محاسبه در اخلاق اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
*بنابراین باید درباره هر سخنی که در طول روز گفته شده، از نفس جواب صحیح خواست، سپس درباره نگاهها، خطورات [[ذهنی]] و [[افکار]] پرسید. یا از نشست و برخاست و خورد و خوابش و حتی از سکوتش سؤال کرد که چرا [[سکوت]] کرده و از سکونش که چرا حرکتی نکرده، [[مهرورزی]]هاو و کینهتوزیها، دادودهش و منع وبخل، خرید و فروش و هر معامله که در طول روز انجام گرفته، همه را باید [[حسابرسی]] کرد. تا معلوم شود در هر باب چه مقدار از [[وظیفه]] خویش را به جا آورده و چه مقدار بر عهده او باقی است. وقتی حساب پایان گرفت باید آنچه را به خوبی انجام گرفته، پذیرفت و بقیه را به حساب [[قصور]] و [[تقصیر]] نفس [[ثبت]] کرد<ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی، ج۱]]،ص۱۵۴-۱۵۵.</ref>. | *بنابراین باید درباره هر سخنی که در طول روز گفته شده، از نفس جواب صحیح خواست، سپس درباره نگاهها، خطورات [[ذهنی]] و [[افکار]] پرسید. یا از نشست و برخاست و خورد و خوابش و حتی از سکوتش سؤال کرد که چرا [[سکوت]] کرده و از سکونش که چرا حرکتی نکرده، [[مهرورزی]]هاو و کینهتوزیها، دادودهش و منع وبخل، خرید و فروش و هر معامله که در طول روز انجام گرفته، همه را باید [[حسابرسی]] کرد. تا معلوم شود در هر باب چه مقدار از [[وظیفه]] خویش را به جا آورده و چه مقدار بر عهده او باقی است. وقتی حساب پایان گرفت باید آنچه را به خوبی انجام گرفته، پذیرفت و بقیه را به حساب [[قصور]] و [[تقصیر]] نفس [[ثبت]] کرد<ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی، ج۱]]،ص۱۵۴-۱۵۵.</ref>. | ||
«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کردهایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکتهای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) میکشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیشتر است؛ اگر معاصی از طاعات بیشتر است، جبران کند و اگر کمتر است، آن را با [[نعمتهای الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزیاش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملیاش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا میکند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۱۳.</ref> | *«[[مراقبه]]»<ref>هر چند در دو کتاب اوصاف الاشراف و مراحل اخلاق در قرآن، مراقبه و محاسبه، از لحاظ ترتیب، پیش از مرحله تقوا آمده و ما نیز از همین الگو تبعیت کردهایم، در کتاب شرح المنظومه بعد از تقوا ذکر شده است و این نکتهای است قابل تأمل.</ref> آن است که [[انسان]]، رقیب احوال و [[افعال]] خویش باشد و رقیب، کسی را گویند که رقبه (= گردن) میکشد تا اوضاع [[نفسانی]] خویش را زیر نظر داشته باشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>. «[[محاسبه]]» آن است که انسان، [[طاعات]] و [[معاصی]] خود را برشمارد تا بداند که کدام بیشتر است؛ اگر معاصی از طاعات بیشتر است، جبران کند و اگر کمتر است، آن را با [[نعمتهای الهی]] مقایسه کند تا کوچکی و ناچیزیاش را دریابد<ref>اوصاف الاشراف، ص۲۷؛ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ معراج السعاده، ص۶۹۴.</ref>. علمای [[اخلاق]] بر این باورند که چون [[نفس اماره]] انسان، [[مطیع]] [[عقل]] عملیاش شود و دیگر امر به [[سوء]] نکند، او فراغتی برای مراقبه و محاسبه پیدا میکند<ref>جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، ص۱۹۵.</ref>.<ref>[[سعید بهشتی|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۱۳.</ref> | ||
== جستارهای وابسته == | |||
== منابع == | == منابع == | ||