بدون خلاصۀ ویرایش
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-''']] == پانویس == {{پانویس}} +''']] {{پایان منابع}} == پانویس == {{پانویس}})) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = | |||
| عنوان مدخل = | |||
| مداخل مرتبط = [[عین در قرآن]] - [[عین در معارف مهدویت]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
== | == عین در قرآن== | ||
# {{متن قرآن|...فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا...}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی برای مردم خود در پی آب بود و گفتیم: با چوبهدست خود به سنگ فرو کوب آنگاه دوازده چشمه از آن فرا جوشید؛ (چنانکه) هر دستهای از مردم آبشخور خویش را باز میشناخت؛ از روزی خداوند بخورید و بنوشید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره بقره، آیه ۶۰.</ref>. | |||
# {{متن قرآن|...أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا...}}<ref>«و آنان را به دوازده سبط که هر یک امتی بود بخش کردیم و چون قوم موسی از وی آب خواستند به موسی وحی کردیم که با چوبهدست خود به (آن) سنگ بزن! و دوازده چشمه از آن فرا جوشید هر گروهی آبشخور خویش بازشناخت، و ابر را بر آنان سایهبان کردیم و بر آنها ترانگبین و بلدرچین فرو فرستادیم (و گفتیم:) از چیزهای پاکیزهای که روزیتان کردهایم بخورید و آنان به ما ستم نورزیدند که بر خویشتن ستم میکردند» سوره اعراف، آیه ۱۶۰.</ref>. | |||
{{ | واژه عین بیش از شصت بار، به صورت مفرد، [[مثنی]]، جمع و مضاف... در [[قرآن مجید]] به کار رفته که با توجه به محل استعمال در هر [[آیه]]، معنی خاصی از آن، مورد [[عنایت]] [[قرآن]] بوده است<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص۳۶۸؛ [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص۵۹۳.</ref>. | ||
==منابع== | |||
== معناشناسی == | |||
برخی نویسندگان<ref>قرشی، قاموس قرآن، ج۵، ص۸۴.</ref> زیر واژه عین مینویسند: عین به معنی چشم و چشمه است مثل: {{متن قرآن|وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ...}}<ref>«و بر آنان در آن (تورات) مقرّر داشتیم که: آدمی در برابر آدمی و چشم در برابر چشم و بینی در برابر بینی و گوش در برابر گوش و دندان در برابر دندان است و (نیز) زخمها قصاص دارند و هر کس از آن در گذرد کفّاره (گناهان) اوست و آن کسان که بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری نکنند ستمگرند» سوره مائده، آیه ۴۵.</ref> که عین به معنی چشم است. | |||
با مراجعه به [[قرآن]] خواهیم دید که جمع عین به معنی چشم، اعین است، مثل {{متن قرآن|وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا}}<ref>«و دیدگانی که با آن نمینگرند» سوره اعراف، آیه ۱۷۹.</ref> و جمع عین به معنی چشمه [[عیون]] است مثل: {{متن قرآن|إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ}}<ref>«اما پرهیزگاران در بوستانها و (کنار) چشمهسارانند» سوره حجر، آیه ۴۵.</ref>. | |||
به نظر راغب، در مفردات معنای اصلی عین، چشم است و معانی دیگر، به [[عنایت]] است، حتی چشمه را از آن جهت عین گویند؛ که مثل چشم، دارای آب است.... | |||
با توجه به توضیحی که در مورد واژه عین بیان شد و با عنایت به [[ترجمه]] دو [[آیه]] مذکور روشن میشود منظور از عین در [[آیات]] فوق چشمه، یا [[دوازده]] چشمه است که به شکل [[اعجاز]] [[حضرت موسی]]{{ع}} برای دوازده [[طایفه]] [[بنی اسرائیل]]، از سنگ استخراج فرموده بود. | |||
بحث در این گفتار محل جغرافیایی آن چشمههاست<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص۳۶۹؛ [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص۵۹۳.</ref>. | |||
== اشارهای به گذشته بنی اسرائیل == | |||
حضرت موسی{{ع}} با قومش، پس از خلاصی از چنگال [[فرعون]]، به منظور ایجاد یک [[جامعه]] نو و [[آزاد]]؛ محتاج [[قوانین]] مدوّنی بودند؛ لذا [[خداوند]] به [[موسی]]{{ع}} دستور داد؛ تا مدت چهل شبانه [[روز]]، در [[کوه طور]] به [[همراهی]] هفتاد نفر از بنی اسرائیل به [[مناجات با خدا]] مشغول شود، در آن مدت همراهان موسی{{ع}} درخواست [[رؤیت]] عینی [[خدا]] نمودند؛ خداوند بر [[کوه]] تجلی کرد و همه همراهان موسی{{ع}} [[جان]] سپردند. با دعای موسی{{ع}} بار دیگر آنان را زنده کرد، از طرف دیگر؛ عدهای از بنی اسرائیل به وسیله [[سامری]] به گوساله پرستی گرویدند. | |||
زمانی که حضرت موسی{{ع}} به میان [[قوم]] برگشت؛ آنان را از این عمل [[شرک]] آلود [[نهی]] نمود و دستور [[توبه]] به آنان داد: «قوم پرسیدند که طریق [[طلب آمرزش]] چیست؟ [[موسی]]{{ع}} [[فرمان]] داد تا قوم [[غسل]] کرده و [[کفن]] به گردن افکندند و [[هارون]] [[برادر]] موسی{{ع}} [[دوازده]] هزار تن از کسانی را که گوساله نپرستیده بودند، با تیغهای بران بیاورد. تا به بقیه قوم [[حمله]] برند و گروهی از ایشان را بکشند، آن گاه با [[تضرع]] و دعای موسی{{ع}} و هارون، [[خدا]] توبه ایشان را پذیرفت و کشتگان را در ردیف [[شهدا]] قرار داد»<ref>صدر بلاغی، قصص قرآن، ص۱۵۳.</ref>. | |||
[[قوم موسی]]{{ع}} روزگاری را در [[تیه]] که بیابانی است میان سرزمین ایله و [[مصر]] و دریای احمر و کوههای سراب، از [[سرزمین شام]] گذرانیدند. در آن بیابان بود که [[بنی اسرائیل]] از جهت آب در مضیقه بودند و [[حضرت موسی]]{{ع}} از [[خداوند]] درخواست آب نمود و آن تقاضا مورد قبول [[درگاه الهی]] واقع شده و خداوند به موسی{{ع}} فرمود: {{متن قرآن|اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا}}<ref>«با چوبهدست خود به سنگ فرو کوب آنگاه دوازده چشمه از آن فرا جوشید.» سوره بقره، آیه ۶۰.</ref>.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص۳۶۹؛ [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص۵۹۴.</ref> | |||
== جغرافیای محل چشمه == | |||
در [[تفسیر المیزان]]<ref>تفسیر المیزان، ج۱، ص ۳۵۶.</ref>، چنین آمده است؛ «و سنگی با موسی{{ع}} بود که همه [[روزه]] آن را در وسط [[لشکر]] میگذاشت و آن گاه با عصای خود به آن میزد دوازده چشمه از آن میجوشید و هر چشمه به طرف تیرهای از بنی اسرائیل که دوازده تیره بودند؛ روان میشد». برخی نویسندگان در مقدمه [[تفسیر]] [[سوره بقره]] مینویسند: «و هر جا بنی اسرائیل آب نمییافتند؛ موسی{{ع}} با عصای خود به [[زمین]] میزد و آب میجوشید»<ref>زین العابدین رهنما، ترجمه قرآن کریم، ج۱، ص۹۷.</ref>. | |||
اما: در اینکه این سنگ چگونه سنگی بوده و [[موسی]]{{ع}} چگونه با [[عصا]] بر آن میزده و جریان آب از آن به چه صورت تحقق مییافته؛ سخن بسیار گفتهاند، ولی آنچه [[قرآن]] در این باره میگوید: بیش از اینکه بیان شد نیست که موسی{{ع}} عصای خود را بر سنگ زد و [[دوازده]] چشمه آب از آن جاری گردید. | |||
بعضی از [[مفسرین]] گفتهاند؛ صخرهای بوده است، در یک قسمت کوهستانی، مشرف بر آن بیابان [[تیه]] که [[قوم یهود]] چهل سال در آن سرگردان بودهاند.»<ref>ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱، ص۲۷۲.</ref>. | |||
در کتاب [[عهد قدیم]] ـ [[تورات]] و [[انجیل]] ـ در [[سفر]] خروج، باب هفدهم در مورد درخواست [[بنی اسرائیل]] از موسی{{ع}} که برای آنان آب تهیه نماید؛ تا خود و مواشی آنان از [[تشنگی]] هلاک نشوند، در [[آیات]] ۱ تا ۸ چنین نقل شده است: «و تمامی [[جماعت]] بنی اسرائیل، به [[حکم خداوند]] طی منازل کرده، از صحرای سین ـ سینا ـ کوچ کردند و در رفیدیم [[اردو]] زدند و آب [[نوشیدن]] برای [[قوم]] نبود و قوم با موسی{{ع}} [[منازعه]] کردند و گفتند ما را آب بدهید تا بنوشیم. موسی{{ع}} بدیشان گفت: چرا با من منازعه میکنید و چرا [[خداوند]] را [[امتحان]] مینمایید و در آنجا قوم [[تشنه]] بودند و قوم بر موسی{{ع}} [[شکایت]] کردند و گفتند: چرا ما را از [[مصر]] بیرون آوردی، تا ما و [[فرزندان]] و مواشی ما را به تشنگی بکشی؟ | |||
آن گاه موسی{{ع}} نزد خداوند [[استغاثه]] نموده گفت: با این قوم چه کنم؟ نزدیک است مرا سنگسار کنند! خداوند به موسی{{ع}} گفت: پیش روی قوم برو و بعضی از [[مشایخ]] [[اسرائیل]] را با خود بردار و عصای خود را که بدان نهر زدی، به دست خود بکوب برو، همانا من در آنجا پیش روی تو، بر آن صخره. که در جنوب [[حوریب]] است؛ میایستم و صخره را خواهی زد؛ تا آب از آن بیرون آید و قوم بنوشند. | |||
پس موسی{{ع}} به حضور [[مشایخ]] [[اسرائیل]] چنین کرد و آن موضع را مسّه و مریبه<ref>در عبری به معنی محل امتحان است.</ref> نامید، به سبب [[منازعات]] [[بنی اسرائیل]] و [[امتحان]] کردن ایشان [[خداوند]] را؛ زیرا گفته بودند، آیا خداوند در میان ما هست یا نه؟»<ref>بریتیش و فورن بیل سوسائیتی، دار السلطنه لندن کتاب مقدس، ص۱۱۰.</ref>.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص۳۷۰.</ref> | |||
در مجموع از دیدگاه مفسران [[قرآنی]] جایی که [[حضرت موسی]] ۱۲ چشمه در آنجا جاری ساخت به صورت زیر مطرح گردیده است: | |||
# برخی آثار برجای مانده از چشمههای موسی را در جنوب [[غربی]] مأدبا واقع در [[کشور]] [[اردن]] میدانند. برای این نظر میتوان دکتر [[عبدالکریم بیآزار شیرازی]] را نام برد. | |||
# برخی آن را در [[کوه]] «[[حوریب]]» میدانند. از قائلین به آن میتوان از [[آیتالله مکارم شیرازی]] نام برد. | |||
# عدهای دیگر جایگاه چشمهها را در رفیدم(= رفیدیم) میدانند<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص۵۹۵.</ref>. | |||
==جمعبندی و نتیجهگیری== | |||
از جمعبندی [[اسناد]] و مدارک یاد شده، به این نتیجه میرسیم، که [[قوم یهود]]، در [[سرزمین]] [[تیه]] در شبه جزیره سینا، از [[حضرت موسی]]{{ع}} درخواست آب نموده بودند و آن حضرت، با زدن عصای خود به سنگ ـ [[کوه]] ـ ۱۲ چشمه از آن جاری کرده بود و هر کدام از [[اسباط]] بنی اسرائیل نهر مربوط به خود را میشناختند و از آن بهره میبردند. | |||
[[آیات]] یک تا هشت باب هفدهم [[سفر]] خروج، نیز [[کوه حوریب]] را محل جوشیدن چشمه آب معرفی مینماید. چنانچه ما آن کوه را مکان اصلی سرچشمه آن [[دوازده]] نهر بپذیریم، جغرافیای این کوه؛ جغرافیای عین مندرج، در [[آیه]] مورد بحث است<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص۳۷۲.</ref>. | |||
== کوه حوریب کجاست؟ == | |||
برخی نویسندگان<ref>صدر بلاغی، قصص قرآن، ص۳۸۵.</ref>، زیر واژه سینا [[سینین]] مینویسند: «سلسله کوههای کوچکی است، در [[اراضی]] مقدسه که طولش دو میل و عرضش ثلث میل است و [[کوه طور]] مرتفعترین قسمت این سلسله است که در شمال آن واقع است. داستان تجلی [[خدا]] بر [[موسی]]{{ع}} که در آیه بیستم، از [[سوره مؤمنون]] و آیه دوم از [[سوره تین]] بیان شده در آنجا بوده است. | |||
این قسمت از کوههای سینا در اصطلاح [[راهبان]] قدیم [[حوریب]] نامیده میشده و اکنون [[عرب]] آن را صفصافه مینامد. | |||
برخی نویسندگان، زیر کلمه حوریب نوشتهاند؛ {{عربی|جبل فی شبه جزیرة سینا، تجلی فیه الرب موسی{{ع}} و من بعده لایلیا النبی، علی ما جاء فی الکتاب المقدس یرد ذکره أحیانا باسم [[جبل]] سیناء}}<ref>لویس معلوف، المنجد</ref>. | |||
حوریب کوهی است در شبه جزیره سینا محلی که خداوند بر موسی{{ع}} و سپس به ایلیای [[نبی]] تجلی نمود، مطابق چیزی که در [[کتاب مقدس]] آمده و احتمالاً از آن به نام [[کوه سینا]] یاد شده است. | |||
سرانجام به این نتیجه میرسیم که منظور از اعین در [[آیات]] مورد [[پژوهش]] ۱۲ چشمه بوده که از [[کوه حوریب]]، واقع در شبه جزیره سینا، به طور اعجاب آمیز جهت رفع [[تشنگی]] [[قوم یهود]]، به دست [[حضرت موسی]]{{ع}} جاری گردیده بود<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص۳۷۲.</ref>. | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:IM010435.jpg|22px]] [[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|'''دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید''']] | |||
# [[پرونده:IM010430.jpg|22px]] [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|'''اماکن جغرافیایی در قرآن''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده: | [[رده:مکانها در قرآن]] | ||