر». این دعا را حفظ کردم و هیچ گرفتاری‌ای به من نرسید، جز آنکه با خواندن این دعا، [[گشایش]] یافت<ref>{{متن حدیث|كُنْتُ رَأَيْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ{{ع}} حِينَ دَخَلَ عَلَى الْمَنْصُورِ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَكُلَّمَا حَرَّكَهُمَا سَكَنَ‏ غَضَبُ‏ الْمَنْصُورِ حَتَّى أَدْنَاهُ مِنْهُ وَ قَدْ رَضِيَ عَنْهُ فَلَمَّا خَرَجَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} مِنْ عِنْدِ أَبِي جَعْفَرٍ اتَّبَعْتُهُ فَقُلْتُ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ كَانَ مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ غَضَباً عَلَيْكَ فَلَمَّا دَخَلْتَ عَلَيْهِ دَخَلْتَ وَ أَنْتَ تُحَرِّكُ شَفَتَيْكَ وَ كُلَّمَا حَرَّكْتَهُمَا سَكَنَ غَضَبُهُ فَبِأَيِّ شَيْ‏ءٍ كُنْتَ تُحَرِّكُهُمَا قَالَ بِدُعَاءِ جَدِّي الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ{{ع}} قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا هَذَا الدُّعَاءُ قَالَ يَا عُدَّتِي عِنْدَ شِدَّتِي‏ وَ يَا غَوْثِي عِنْدَ كُرْبَتِي احْرُسْنِي بِعَيْنِكَ الَّتِي لَا تَنَامُ وَ اكْنُفْنِي بِرُكْنِكَ الَّذِي لَا يُرَامُ قَالَ الرَّبِيعُ فَحَفِظْتُ هَذَا الدُّعَاءَ فَمَا نَزَلَتْ بِي شِدَّةٌ قَطُّ إِلَّا دَعَوْتُ بِهِ فَفَرَّجَ عَنِّي}} (الإرشاد، ج۲، ص۱۸۴).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۹۶۰.</ref>
+==دعاهای [[امام حسین]]==
+[[میراث]] [[اهل بیت]]{{عم}} با پدیده [[دعا]] و جنبه‌های کیفی و کمّی آن باهم، از امتیاز خاص و بی‌مانندی برخوردار است. توجه به دعا در تمام حالات و شرایط [[زندگی]]، چنان‌که [[خدای متعال]] فرمود: {{متن قرآن|قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ}}<ref>«بگو: اگر دعای شما نباشد پروردگارم به شما بهایی نمی‌دهد» سوره فرقان، آیه ۷۷.</ref> جلوه‌ای است که [[شیوه رفتار]] اهل بیت{{عم}} را از دیگران متمایز می‌سازد و [[پیروان]] خود را نیز به همین شیوه [[تربیت]] کرده‌اند.
+این پدیده در ایام [[حج]] و دیگر [[مراسم]] [[عبادی]] میان پیروان و [[شیعیان]] اهل بیت، برای عموم [[مسلمانان]] به روشنی ملموس است. دعاهای [[معصومین]]{{عم}} از جنبه محتوا و اهداف و مفاهیم، بی‌مانند است و به روشنی از فاصله زیاد میان آنان و دیگران پرده برمی‌دارد، [[خاک]] کجا و افلاک کجا؟
+برخی [[روایات]] رسیده از امام حسین{{ع}} ما را بر [[راز]] و رمز توجه فوق العاده آن بزرگواران به دعا و [[نیایش]] رهنمون می‌شود:
+# امام حسین{{ع}} فرمود: ناتوان‌ترین [[مردم]] کسی است که از دعا عاجز باشد و بخیل‌ترین فرد کسی است که از [[سلام کردن]] به دیگران خودداری کند<ref>بحار الانوار، ج۹۳، ص۲۹۴.</ref>.
+#از آن [[امام همام]] منقول است که در [[قنوت نماز وتر]] این دعا را که [[رسول اکرم]]{{صل}} بدو آموخته بود می‌خواند:
+{{متن حدیث|اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَرَى وَ لَا تُرَى، وَ أَنْتَ بِالْمَنْظَرِ الْأَعْلَى وَ إِنَّ إِلَيْكَ الرُّجْعَى وَ إِنَّ لَكَ الْآخِرَةَ وَ الْأُولَى، اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزَى}}<ref>«خدایا! تو همه را می‌بینی و خود دیده می‌شوی و از افقی برتر بر بندگانت مراقبت داری بازگشت همه به سوی تو و دنیا و آخرت از آن توست. خدایا! از گرفتار آمدن به ذلت و خواری، به تو پناه می‌جوییم» کنز العمال، ج۸، ص۸۲؛ مسند احمد، ج۱، ص۲۰۱.</ref>.
+#از جمله دعاهای کوتاهی که از آن [[حضرت]] نقل شده بدین دعا می‌توان اشاره کرد: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ لَا تَسْتَدْرِجْنِي بِالْإِحْسَانِ، وَ لَا تُؤَدِّبْنِي بِالْبَلَاءِ}}<ref>«خدایا! با وفور نعمت‌هایت، سپاس آنها را از من سلب نفرما و با رنج و محنت، گوشمالی‌ام مده» بحار الانوار، ج۷۸، ص۱۲۸.</ref>. در معنای «[[استدراج]]» فرمود: {{متن حدیث|الِاسْتِدْرَاجُ مِنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ لِعَبْدِهِ أَنْ يُسْبِغَ عَلَيْهِ النِّعَمَ وَ يَسْلُبَهُ الشُّكْرَ}}<ref>تحف العقول، ص۱۷۵.</ref>؛ سلب [[سپاس]] [[خدا]] از بنده‌اش این است که [[نعمت]] بسیاری به او [[عنایت]] کند ولی [[توفیق]] [[شکرگزاری]] را از او بگیرد.
+# [[امام حسین]]{{ع}} در [[قنوت]] [[نماز]] خود این [[دعا]] را می‌خواند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ مَنْ أَوَى إِلَى مَأْوًى فَأَنْتَ مَأْوَايَ وَ مَنْ لَجَأَ إِلَى مَلْجَإٍ فَأَنْتَ مَلْجَئِي؛ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اسْمَعْ نِدَائِي وَ أَجِبْ دُعَائِي وَ اجْعَلْ مَئَابِي عِنْدَكَ وَ مَثْوَايَ، وَ احْرُسْنِي فِي بَلْوَايَ مِنِ افْتِنَانِ الِامْتِحَانِ وَ لَمَّةِ الشَّيْطَانِ بِعَظَمَتِكَ الَّتِي لَا يَشُوبُهَا وَلَعُ نَفْسٍ بِتَفْتِينٍ، وَ لَا وَارِدُ طَيْفٍ بِتَظْنِينٍ وَ لَا يَلُمُّ بِهَا فَرَجٌ حَتَّى تَقْلِبَنِي إِلَيْكَ بِإِرَادَتِكَ غَيْرَ ظَنِينٍ وَ لَا مَظْنُونٍ وَ لَا مُرَابٍ وَ لَا مُرْتَابٍ إِنَّكَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ}}<ref>«خدایا! هرکس در جستجوی پناهگاهی است ولی پناهگاه من تویی و هرکس در پی یار و یاوری می‌گردد، اما یار و یاور من تو هستی. خدایا! بر محمد و خاندانش درود فرست و ندایم را بشنو و دعایم را اجابت فرما و جایگاه بازگشتم را نزد خود مقرّر دار. خدایا! تو را به عظمتی که در آن حرص و آز نفسانی و فتنه‌ای نیست و هیچ ظن و گمانی در آن دخالت ندارد و هیچ راهی را دگرگون نمی‌سازد سوگند می‌دهم که مرا در کوران امتحان‌ها و آزمایش‌ها و از گزند شیطان حفظ نما، تا مرا به سوی خود بازگردانی و هیچ گمان و تردیدی در من باقی نمانده باشد، به راستی که تو مهربان‌ترین مهربانانی» مهج الدعوات، ص۴۹.</ref>
+# [[حضرت]] در قنوت نماز خود دعای دیگری را نیز زمزمه می‌کرد و عرضه می‌داشت: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ مِنْكَ الْبَدْءُ وَ لَكَ الْمَشِيئَةُ وَ لَكَ الْحَوْلُ وَ لَكَ الْقُوَّةُ، وَ أَنْتَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ جَعَلْتَ قُلُوبَ أَوْلِيَائِكَ مَسْكَناً لِمَشِيَّتِكَ وَ مَكْمَناً لِإِرَادَتِكَ، وَ جَعَلْتَ عُقُولَهُمْ مَنَاصِبَ أَوَامِرِكَ وَ نَوَاهِيكَ فَأَنْتَ إِذَا شِئْتَ مَا تَشَاءُ حَرَّكْتَ مِنْ أَسْرَارِهِمْ كَوَامِنَ مَا أَبْطَنْتَ فِيهِمْ، وَ أَبْدَأْتَ مِنْ إِرَادَتِكَ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ مَا أَفْهَمْتَهُمْ بِهِ عَنْكَ فِي عُقُودِهِمْ بِعُقُولٍ تَدْعُوكَ وَ تَدْعُو إِلَيْكَ بِحَقَائِقِ مَا مَنَحْتَهُمْ بِهِ، وَ إِنِّي لَأَعْلَمُ مِمَّا عَلَّمْتَنِي مِمَّا أَنْتَ الْمَشْكُورُ عَلَى مَا مِنْهُ أَرَيْتَنِي وَ إِلَيْهِ آوَيْتَنِي}}<ref>«خدایا! قضا و قدر، از ناحیه تو و توان و قدرتی جز قدرت تو وجود ندارد، تو خدایی که معبودی جز تو نیست. دل اولیای خود را جایگاه اراده خویش قرار دادی‌ و عقل و خردشان را محل اوامر و نواهی خود مقرر داشتی. تو هرگاه اراده کنی هرکدام از رازهای درونی آنها را که بخواهی به جوش و خروش وامی‌داری و آن‌چه را به آنان فهماندی بر زبانشان جاری می‌سازی، آن فهم و خردی که تو را می‌خواند و با حقایقی که به آنها عطا فرمودی، تو را می‌خوانند و من نیز از آن‌چه به من آموختی پی بردم در آن‌چه به من نشان دادی و جایگاهم را تعیین نمودی باید شکر و سپاست را به‌جای آورم»</ref>.
+#از آن [[حضرت]] دعایی نیز به نام «عشرات» منقول است.
+# [[امام]]{{ع}} آن‌گاه که دست [[مبارک]] خود بر [[رکن یمانی]] می‌نهاد و با خدای خویش [[نیایش]] می‌کرد این [[دعا]] را می‌خواند:
+{{متن حدیث|إِلَهِي أَنْعَمْتَنِي فَلَمْ تَجِدْنِي شَاكِراً، وَ أَبْلَيْتَنِي فَلَمْ تَجِدْنِي صَابِراً، وَ لَا سَلَبْتَ النِّعْمَةَ بِتَرْكِ الشُّكْرِ، وَ لَا أَدَمْتَ الشِّدَّةَ بِتَرْكِ الصَّبْرِ، إِلَهِي مَا يَكُونُ مِنَ الْكَرِيمِ إِلَّا الْكَرَمُ}}<ref>«خدایا! به من نعمت دادی ولی مرا سپاسگزار آن نعمت‌ها نیافتی، و در بوته آزمون و امتحانم قرار دادی و مرا اهل بردباری و شکیبایی نیافتی، با اینکه سپاسگزاریت نکردم، نعمت‌هایت را از من باز نگرفتی و با اینکه شکیبایی نکردم مرا در تنگنا قرار ندادی، خدایا! از کریم و بخشنده جز کرم و بخشش انتظار نیست» احقاق الحق، ج۱۱، ص۵۹۵.</ref>.
+# [[روایت]] شده روزی [[شریح]] وارد [[مسجد رسول خدا]]{{صل}} شد، دید [[حسین]]{{ع}} در حال [[سجده]] صورت بر [[خاک]] می‌ساید و عرضه می‌دارد:
+خدایا! مولای من! آیا اعضای بدنم را برای گرزهای آهنین و اعضای درونی‌ام را برای [[نوشیدن]] حمیم [[دوزخ]] آفریدی؟ خدایا! اگر مرا به [[جرم]] گناهانم بازخواست نمایی من‌ نیز قطعاً [[کرم]] و بخششت را درخواست خواهم کرد و اگر مرا در کنار [[تبهکاران]] به بند بکشی، مراتب [[دوستی]] و محبتی را که از تو به [[دل]] دارم به آنها اعلام خواهم کرد! مولای من! [[فرمانبرداری]] و [[اطاعت]] من سودی به حال تو ندارد و [[معصیت]] و گناهم به تو زیانی نمی‌رساند، پس [[توفیق]] اطاعت به من ببخش و از گناهانم درگذر، که تو [[مهربان‌ترین]] مهربانانی<ref>احقاق الحق، ج۱۱، ص۴۲۴.</ref>.
+# [[امام حسین]]{{ع}} هرگاه به [[زیارت اهل قبور]] می‌رفت این [[دعا]] را می‌خواند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الْأَرْوَاحِ الْفَانِيَةِ وَ الْأَجْسَادِ الْبَالِيَةِ، وَ الْعِظَامِ النَّخِرَةِ الَّتِي خَرَجَتْ مِنَ الدُّنْيَا وَ هِيَ بِكَ مُؤْمِنَةٌ، أَدْخِلْ عَلَيْهِمْ رَوْحاً مِنْكَ وَ سَلَاماً مِنِّي}}<ref>«خدایا! تو پروردگار ارواح فانی و ناپایدار و بدن‌ها و استخوان‌های پوسیده‌ای هستی که با ایمان به یگانگی‌ات، دنیا را وداع گفتند، (پروردگارا!) سرور و شادی‌ات و سلام و درود مرا بر آنان وارد نما»</ref>. نیز فرمود: اگر کسی این دعا را بخواند، [[خداوند]] به تعداد آفریدگانش از [[زمان]] [[حضرت آدم]] تا [[قیامت]]، بدو [[پاداش]] خیر [[عنایت]] می‌کند<ref>مستدرک الوسائل، ج۲، ص۳۷۳، ح۲۳۲۲.</ref>.
+# امام حسین{{ع}} هر [[صبح و شام]] بر خواندن این دعا [[مداومت]] داشت: {{متن حدیث|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ مِنَ اللَّهِ وَ إِلَى اللَّهِ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ عَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ وَ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ. اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ، وَ وَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَ فَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ، إِيَّاكَ أَسْأَلُ الْعَافِيَةَ مِنْ كُلِّ سُوءٍ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ، اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَكْفِينِي مِنْ كُلِّ أَحَدٍ وَ لَا يَكْفِينِي أَحَدٌ مِنْكَ فَاكْفِنِي مِنْ كُلِّ أَحَدٍ مَا أَخَافُ وَ أَحْذَرُ، وَ اجْعَلْ لِي مِنْ أَمْرِي فَرَجاً وَ مَخْرَجاً إِنَّكَ تَعْلَمُ وَ لَا أَعْلَمُ وَ تَقْدِرُ وَ لَا أَقْدِرُ، وَ أَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ}}<ref>«به نام خداوند بخشاینده مهربان، به نام خدا و با نام او و از ناحیه خدا و در راه خدا و بر آیین امت رسول خدا{{صل}}، بر خدا توکل می‌کنم و قدرت و توانی فراتر از قدرت و توان خدای بلندمرتبه و بزرگ وجود ندارد. خدایا! خویشتن را تسلیم تو نمودم و به سویت رو آوردم و کارهایم را به تو سپردم. از فرجام هر عمل ناپسندی در دنیا و آخرت از تو عافیت می‌طلبم. خدایا! تو به جای همه قادر به حمایت من هستی ولی هیچ‌کس در برابر تو قادر بر حمایت من نیست، مرا از هرچه بیم دارم و پرهیز می‌کنم در حمایت خود قرار ده و در کارهایم گشایش حاصل نما؛ زیرا تو از همه‌چیز آگاهی و من ناآگاهم، تو بر همه‌چیز قادری و من از قدرتی برخوردار نیستم، تو توانایی هرچیزی را داری، به رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان» مهج الدعوات، ص۱۵۷.</ref>. [[دعای عرفه]] [[امام حسین]]{{ع}} از برجسته‌ترین دعاهایی است که به گونه‌ای مفصّل از آن بزرگوار وارد شده است دعایی که با فراهم آوردن علل و اسباب [[بازگشت به خدا]] و [[توبه]] و بلندای [[شناخت]] و [[معرفت]]، [[باران]] [[رحمت الهی]] را بر [[آدمی]] جاری می‌سازد. در مباحث گذشته به فقراتی از آن اشاره کردیم، اینک فرازهای دیگری از آن از نظرتان می‌گذرد: {{متن حدیث|الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً فَيَكُونَ مَوْرُوثاً، وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ فَيُضَادَّهُ فِيمَا ابْتَدَعَ، وَ لَا وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ فَيُرْفِدَهُ فِيمَا صَنَعَ، سُبْحَانَهُ سُبْحَانَهُ سُبْحَانَهُ لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا وَ تَفَطَّرَتَا، فَسُبْحَانَ اللَّهِ الْوَاحِدِ الْحَقِّ الْأَحَدِ الصَّمَدِ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ، الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْداً يَعْدِلُ حَمْدَ مَلَائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ وَ أَنْبِيَائِهِ الْمُرْسَلِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى خِيَرَتِهِ مِنْ خَلْقِهِ مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ الْمُخْلَصِينَ، اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي أَخْشَاكَ كَأَنِّي أَرَاكَ، وَ أَسْعِدْنِي بِتَقْوَاكَ، وَ لَا تُشْقِنِي بِمَعْصِيَتِكَ، وَ خِرْ لِي فِي قَضَائِكَ، وَ بَارِكْ لِي فِي قَدَرِكَ حَتَّى لَا أُحِبَّ تَعْجِيلَ مَا أَخَّرْتَ وَ لَا تَأْخِيرَ مَا عَجَّلْتَ}}<ref>«سپاس خدایی که کسی را به فرزندی نپذیرفته تا از او ارث ببرد و در قلمرو حکومتش شریکی ندارد تا بر آن‌چه پدید آورده بر ضد او عمل کند و نه از سر خواری و ذلّت حامی و پشتیبانی انتخاب کرده که در آن‌چه به وجود آورده، وی را یاری و کمک رساند. او منزّه است، منزّه، اگر در زمین و آسمان دو معبود وجود داشت، هردو به تباهی کشیده شده و فرومی‌ریختند. منزّه است خدای یگانه و یکتا و بی‌نیازی که فرزندی نداشته و فرزند کسی نبوده و برایش همتایی وجود ندارد. سپاس او را سزاست که با سپاس فرشتگان مقرّب و پیامبران مرسل برابر است و درود خدا بر بهترین بندگانش خاتم انبیاء و خاندان پاک و مخلص او باد. خدایا! به من چنان مقامی از ترس و وحشت از عظمت خودت عطا کن که گویی تو را می‌بینم و به تقوای خود سعادت ببخش و با معصیت و نافرمانی از خود، مرا شقاوتمند و بیچاره مکن و قضا و قدر خویش را برایم خیر و مبارک گردان تا در خوشی و ناخوشی مقدّراتت آن‌چه تو برایم دیرتر می‌خواهی، خود زودتر آن را دوست نداشته باشم و آن‌چه را زودتر می‌خواهی، دیرتر بدان مایل نباشم» بحار الانوار، ج۹۸، ص۲۱۸- ۲۱۹.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۵ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۵]] ص۳۱۴.</ref>.
 == جستارهای وابسته ==