تفسیر قرآن در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←مقدمه
جز (جایگزینی متن - '</div> <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">' به '</div>') |
(←مقدمه) |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون [[تفسیر]] است. "'''[[تفسیر قرآن]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div> | <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون [[تفسیر]] است. "'''[[تفسیر قرآن]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div> | ||
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر قرآن در قرآن]] - [[تفسیر قرآن در علوم قرآنی]]</div> | <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر قرآن در قرآن]] - [[تفسیر قرآن در علوم قرآنی]]</div> | ||
==معنای [[تفسیر]]== | |||
لغتدانان برای «تفسیر» معانی متعددی مانند [[کشف]] مراد از لفظ مشکل<ref>ابن منظور، لسان العرب، واژه «فسر».</ref>، کشف معنای لفظ و اظهار آن<ref>طریحی، مجمع البحرین، واژه «فسر».</ref>، بیان نمودن معنای سخن<ref>صفیپور، منتهی الادب، واژه «فسر».</ref>، شرح کردن [[کلام خدا]]، کشف کردن [[ظاهر قرآن]]<ref>دهخدا، لغتنامه، واژه «تفسیر».</ref>، و بیان و تشریح معنا و لفظ [[آیات قرآن]]<ref>معین، فرهنگ فارسی معین، واژه «تفسیر».</ref>، را بیان کردهاند. | |||
مناسبترین معنا برای کلمه «تفسیر» در آیۀ کریمه {{متن قرآن|وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا}}<ref>«و (دشمنانت) هیچ مثلی برای تو نمیآورند مگر آنکه ما (پاسخی) راستین و بیانی نیکوتر برای تو میآوریم» سوره فرقان، آیه ۳۳.</ref> بیان است و جمعی از [[مفسّران]] نیز آن را به بیان<ref>طبری، جامع البیان، ج۹، ص۳۸۸ به نقل از مجاهد، ابو الفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۴، ص۲۰۷؛ نسفی، تفسیر نسفی، ج۲، ص۶۸۴؛ لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ج۳، ص۳۳۵.</ref>، یا بیان و تفصیل<ref>طبری، جامع البیان، ج۹، ص۳۸۸؛ بغوی، تفسیر البغوی المسمّی معالم التنزیل، ج۳، ص۳۶۸.</ref>، یا بیان و کشف<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۷، ص۲۶۶؛ آلوسی، روح المعانی، ج۱۹، ص۱۶.</ref> (که همه نزدیک به هم است) معنا کردهاند. | |||
در مقدمۀ شماری از [[تفاسیر]] و در کتابهای [[علوم قرآنی]] و برخی کتابهای دیگر، تعاریف مختلف و متعددی برای آن بیان شده است. | |||
#در مقدمۀ [[مجمع البیان]] به «کشف مراد از لفظ مشکل» تعریف شده است<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱، ص۸۰.</ref>. | |||
#در مقدمۀ التسهیل به «شرح [[قرآن]] و بیان معنای آن و [[آشکار کردن]] چیزیکه [قرآن] با تصریح یا اشاره یا فحوا آن را اقتضا میکند» معنا شده است<ref>ابن جزی کلبی، التسهیل لعلوم التنزیل، ج۱، ص۹. عبارت عربی وی چنین است: {{عربی|و معنی التفسیر شرح القرآن و بیان - معناه و الافصاح بما یقتضیه بنصّه او اشارته او نجواه}}. در بعضی نسخهها به جای «نجوا». «فحوا» است (ر.ک: التسهیل لعلوم التنزیل؛ ط بیروت، المکتبة العصریّة، ۱۴۲۳ ه.ق، تحقیق رضا فرج الهمامی، ج۱، ص۱۵) و ترجمه فوق طبق آن نسخه است.</ref>. | |||
#در مقدمه [[المیزان]] به «بیان معانی [[آیات قرآنی]] و [[کشف]] مقاصد و مدالیل آنها» تعریف شده است<ref>«التفسیر هو بیان معانی الآیات القرآنیة و الکشف عن مقاصدها و مدالیلها» (طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴).</ref>. | |||
#در [[برهان]] زرکشی به نقل از راغب اصفهانی چنین تعریف شده است: «[[تفسیر]] در [[عرف]] [[دانشمندان]] کشف [[معانی قرآن]] و بیان مراد است، اعم از اینکه به حسب مشکل بودن لفظ و غیر آن و به حسب معنای ظاهر و غیر آن باشد»<ref>زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، ج۲، ص۱۴۹ (نوع چهل و یکم، فرق بین تفسیر و تأویل).</ref>. | |||
#خود [[زرکشی]] آن را به «[[علمی]] که به وسیله آن [[فهم]] [[کتاب خدا]] که بر پیامبرش [[[حضرت]]] [[محمد]]{{صل}} نازل شده، و بیان معانی و استخراج [[احکام]] و حکمتهای آن به دست میآید» تعریف کرده است<ref>زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، ج۲، ص۱۴۹ (نوع چهل و یکم، فرق بین تفسیر و تأویل).</ref>. | |||
#[[آیتالله خویی]] آن را به «[[آشکار کردن]] مراد [[خدای متعال]] از کتاب عزیزش» معنا کرده است<ref>خویی، البیان، ص۳۹۷.</ref>. | |||
#[[آقا بزرگ تهرانی]] به «بیان [[ظواهر آیات]] [[قرآن]] براساس [[قواعد]] و لغت [[عرب]]» تعریف کرده است<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۴، ص۲۳۲.</ref>. | |||
#ما نیز در روششناسی [[تفسیر قرآن]] پس از بررسی تعریفهای مزبور<ref>برای آگاهی از نقایص این تعریفها ر.ک: بابایی و دیگران، روششناسی تفسیر قرآن، ص۱۲-۲۰.</ref>، در تعریف آن گفتهایم: | |||
تفسیر عبارت است از: بیان مفاد استعمالی [[آیات قرآن]] و آشکار نمودن مراد خدای متعال از آن برمبنای [[ادبیات عرب]] و اصول عقلایی محاوره<ref>بابایی و دیگران، روششناسی تفسیر قرآن، ص۲۳. توضیح این تعریف را نیز در ص۲۴ همان کتاب بنگرید.</ref>. | |||
در همۀ این معانی و تعاریف، خصوصیت کشف و بیان یا شرح و آشکار کردن برای تفسیر ذکر شده است و طبق این تعریفها، بهویژه تعریف اخیر، بخشی از مطالبی که در [[کتابهای تفسیری]] بهعنوان تفسیر قرآن بیان شده، از محدودۀ [[تفسیر]] خارج است و تفسیر [[حقیقی]] نمیباشد؛ زیرا دلالت [[آیات]] بر آن مطالب و مراد [[خدا]] بودن آنها، با قراین و شواهد روشنگر آشکار نگردیده و حتی ممکن است تمام یک کتاب [[تفسیری]]، تفسیری حقیقی نباشد؛ زیرا فاقد خصوصیاتی است که در این تعاریف برای تفسیر بیان شده است، ولی در عنوان این کتاب ([[تاریخ]] [[تفسیر قرآن کریم]]) برای اینکه همۀ آنچه را بهعنوان تفسیر برای [[قرآن کریم]] نوشتهاند، شامل شود، تفسیر به معنایی اعم از آن چیزی در نظر گرفته شده که در این تعریفها بیان گردیده است و هرگونه ذکر معنا برای آیات را دربر میگیرد، خواه [[مفسر]] دلالت آیات بر معنایی که ذکر کرده و مراد خدا بودن آن را با ارائه شواهد و قراین برمبنای [[قواعد]] ادبی و اصول عقلایی محاوره آشکار کرده باشد و خواه از [[آشکار کردن]] آن [[ناتوان]] مانده باشد.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۵-۷.</ref> | |||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||