ویژگی علوم اهل بیت: تفاوت میان نسخهها
←جستارهای وابسته
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
با توجه به این تعریف و نگاهی به مباحث پیشین، میتوان به این گونه نتایج در این بحث رسید: علومی که از طریق [[الهام]]، [[شهود حقایق]]، مشاهدة [[ملکوت]]، [[عروج]] روح [[امام]] در شبهای [[جمعه]] به [[عرش الهی]]<ref>چنان که گفته شد، در روایاتی به این مطلب تصریح شده است (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، {{عربی|باب فی أن الأئمة{{عم}} یزدادون فی لیلة الجمعة}}، ص۶۲۹؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۰.</ref>، [[تأیید]] [[روح القدس]] و [[مشاهده]] [[اعمال]] [[مردم]] در [[عمود نور]] به دست میآیند، حضوری خواهند بود؛ زیرا با واسطه صورتهای ذهنی نیستند؛ بلکه مشاهده حقایقی غیرمادیاند. در مقابل، علومی که از طریق حواس و بررسی مفاهیم ذهنی ایجاد میشوند، حصولیاند؛ مانند [[علوم عادی]] حسی [[ائمه]]{{عم}}، مطالعه کتابها و صحیفههای مادی، مراتبی از فراگیری از [[پیامبر]]{{صل}} یا [[امامان]] پیشین که از طریق حواس انجام شدهاند و مراتبی از [[استنباط]] که از طریق مفاهیم و [[تفکر]] ذهنی به دست آمده باشند. | با توجه به این تعریف و نگاهی به مباحث پیشین، میتوان به این گونه نتایج در این بحث رسید: علومی که از طریق [[الهام]]، [[شهود حقایق]]، مشاهدة [[ملکوت]]، [[عروج]] روح [[امام]] در شبهای [[جمعه]] به [[عرش الهی]]<ref>چنان که گفته شد، در روایاتی به این مطلب تصریح شده است (ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، {{عربی|باب فی أن الأئمة{{عم}} یزدادون فی لیلة الجمعة}}، ص۶۲۹؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۰.</ref>، [[تأیید]] [[روح القدس]] و [[مشاهده]] [[اعمال]] [[مردم]] در [[عمود نور]] به دست میآیند، حضوری خواهند بود؛ زیرا با واسطه صورتهای ذهنی نیستند؛ بلکه مشاهده حقایقی غیرمادیاند. در مقابل، علومی که از طریق حواس و بررسی مفاهیم ذهنی ایجاد میشوند، حصولیاند؛ مانند [[علوم عادی]] حسی [[ائمه]]{{عم}}، مطالعه کتابها و صحیفههای مادی، مراتبی از فراگیری از [[پیامبر]]{{صل}} یا [[امامان]] پیشین که از طریق حواس انجام شدهاند و مراتبی از [[استنباط]] که از طریق مفاهیم و [[تفکر]] ذهنی به دست آمده باشند. | ||
درباره حصولی یا حضوری بودن [[علوم]] به دست آمده از برخی روشهای دریافت علوم توسط ائمه{{عم}}، نمیتوان به طور [[قطعی]] [[داوری]] کرد؛ زیرا ماهیت آنها برایمان روشن نیست. مثلاً [[تحدیث فرشتگان]]، اگر به صورت ایجاد صوت حسی در گوش امام باشد، دانشی حصولی، و اگر به شیوهای دیگر باشد که به حواس و صورتهای ذهنی نیازمند نباشد، حضوری است.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۸۱.</ref> | درباره حصولی یا حضوری بودن [[علوم]] به دست آمده از برخی روشهای دریافت علوم توسط ائمه{{عم}}، نمیتوان به طور [[قطعی]] [[داوری]] کرد؛ زیرا ماهیت آنها برایمان روشن نیست. مثلاً [[تحدیث فرشتگان]]، اگر به صورت ایجاد صوت حسی در گوش امام باشد، دانشی حصولی، و اگر به شیوهای دیگر باشد که به حواس و صورتهای ذهنی نیازمند نباشد، حضوری است.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص ۳۸۱.</ref> | ||
==الزامآور بودن== | |||
این مبحث به دنبال بررسی این نکته است که آیا عمل مطابق [[علم]]، همواره برای [[ائمه]]{{عم}} ضروری است یا آنان ملزماند که گاهی علم خود را نادیده بگیرند؟ مقصود از [[الزام]] در این نوشتار، هرگونه الزام [[فقهی]] یا [[اخلاقی]] است و روشن است که چنین الزامی، با [[اختیار]] افراد [[مخالفت]] ندارد. | |||
این بحث ممکن است اندکی عجیب به نظر برسد؛ زیرا طبیعتاً [[انسان]] علومی را فرا میگیرد تا برابر آن عمل کند و حتی در مباحث اخلاقی، [[عالمان]] بیعمل [[سرزنش]] شدهاند. بنابراین علم به طور طبیعی الزاماتی (فقهی یا اخلاقی) را به دنبال دارد. ائمه{{عم}} مطابق [[علوم]] خود، [[سخن]] میگفتند یا [[سکوت]] میکردند؛ گاهی [[اقدام]] کرده، گاهی کناره میگرفتند؛ میجنگیدند یا [[صلح]] میکردند؛ و.... بنابراین [[امام]] برای کار خود همواره دلیلی [[علمی]] دارد یا به عبارت دیگر، بر اساس علم خود به انجام یا ترک کاری [[تصمیم]] میگیرد. بنابر این [[علوم ائمه]]{{عم}} نیز همانند علوم دیگر [[مردم]]، الزامات اخلاقی یا فقهی را به دنبال دارد. تفاوت ائمه{{عم}} با دیگران، اولاً در ماهیت، ویژگیها، منابع و قلمرو [[دانش]] آنان است؛ ثانیاً در این است که آنان معصوماند و برخلاف مردم عادی که ممکن است گاهی مخالف دانش خود عمل کنند، مخالف [[تکلیف]] خود عمل نمیکنند. | |||
بنابراین پاسخ به این [[پرسش]] که آیا عمل مطابق علم برای ائمه{{عم}} الزامآور است یا خیر، به معنای یادشده مثبت است؛ اما موضوع این بحث، مطلب دیگری است. آنچه مقصود این بحث را روشنتر میکند و پاسخگوی ابهام آن است، توجه به این نکته است که مقصود از دانش یادشده در اینجا، مباحث فقهی و اخلاقی نیست که انسان باید مطابق آن عمل کند. روشن است که امام در این گونه مباحث، [[الگو]] و مقتدای مردم است و بیش از دیگران در عمل به [[دستورها]] و رهنمودهای [[الهی]] میکوشد. مقصود این بحث، بررسی الزام عمل یا نادیده گرفتن برخی [[علوم ویژه]] ائمه{{عم}} درباره امور [[جهان]] است که خارج از محدوده [[علوم عادی]] انسانهایند؛ علومی مانند [[علم به ضمایر افراد]]؛ [[علم]] به [[ایمان]] یا [[کفر]] آنان؛ علم به سرانجام [[کارها]] و فرجامها؛ و علم به [[اختلافات]] [[مردم]].<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۸۲.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||