دیدگاه اشاعره درباره حقیقت عصمت چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

::::::[[ابوالحسن اشعری]] می‌گوید: "[[عصمت]]، قدرت بر [[اطاعت]] و عدم قدرت بر معصیت است"<ref>قوشجی، شرح تجرید، ص۴۹۴؛ علامه حلی، کشف المراد، ص۳۶۵؛ فخر رازی، المحصل، ص۵۲۱؛ تاج العروس، ج۸، ص۳۹۹.</ref>.

::::::البته شبیه این [[کلام]] به شیوه‌های مختلف گفته شده است<ref>سعدالدین تفتازانی، شرح مقاصد، ج۴، ص۳۱۲؛ عضدالدین ایحبی، المواقف فی علم الکلام، ص۳۶۶.</ref>.

::::::'''نقد'''

::::::'''اولاً'''؛ اینکه گفته‌اند عصمت همان توفیق بر اطاعت دائمی است، این تبیین مصداق عصمت است، نه ماهیت آن.

::::::'''ثانیاً'''؛ عدم قدرت بر معصیت، همان [[جبر]] است که در این صورت [[تکلیف]] از او ساقط است.

::::::'''ثالثاً'''؛ چنین تبیینی از عصمت، هیچ مکرمت و فضیلتی برای صاحب آن به بار نمی‌آورد و هیچ پاداشی نخواهد داشت، زیرا [[انسان]] در سایه تکلیف و [[اختیار]] به [[پاداش الهی]] می‌رسد، لذا تبیین فوق از عصمت، موجب [[نقص]] برای معصوم است.

::::::'''رابعاً'''؛ با بیان فوق، معصوم باید از نظر [[تقوا]] و [[مقام معنوی]] از بقیه افراد [[جامعه]] [[پایین‌تر]] باشد، زیرا انسان‌های غیر معصوم با اختیار از [[معاصی]] دوری می‌کنند و [[فرمان‌های الهی]] را انجام می‌دهند و صاحب [[پاداش]] می‌گردند، ولی معصوم جبراً از معاصی دوری می‌کند و [[تکالیف]] الزامی را انجام می‌دهد. البته اشکال چهارم علاوه بر پاسخ به تعریف فوق به مبنای آنها هم پاسخ می‌دهد.

::::::نتیجه اینکه اگرچه این تعریف، اختیار را از معصوم سلب نکرده و نسبت به تعریف قبل، [[امتیاز]] دارد، ولی با آوردن عبارت "خلق مانع" ناخودآگاه به [[جبر]] قائل شده است.

::::::'''نقد'''

::::::'''اولاً'''؛ بیان تفتازانی با معنای جبرانگاری [[اشاعره]] قابل جمع نیست، چون اشاعره قائل به اختیار نیستند.

::::::'''ثانیاً'''؛ اسناد فعل به [[خداوند تعالی]] از باب [[توحید در خالقیت]] مطلب [[درستی]] است، اما [[عقیده]] اشاعره [[باطل]] است، زیرا توحید در خالقیت، [[مخالف]] با [[افعال]] [[بندگان]] نیست و [[اراده خدا]] در طول [[اراده انسان]] است. چون خداوند [[خالق]] کل هستی است و به [[مخلوقات]] خود در انجام افعال، قدرت و [[توفیق]] [[عطا]] می‌کند، می‌توانیم [[خدا]] را فاعل افعال بندگان بدانیم و از طرف دیگر چون [[انسان‌ها]] با اختیار خود افعال را انجام می‌دهند، فاعلِ فعل خود هستند.

::::::'''ثالثاً'''؛ [[تفسیری]] که اشاعره از توحید در خالقیت ارائه می‌دهند عین [[اعتقاد]] به جبر است؛ خصوصاً در باب عصمت ولو اینکه در ظاهر [[کلام]] خود، [[معصوم]] را مختار معرفی می‌کنند، زیرا با [[تبیین]] و توضیحی که ارائه کرده‌اند تمام [[افعال]] را مستقیم به [[خداوند]] نسبت می‌دهند و برای [[انسان‌ها]] در انجام فعل خود، نقشی قائل نیستند، بلکه [[انسان]] را مجبور به افعال - در دو سوی [[عبادت]] و [[گناه]] – می‌دانند.

::::::'''رابعاً'''؛ اگر معصوم مجبور به انجام [[اطاعت]] و [[ترک معصیت]] باشد، دیگر این [[عصمت]] هیچ [[ارزش]] و مزیتی برای او نخواهد بود و پاداشی نخواهد داشت و از سایر [[مردم]] از جهت [[مقام معنوی]] [[پایین‌تر]] خواهد بود و اگر تمام مردم در انجام افعال مجبور باشند، انسان معصوم با سایر [[اهل]] [[تقوا]] هم رتبه و [[مقام]] می‌باشد<ref>فخر رازی، عصمة الأنبیاء، ص۲۰.</ref>.

::::::بنابراین تنها امتیاز این تعریف نسبت به تعریف اول، قول به [[قدرت]] و [[اختیار]] در انسان است که با مبنا و تبیین آنها در باب [[توحید در خالقیت]]، ناسازگاری دارد. به نظر نگارنده، تبیین [[اشاعره]] از [[حقیقت عصمت]] دارای اشکال‌های زیادی است که قابل [[پاسخ‌گویی]] و [[دفاع]] نیست؛ چنان‌که [[دانشمندان]] [[اهل سنت]] و [[شیعه]]، اشکال‌های زیادی بر آنها وارد کرده‌اند»<ref>[[ابراهیم صفرزاده|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص ۳۰.</ref>.