وحی به معصوم در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

==[[وحی]] و [[الهام]] منبع علم امام از دیدگاه روایات==

*روایاتی که در این زمینه وجود دارد برخی به صورت تصریح و برخی دیگر به صورت تلویحی دربارۀ الهام سخن گفته اند،<ref>ر.ک. نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص 57</ref> مرحوم صفّار در بصائر الدرجات در بیش از ۱۰ باب و حدود ۱۵۰ روایت به این موضوع پرداخته است.<ref>ر.ک. افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص 50 ـ 52</ref> برخی از این روایات عبارتند از:

#امام صادق(علیه السلام) در این زمینه می فرمایند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج 1، ص 318</ref> «همانا علم ما يا مربوط به گذشته است و يا نوشته‌شده و يا وارد شدن در دل و يا تأثير در گوش. سپس فرمود: اما گذشته، علم به امور پيشين است و اما نوشته شده مربوط به امور آينده است و امّا وارد شده به دل الهام است و اما تأثير در گوش امر فرشته است.»<ref>ر.ک. مصباح یزدی، محمد تقی، یاد او، ص 88؛ بیابانی اسکویی، محمد، امامت، صفحه؟؟؟؛ نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص 57؛ شیخ زاده، قاسم علی،  رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص 58 ـ 60</ref> علومی که مربوط به گذشته است ماضی نام دارد که تفسیر و توضیح و تبیینش به وسیلۀ پیامبر(صلی الله علیه و آله) انجام گرفته، و به امام رسیده است، مانند علوم و معارف قرآنی، سنت نبوی و کتاب‌های آسمانی به یادگار مانده از گذشتگان. علومی که مربوط به آینده است غابر نام دارد که آنها هم توسط پیامبر(صلی الله علیه و آله) به صورت شفاهی و کتبی در اختیار امام قرار گرفته است و از امامی به امام دیگر منتقل شده است. در واقع همان علوم موروثی است که در روایت از آنها یاد شده و ائمه(علیهم السلام) از این علوم برای وقایع آینده استفاده می‌کنند. قسم سوم علومی است که به وسیلۀ الهام در اختیار امام قرار می‌گیرد و متفاوت با دیگر علوم حصولی است که حادث نامند، روایات این نوع علم را چنین توصیف می‌کنند: این علم یا با انداختن به قلوب، یا با گفتن در گوش حاصل می‌شود.<ref>نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص ۳۳۰</ref>

#همچنین ابوبصیر می گوید امام صادق(علیه السلام) دربارۀ آیۀ: «وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي» می فرماید:<ref>مجلسی، محمد تقی، مرأة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج ۳، ص ۱۷۰</ref> «خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ لَمْ‏ يَكُنْ‏ مَعَ‏ أَحَدٍ مِمَّنْ‏ مَضَى‏ غَيْرِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ يُسَدِّدُهُمْ وَ لَيْسَ كُلَّمَا طُلِبَ وُجِد»<ref>ر.ک. مصطفوی، سید حسن، مروی، احمد، دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم، فصلنامه قبسات، شماره؟؟؟، ص 28</ref>

#امام صادق(علیه السلام) در پاسخ از سؤال عمار ساباطی که پرسید اگر شما به حکومت رسیدید، چگونه حکم می‌کنید؟ فرمود:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱۰، ص ۲۷۳</ref> «به حکم خدا و حکم داود و چنانچه موضوعی پیش بیاید که حکم آن نزد ما حاضر نباشد، روح القدس آن را به ما القا می‌کند.»<ref>ر.ک. مصطفوی، سید حسن، مروی، احمد، دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم، فصلنامه قبسات، شماره؟؟؟، ص 28</ref>

#رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمایند:<ref>طوسی، محمد بن حسن، امالی، ص۱۸۹؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج ‏۱، ص ۳۹۰؛ دیلمی، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلی الصواب، ج ۲، ص ۲۵۴</ref> «أَعْطَانِی الْوَحْیَ وَأَعْطَی‏ عَلِیّاً الْإِلْهَام»<ref>ر.ک. هاشمی، سیدعلی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص 254؛ نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 59 و 69</ref>

#در روایتی دیگر، از آن حضرت نقل شده است:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏۱، ص ۱۳۶ ـ ۱۳۷</ref> «همانا بعد از من در مقابل هر بدعتی که در برابر ایمان قرار می‌گیرد، ولیّ‌ای از اهل‌بیت من خواهد بود که عهده‌دار آن (ایمان) است و از آن دفاع می‌کند. با الهام از خداوند سخن می‌گوید و حق را آشکار و روشن می‌سازد و کید مکاران را رد می‌کند.»<ref>ر.ک. هاشمی، سیدعلی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص 254</ref>

#امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: «برخی از ما علم در گوش‌شان قرار می‌گیرد، برخی در خواب می‌بینند و برخی از ما صدایی می‌شنویم و برای بعضی از ما، فرشته‌ای بزرگ‌تر از جبرئیل و میکائیل می‌آید و برخی از امامان(علیهم السلام) فرشته‌‌ها را با چشم می‌بینند.»<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 59 و 69</ref>

#امام باقر(علیه السلام) می فرمایند: «علی(علیه السلام) به کتاب خدا و سنت پیامبر(صلی الله علیه و آله) عمل می‌کرد، هنگامی‌ که با مسئلۀ جدیدی روبه‌رو می‌شد که نه در کتاب خدا بود و نه در سنت پیامبر خداوند به او الهام می‌کرد.»<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 59 و 69</ref>

#حارث بن مغیره می‌گوید:<ref>مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص ۲۸۶</ref> به امام صادق(علیه السلام) عرض کردم: "علم عالمان شما امامان چگونه است؟ آیا در قلبش القاء می‌شود یا با گوش می شنود؟" امام(علیه السلام) فرمودند: «وحی است از نوع وحی به مادر موسی.»<ref>مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش 45، ص 305</ref>

#علی بن یقطین می‌گوید:<ref>مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص ۲۸۶</ref> "به امام کاظم(علیه السلام) عرض کردم: علم عالمان شما از طریق سماع و شنیدن است یا الهام؟" حضرت فرمودند: «گاهی به صورت شنیدنی است و گاهی الهامی‌ و گاهی به دو صورت تحقق پیدا می‌کند.»<ref>مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش 45، ص 305؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 185</ref>

#امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «امام علی(علیه السلام) بر طبق قرآن و سنت پیامبر عمل می‌کرد، و هر گاه چیز جدیدی حکم آن در کتاب و سنت نبود، خداوند در آن مورد حق را به او الهام می‌کرد.»<ref>مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش 45، ص 305</ref>

#امام کاظم(علیه السلام) فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 264</ref> «دانش ما از سه وجه است: گذشته، آینده و آنچه باید می‌شود؛ اما گذشته برای ما تفسیر شده و آینده نوشته شده است و هر آنچه حادث می‌گردد گاهی در دل افتد و گاهی در گوش اثر کند.»<ref>ر.ک. باقری، سید محمد فائز، بررسی علم اولیای الهی، ص 114؛ نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص 57؛ غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی، صفحه؟؟؟</ref>

#از امام صادق(علیه السلام) سؤال شد:<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۹</ref> "وقتی امام مورد سؤال قرار می‌گیرد چگونه به سرعت جواب آن را می‌دهد؟" حضرت فرمودند: «به قلب او انداخته می‌شود یا به گوش او خوانده می‌شود و در برخی موارد هر دو جمع می‌شود.»<ref>ر.ک. بیابانی اسکویی، محمد، امامت، صفحه؟؟؟؛ شیخ زاده، قاسم علی،  رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص 58 ـ 60</ref>

#امیرالمؤمنین(علیه السلام) می‌فرمایند:<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۴</ref> «أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيهِ؛ خداوند از راه الهام مرا از آنچه در لوح محفوظ است، آگاه ساخته است.»<ref>ر.ک. امام خان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه؟؟؟</ref>

#امام رضا(علیه السلام) در حدیث مفصلی درباره فضایل امام فرموده است:<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص ۲۹۰</ref> «همانا چون خدای عزوجل بنده‌ای را برای اصلاح امور بندگانش انتخاب فرماید سینه‌اش را برای آن کار گشوده کند و چشمه‌های حکمت در دلش گذارد و علمی‌ به او الهام کند که از آن پس از پاسخی در نماند و از درستی منحرف نشود. پس چنین فردی معصوم بوده و از قوت و توفیق و استواری برخوردار است و از هر گونه خطا و لغزشی در امان است.»<ref>ر.ک. نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص 57؛ ر.ک. عظیمی، محمدصادق، سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی، ص 176؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص 70</ref>

#ابوالخیر می گوید: به امام صادق(علیه السلام) عرض کردم: من از عبد اللّه بن حسن سؤال کردم، او گمان می‌کند امام، در بین شما اهل بیت(علیهم السلام) نیست. امام فرمودند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج 1، ص 318</ref> «قسم به خدا ای پسر نجاشی! به درستی که از ماست آن که علم به قلب او انداخته می‌شود و به گوش او خوانده می‌شود و ملائکه با او مصافحه می‌کنند.»<ref>غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی، صفحه؟؟؟</ref>

#رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمایند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 534</ref> «از فرزندان من دوازده تن پیشوای اصیل و نیک نژاد و محدث و مفهّم است و آخرین آنها کسی است که به حق قیام کرده‌ و زمین را پر از عدالت کند چنان که از ستم پر شده باشد.»<ref>ر.ک. عظیمی، محمدصادق، سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی، ص 176</ref>

#امام رضا(علیه السلام) فرمودند: «وقتی‌ خدا بخواهد کسی‌ را برای‌ امور بندگانش انتخاب کند سعۀ صدری‌ به وی‌ عطا می‌‏کند، چشمه‏‌های‌ حکمت را در قلبش ودیعه می‌‏گذارد و علم و دانش را همواره به او الهام می‌‏کند، بعد از آن از پاسخ هیچ مشکلی‌ عاجز نیست و در پیدا کردن راه راست سرگردان نمی‌‏شود. پس او معصوم است، و از جانب خدا مؤیّد و موفّق و مسدّد می‌‏باشد. از خطا و لغزش مصونیت دارد.»<ref>ر.ک. امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت، ص 247 ـ 255</ref>

#ضریس کناسی می‌‏گوید نزد امام صادق(علیه السلام) بودم، ابوبصیر نیز حاضر بود پس امام صادق(علیه السلام) فرمود: «داود علوم انبیا را ارث برد، و سلیمان علم داود را ارث برد، و محمد از سلیمان ارث برد، و ما از محمد(صلی الله علیه و آله) ارث بردیم. صحف ابراهیم و الواح موسی‌ نزد ماست.» ابوبصیر عرض کرد: "علم زیادی‌ است!" فرمود: «ای‌ ابا محمد! این علم چندان مهم نیست، علم مهم علمی‌ است که شب و روز، و ساعت به ساعت به ما الهام می‌‏شود.»<ref>ر.ک. امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت، ص 247 ـ 255</ref>

#ابوبصیر می‌‏گوید از امام صادق(علیه السلام) شنیدم فرمود: «شبانه روز بر علم ما افزوده می‌‏شود، اگر غیر از این بود علوم ما تمام می‌‏شد.»<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۲۶، ص ۵۴. </ref> ابوبصیر عرض کرد: "فدایت شوم چه شخصی‌ بر شما نازل می‌‏شود؟" فرمود: «بعضی‌ از ما فرشته را مشاهده می‌‏کند، بعضی‌ از ما مطالب در قلبش الهام می‌‏شود، بعضی‌ هم با گوش صدای‌ فرشته را مانند صدای‌ طشت می‌‏شنود.» ابوبصیر گفت: "فدایت شوم چه کسی‌ مطالب را برای‌ شما می‌‏آورد؟" فرمود: «یکی‌ از مخلوقات خدا که از جبرئیل و میکائیل بزرگ‏تر است.»<ref>ر.ک. امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت، ص 247 ـ 255؛ افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد، ص 74 و 76</ref>

#عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج 1، ص ۲۲۰</ref> «إِنَ‏ لَيْلَةَ الْقَدْرِ يُكْتَبُ‏ مَا يَكُونُ‏ مِنْهَا فِي‏ السَّنَةِ إِلَى مِثْلِهَا مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ أَوْ مَوْتٍ أَوْ حَيَاةٍ أَوْ مَطَرٍ وَ يُكْتَبُ فِيهَا وَفْدُ الْحَاجِّ ثُمَّ يقضى يُفْضَى‏ ذَلِكَ إِلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَقُلْتُ إِلَى مَنْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ إِلَى مَنْ تَرَى»<ref>ر.ک. افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص 50 ـ 52</ref>

#عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ(علیه السلام) يَقُولُ:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج 1، ص 319</ref> «الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ‏ مُفَهَّمُونَ‏ مُحَدَّثُون»<ref>ر.ک. افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص 50 ـ 52</ref>