آیه تطهیر در معارف و سیره رضوی: تفاوت میان نسخه‌ها

آیه تطهیر در معارف و سیره رضوی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۵۸

۱۱۴ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۲

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۳۰٬۰۵۳

ویرایش

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 | پرسش مرتبط  =
 }}
-==نامگذاری و [[تفسیر آیه]] [[تطهیر]] در [[روایات]] [[رضوی]]==
+== معناشناسی ==
-این [[آیه]] در [[روایات امام رضا]]{{ع}} و دیگر [[امامان]]{{عم}} [[آیه تطهیر]] نامیده شده است<ref>آیات الأحکام، جرجانی، ج۲، ص۸۵؛ آیات الأحکام، استرآبادی، ج۱، ص۹۸؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۸۳۱، ج۴، ص۴۴۶-۴۴۷، ۴۵۲-۴۵۸؛ روح المعانی، ج۱۱، ص۱۹۸.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>. تطهیر به معنای [[پاکی]] است و در اصطلاح پاکی [[معنوی]] و پاکی جسمی را شامل می‌شود<ref>بیان المعانی، ج۵، ص۴۷۶؛ لسان العرب، ج۴، ص۵۰۴-۵۰۵؛ المفردات، ص۵۲۵؛ المیزان، ج۱۶، ص۳۱۲.</ref>. [[رجس]] در لغت به معنای قذارت و [[پلیدی]] است و آن حالت و هیأتی است که موجب [[تنفر]] و دور شدن از دیگران می‌شود<ref>کتاب العین، ج۶ ص۵۲؛ المفردات، ص۳۴۲؛ لسان العرب، ج۶ ص۹۵.</ref>. رجس هم پلیدی ظاهری و هم [[ناپاکی]] معنوی را در بر می‌گیرد<ref>الکافی، ج۱، ص۲۸۷؛ تفسیر غریب القرآن الکریم، ص۲۵۸؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۴، ص۵۷.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} درباره [[شیطان]]<ref>مستدرک الوسائل، ج۱، ص۲۵۱.</ref> و [[سندی بن شاهک]]<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۰۲.</ref> تعبیر به رجس کرده که مصداقی از آن‌اند. آیه [[صراحت]] دارد که [[اهل بیت]] پیامبر‌{{صل}} از هر گونه [[خطا]] و [[اشتباه]] و پلیدی [[اندیشه]] و [[رفتار]] به دورند. کلمه {{متن قرآن|إِنَّمَا}}، [[برتر]] از تأکید، از قوی‌ترین نشانه‌های [[حصر]] است. [[اراده]] در {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ}} [[اراده تکوینی]] است نه [[اراده تشریعی]]. اراده تشریعی با [[نص]] آیه و {{متن قرآن|إِنَّمَا}} سازگار نیست، زیرا اهل بیت{{عم}} در [[تکالیف شرعی]] با دیگر [[مکلفان]] [[شریک]] و برابرند<ref>تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref> و آیه ویژه اهل بیت{{عم}} است. {{متن قرآن|وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} به معنای [[تجهیز]] اهل بیت{{عم}} به [[پیروی]] از [[حقیقت]] در اندیشه و عمل است. [[پیام]] اصلی آیه، [[عصمت اهل بیت]]{{عم}} از پاکی مولد و [[تنزیه]] از هر گونه خطا و [[گناه]] و [[انحراف]] در اندیشه و [[رفتار]] است<ref>المیزان، ج۱۶، ص۳۱۲.</ref>. [[تطهیر]] یعنی پوشاندن [[لباس]] [[عزت]] و [[کرامت]] به [[فرزندان پیامبر]]{{صل}}<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۱۶۸.</ref>.
+این [[آیه]] در روایات]] [[امام رضا]]{{ع}} و دیگر [[امامان]]{{عم}} [[آیه تطهیر]] نامیده شده است<ref>آیات الأحکام، جرجانی، ج۲، ص۸۵؛ آیات الأحکام، استرآبادی، ج۱، ص۹۸؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۸۳۱، ج۴، ص۴۴۶-۴۴۷، ۴۵۲-۴۵۸؛ روح المعانی، ج۱۱، ص۱۹۸.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>. تطهیر به معنای [[پاکی]] است و در اصطلاح پاکی [[معنوی]] و پاکی جسمی را شامل می‌شود<ref>بیان المعانی، ج۵، ص۴۷۶؛ لسان العرب، ج۴، ص۵۰۴-۵۰۵؛ المفردات، ص۵۲۵؛ المیزان، ج۱۶، ص۳۱۲.</ref>. [[رجس]] در لغت به معنای قذارت و [[پلیدی]] است و آن حالت و هیأتی است که موجب [[تنفر]] و دور شدن از دیگران می‌شود<ref>کتاب العین، ج۶ ص۵۲؛ المفردات، ص۳۴۲؛ لسان العرب، ج۶ ص۹۵.</ref>. رجس هم پلیدی ظاهری و هم [[ناپاکی]] معنوی را در بر می‌گیرد<ref>الکافی، ج۱، ص۲۸۷؛ تفسیر غریب القرآن الکریم، ص۲۵۸؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۴، ص۵۷.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} درباره [[شیطان]]<ref>مستدرک الوسائل، ج۱، ص۲۵۱.</ref> و [[سندی بن شاهک]]<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۰۲.</ref> تعبیر به رجس کرده که مصداقی از آن‌اند.
-[[اهل بیت]]{{عم}} چه کسانی هستند؟ سه نظریه درباره اهل بیت{{عم}} در دست است. برخی مانند [[عکرمه]] و [[مقاتل بن سلیمان]] و [[عروة بن زبیر]] گفته‌اند مراد [[زنان]] پیامبرند<ref>أسباب النزول، ص۳۶۸؛ مجمع البیان، ج۸، ص۵۵۹؛ الجامع الأحکام القرآن، ج۱۴، ص۱۸۲.</ref>. [[ابن‌تیمیه]] بر این نظریه [[اصرار]] دارد<ref>المنتقی من منهاج الاعتدال، ص۱۸۰.</ref>. عده بیشتر بر آن‌اند: مراد [[همسران پیامبر]]{{صل}} به همراه [[علی]]{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} و [[حسن]] و [[حسین]]{{عم}} می‌باشد<ref>جامع البیان، ج۲۲، ص۶؛ التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۱۶۸؛ تفسیر ابن کثیر، ج۶، ص۳۶۵.</ref>. [[ائمه اهل بیت]]{{عم}} و بسیاری از [[راویان]] و [[مفسران]] دیگر [[مذاهب]] بر آن‌اند مراد از اهل بیت، علی و فاطمه و حسن و حسین{{عم}} هستند. بیش از سی نفر از [[محدثان]] و [[مفسران اهل سنت]] تصریح کرده‌اند: مقصود از اهل بیت، در [[آیه کریمه]]، [[پنج تن]] [[آل]] عبایند<ref>جامع البیان، ج۲۲، ص۶؛ المسند، ابن حنبل، ج۱، ص۳۳۱؛ ج۴، ص۱۰۷؛ ج۶، ص۲۹۲؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۲، ص۴۱۶؛ مجمع البیان، ج۸، ص۵۹۹- ۵۶۰؛ تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۲۳۱.</ref>. به [[نص]] [[روایات اهل بیت]] و تصریح [[امام رضا]]{{ع}} اهل بیت، دیگر [[ائمه]]{{عم}} را نیز در بر می‌گیرد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۵۷.</ref> شان [[نزول آیه]]، [[گواه]] ثبوت [[آیه]] درباره [[عترت]] و پنج نفر یاد شده است. بر این نکته [[ام‌سلمه]] و شماری دیگر از [[صحابه پیامبر]] مانند [[انس بن مالک]]، [[ابوسعید خُدری]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]]، [[زید بن ارقم]]، [[ثوبان]]، ام‌سلمه، [[عبدالله بن عباس]] و [[عایشه]] [[گواهی]] داده‌اند. به نقل عایشه، پیامبر‌{{صل}} سپیده‌دم، از حجره خود با پارچه‌ای پشمین بر دوش بیرون آمد. [[حسن بن علی]] بر او وارد شد او را زیر [[عبا]] برد. آنگاه حسین آمد و او را در آن داخل کرد. سپس فاطمه و علی آمدند و [[پیامبر]] آنان را نیز به داخل بالاپوش برد و این آیه {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> را [[تلاوت]] کرد<ref>صحیح مسلم، ج۷، ص۱۳۰.</ref>. [[ترمذی]] این [[روایت]] را از [[ام‌سلمه]] و [[عمر بن ابی‌سلمة]]<ref>سنن الترمذی، ج۵، ص۳۰-۳۱، ۳۲۸.</ref> و [[انس بن مالک]] نقل کرده<ref>سنن الترمذی، ج۵، ص۳۲۸.</ref> است. ام‌سلمه می‌گوید: به [[رسول خدا]]{{صل}} گفتم: آیا من با شما هستم؟ فرمود: تو بر خیری، تو بر خیری<ref>المسند، ابن حنبل، ج۶ ص۲۹۲؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۲، ص۴۵۱.</ref>. [[ائمه اهل بیت]]{{عم}} به طور مکرر به [[آیه تطهیر]] بر [[عصمت]] و [[امامت]] خود [[استدلال]] کرده‌اند.
+آیه [[صراحت]] دارد که [[اهل بیت]] پیامبر‌{{صل}} از هر گونه [[خطا]] و [[اشتباه]] و پلیدی [[اندیشه]] و [[رفتار]] به دورند. کلمه {{متن قرآن|إِنَّمَا}}، [[برتر]] از تأکید، از قوی‌ترین نشانه‌های [[حصر]] است. [[اراده]] در {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ}} [[اراده تکوینی]] است نه [[اراده تشریعی]]. اراده تشریعی با [[نص]] آیه و {{متن قرآن|إِنَّمَا}} سازگار نیست، زیرا اهل بیت{{عم}} در [[تکالیف شرعی]] با دیگر [[مکلفان]] [[شریک]] و برابرند<ref>تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref> و آیه ویژه اهل بیت{{عم}} است. {{متن قرآن|وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} به معنای [[تجهیز]] اهل بیت{{عم}} به [[پیروی]] از [[حقیقت]] در اندیشه و عمل است. [[پیام]] اصلی آیه، [[عصمت اهل بیت]]{{عم}} از پاکی مولد و [[تنزیه]] از هر گونه خطا و [[گناه]] و [[انحراف]] در اندیشه و [[رفتار]] است<ref>المیزان، ج۱۶، ص۳۱۲.</ref>. [[تطهیر]] یعنی پوشاندن [[لباس]] [[عزت]] و [[کرامت]] به [[فرزندان پیامبر]]{{صل}}<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۱۶۸.</ref>.
-[[فقها]] و [[مفسران شیعه]] به ده‌ها خبر [[نبوی]] صحیح، [[عترت]] را مصداق اصلی [[اهل بیت]]{{عم}} شمرده‌اند و به شبهه‌های رقبا پاسخ داده‌اند و گفته‌اند نظریه‌های معارضان [[توانایی]] مقابله با [[روایات]] رسیده درباره عترت را ندارد. برخی از تذکره‌نویسان، [[عکرمه]] [[راوی]] اصلی [[نزول آیه]] درباره [[زنان پیامبر]]{{صل}} را [[ثقه]] و [[راستگو]] شمرده و برخی دیگر او را متهم به [[کذب]] و [[دروغ‌گویی]] کرده‌اند<ref>تهذیب التهذیب، ج۷، ص۳۲۰؛ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۵، ص۲۰۹.</ref> و درباره‌اش نوشته‌اند به [[خوارج]] و [[صفریه]] و [[اباضیه]] [[گرایش]] دارد<ref>تهذیب التهذیب، ج۷، ص۲۳۰-۲۳۴؛ الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ج۱۷، ص۲۶۷؛ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۵، ص۲۰۹.</ref>. برخی [[مقاتل]]، قائل دیگر این نظریه را از بدخواهان [[امیرمؤمنان]] و [[دروغگو]] شمرده‌اند<ref>تهذیب التهذیب، ج۱۰، ص۲۴۵-۲۴۸؛ سیر أعلام النبلاء، ج۷، ص۲۳۴.</ref>. منابع دیگر نام مقاتل را در گروه [[دوستداران]] [[علی]]{{ع}} و [[راوی حدیث]] معروف [[وصایت]] علی{{ع}} از [[پیامبر]]{{صل}} ثبت کرده‌اند. [[شیخ طوسی]] مقاتل را از [[یاران امام صادق]]{{ع}} شمرده است<ref>قاموس الرجال، ج۱۰، ص۲۲۳.</ref>. با این تفاوت گزارش‌ها در صحت استناد این گفته به مقاتل و یا [[مرجعیت]] وی به عنوان کارشناس [[دین]]، جای تردید است. [[عروه]] از [[دشمنان]] [[آشتی]] ناپذیر [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} بوده و به گفته فرزندش وی با شنیدن [[نام علی]]{{ع}} به وی [[دشنام]] می‌گفته است<ref>الغارات، ج۲، ص۵۷۷؛ شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۴، ص۱۰۲.</ref>. [[امام سجاد]]{{ع}} در این باره با وی [[مناظره]] کرده است<ref>شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۴، ص۱۰۲.</ref>. روشن است دیدگاه‌های وی درباره [[آیه تطهیر]] چه بسا برخاسته از دیدگاه‌های [[اعتقادی]] وی باشد. اما اینکه آیه تطهیر، هم [[همسران پیامبر]]{{صل}} را در بر می‌گیرد و هم [[عترت]] آن [[حضرت]] را، با اسلوب و [[سیاق آیه]] ناسازگار است. [[زنان پیامبر]]{{صل}} بیشتر از مردان عترت‌اند. پس به «[[سیاق]] [[غلبه]]» بایسته بود به جای [[ضمیر]] [[مذکر]] (عنکم و یطهرکم) ضمیر مؤنث (عنکن و یطهرکن) به کار می‌رفت. به این [[شبهه]] که اگر آیه تطهیر همسران پیامبر را در بر نگیرد لازم می‌آید سیاق محتوایی [[آیه]] دگرگون شود پاسخ گفته‌اند که، نظایر دیگری نیز در [[قرآن]]، مانند این آیه وجود دارد؛ مثل آیه {{متن قرآن|...الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ...}}<ref>«...امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم.».. سوره مائده، آیه ۳.</ref> که آغاز و پایان آیه درباره چیزهای [[حلال و حرام]] است و میانه آیه درباره [[تکمیل دین]] و [[اتمام نعمت]]<ref>المیزان، ج۱۶، ص۳۱۲.</ref>. چه بسا آیه تطهیر نیز مانند [[آیه اکمال]] جدا نازل شده و به دلیل مصلحتی به سفارش [[پیامبر]]{{صل}} در وسط آیه دیگر گنجانیده شده باشد. به فرموده [[امام باقر]]{{ع}} صدر و ذیل [[آیات]] ممکن است درباره دو موضوع جداگانه باشند. حضرت برای گفته خویش به آیه تطهیر [[استشهاد]] کرد<ref>التفسیر، عیاشی، ج۱، ص۱۷.</ref>.
+== مصداق اهل بیت ==
+[[اهل بیت]]{{عم}} چه کسانی هستند؟ سه نظریه درباره اهل بیت{{عم}} در دست است:
+#برخی مانند [[عکرمه]] و [[مقاتل بن سلیمان]] و [[عروة بن زبیر]] گفته‌اند مراد [[زنان]] پیامبرند<ref>أسباب النزول، ص۳۶۸؛ مجمع البیان، ج۸، ص۵۵۹؛ الجامع الأحکام القرآن، ج۱۴، ص۱۸۲.</ref>. [[ابن‌تیمیه]] بر این نظریه [[اصرار]] دارد<ref>المنتقی من منهاج الاعتدال، ص۱۸۰.</ref>.
+#عده بیشتر بر آن‌اند: مراد [[همسران پیامبر]]{{صل}} به همراه [[علی]]{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} و [[حسن]] و [[حسین]]{{عم}} است<ref>جامع البیان، ج۲۲، ص۶؛ التفسیر الکبیر، ج۲۵، ص۱۶۸؛ تفسیر ابن کثیر، ج۶، ص۳۶۵.</ref>.
+#[[ائمه اهل بیت]]{{عم}} و بسیاری از [[راویان]] و [[مفسران]] دیگر [[مذاهب]] بر آن‌اند مراد از اهل بیت، علی و فاطمه و حسن و حسین{{عم}} هستند. بیش از سی نفر از [[محدثان]] و [[مفسران اهل سنت]] تصریح کرده‌اند: مقصود از اهل بیت، در [[آیه کریمه]]، [[پنج تن]] [[آل]] عبایند<ref>جامع البیان، ج۲۲، ص۶؛ المسند، ابن حنبل، ج۱، ص۳۳۱؛ ج۴، ص۱۰۷؛ ج۶، ص۲۹۲؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۲، ص۴۱۶؛ مجمع البیان، ج۸، ص۵۹۹- ۵۶۰؛ تفسیر البیضاوی، ج۴، ص۲۳۱.</ref>. به [[نص]] [[روایات اهل بیت]] و تصریح [[امام رضا]]{{ع}} اهل بیت، دیگر [[ائمه]]{{عم}} را نیز در بر می‌گیرد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۵۷.</ref>
-همسران پیامبر نیز هیچ کدام ادعا نکرده‌اند آیه تطهیر در [[شأن]] آنان نازل شده است. [[عایشه]]<ref>المسند، ابن حنبل، ج۶، ص۲۹۲.</ref>، [[زینب]]<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۲- ۳۳.</ref> و [[ام‌سلمه]] تصریح کرده‌اند آیه تطهیر درباره آنان نازل نشده و پیامبر به آنان گفته است: آیه شما را در بر نمی‌گیرد. ام‌سلمه بارها گفته است: آیه درباره پیامبر و [[علی]] و [[فاطمه]] و [[فرزندان]] آن دو نازل شده است<ref>أسباب النزول، ص۳۳۶.</ref>. به [[گواهی]] [[آیه تحریم]]<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ * إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ}} «و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت و چون او آن را (به همسر دیگر) خبر داد و خداوند پیامبر را از آن آگاه کرد وی بخشی از آن را (به همسران خود) گفت و در (گفتن) بخشی دیگر خودداری ورزید، پس هنگامی که (پیامبر) آن (همسر رازگشا) را از این (امر) باخبر ساخت (همسر) گفت: چه کسی تو را از این (رازگشایی من) آگاه کرد؟ (پیامبر) گفت: خداوند دانای آگاه مرا با خبر ساخت * اگر شما دو زن به درگاه خداوند توبه کنید (بسی شایسته است) چرا که به راستی دلتان برگشته است و اگر از هم در برابر پیامبر پشتیبانی کنید بی‌گمان خداوند و جبرئیل و (آن) مؤمن شایسته، یار اویند و فرشتگان هم پس از آن پشتیبان وی‌اند» سوره تحریم، آیه ۳-۴.</ref>، [[عدول]] دو [[همسر پیامبر]]{{صل}} از [[حقیقت]] و [[تظاهر]] آن دو علیه آن [[حضرت]]، [[آدمی]] را در [[طهارت]] و [[عصمت]] [[فکری]] [[زنان پیامبر]]{{صل}} به تردید می‌اندازد<ref>صحیح البخاری، ج۶، ص۶۸-۷۱؛ سنن الترمذی، ج۵، ص۹۶-۹۷؛ تفسیر غرائب القرآن، ج۶، ص۳۲۱؛ الجامع لأحکام القرآن، ج۱۹، ص۱۹۴؛ الدر المنثور، ج۴ ص۲۴۱-۲۴۴.</ref>. موضع‌گیری شدید و متفاوت [[همسران پیامبر]]{{صل}} در ماجرای [[قتل عثمان]]<ref>شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۶، ص۲۱۵- ۲۱۶، ۲۲۵؛ الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۰۵-۲۱۰. </ref>، [[پشیمانی]] [[عایشه]] از خروج از [[خانه پیامبر]]{{صل}} و شرکت در [[نبرد]] خونین [[جمل]]، [[گواه]] دیگر آن است<ref>الدر المنثور، ج۵، ص۱۹۶.</ref>.
+== شان نزول آیه ==
+شان [[نزول آیه]]، [[گواه]] ثبوت [[آیه]] درباره [[عترت]] و پنج نفر یاد شده است. بر این نکته [[ام‌سلمه]] و شماری دیگر از [[صحابه پیامبر]] مانند [[انس بن مالک]]، [[ابوسعید خُدری]]، [[جابر بن عبدالله انصاری]]، [[زید بن ارقم]]، [[ثوبان]]، ام‌سلمه، [[عبدالله بن عباس]] و [[عایشه]] [[گواهی]] داده‌اند. به نقل عایشه، پیامبر‌{{صل}} سپیده‌دم، از حجره خود با پارچه‌ای پشمین بر دوش بیرون آمد. [[حسن بن علی]] بر او وارد شد او را زیر [[عبا]] برد. آنگاه حسین آمد و او را در آن داخل کرد. سپس فاطمه و علی آمدند و [[پیامبر]] آنان را نیز به داخل بالاپوش برد و این آیه {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> را [[تلاوت]] کرد<ref>صحیح مسلم، ج۷، ص۱۳۰.</ref>. [[ترمذی]] این [[روایت]] را از [[ام‌سلمه]] و [[عمر بن ابی‌سلمة]]<ref>سنن الترمذی، ج۵، ص۳۰-۳۱، ۳۲۸.</ref> و [[انس بن مالک]] نقل کرده<ref>سنن الترمذی، ج۵، ص۳۲۸.</ref> است. ام‌سلمه می‌گوید: به [[رسول خدا]]{{صل}} گفتم: آیا من با شما هستم؟ فرمود: تو بر خیری، تو بر خیری<ref>المسند، ابن حنبل، ج۶ ص۲۹۲؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۲، ص۴۵۱.</ref>. [[ائمه اهل بیت]]{{عم}} به طور مکرر به [[آیه تطهیر]] بر [[عصمت]] و [[امامت]] خود [[استدلال]] کرده‌اند.
-[[امام رضا]]{{ع}} به نقل از [[امام سجاد]]{{ع}} به نقل از [[ام‌سلمه]]، [[شأن نزول]] [[آیه]] را درباره [[پنج تن]] آل‌عبا ثبت کرده است. وی گفته است: آیه در [[خانه]] و در [[زمان]] من نازل شده است. [[پیامبر]]{{صل}} نزد من بود. [[علی]] و [[فاطمه]] و [[حسن]] و [[حسین]]{{عم}} را نزد خود خواند. [[جبرئیل]] نیز آمد. [[حضرت]] عبای فدکی را بر سرشان کشید و فرمود: خداوندا، اینان [[اهل بیت]] من‌اند. خداوندا، [[پلیدی]] را از آنان دور گردان و آنان را [[پاکیزه]] گردان. جبرئیل گفت: ای [[محمد]]، من از شمایم؟ [[پیامبر]] فرمود: ای جبرئیل، تو از مایی. [[ام‌سلمه]] گفت: من آمدم که زیر [[عبا]] داخل شوم و گفتم: [[پیامبر خدا]] من از [[اهل]] بیتت هستم؟ فرمود: بر جایت باش. تو بر خیری. تو از [[همسران پیامبر]] خدایی. جبرئیل گفت: ای محمد بخوان {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>، درباره پیامبر و [[علی]] و [[فاطمه]] و حسن و حسین{{عم}}<ref>بحار الأنوار، ج۳۵، ص۲۰۹.</ref>.
+== بررسی نظریه های معارض ==
+=== نظریه اول ===
+[[فقها]] و [[مفسران شیعه]] به ده‌ها خبر [[نبوی]] صحیح، [[عترت]] را مصداق اصلی [[اهل بیت]]{{عم}} شمرده‌اند و به شبهه‌های رقبا پاسخ داده‌اند و گفته‌اند نظریه‌های معارضان [[توانایی]] مقابله با [[روایات]] رسیده درباره عترت را ندارد. برخی از تذکره‌نویسان، [[عکرمه]] [[راوی]] اصلی [[نزول آیه]] درباره [[زنان پیامبر]]{{صل}} را [[ثقه]] و [[راستگو]] شمرده و برخی دیگر او را متهم به [[کذب]] و [[دروغ‌گویی]] کرده‌اند<ref>تهذیب التهذیب، ج۷، ص۳۲۰؛ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۵، ص۲۰۹.</ref> و درباره‌اش نوشته‌اند به [[خوارج]] و [[صفریه]] و [[اباضیه]] [[گرایش]] دارد<ref>تهذیب التهذیب، ج۷، ص۲۳۰-۲۳۴؛ الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ج۱۷، ص۲۶۷؛ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۵، ص۲۰۹.</ref>. برخی [[مقاتل]]، قائل دیگر این نظریه را از بدخواهان [[امیرمؤمنان]] و [[دروغگو]] شمرده‌اند<ref>تهذیب التهذیب، ج۱۰، ص۲۴۵-۲۴۸؛ سیر أعلام النبلاء، ج۷، ص۲۳۴.</ref>. منابع دیگر نام مقاتل را در گروه [[دوستداران]] [[علی]]{{ع}} و [[راوی حدیث]] معروف [[وصایت]] علی{{ع}} از [[پیامبر]]{{صل}} ثبت کرده‌اند. [[شیخ طوسی]] مقاتل را از [[یاران امام صادق]]{{ع}} شمرده است<ref>قاموس الرجال، ج۱۰، ص۲۲۳.</ref>. با این تفاوت گزارش‌ها در صحت استناد این گفته به مقاتل و یا [[مرجعیت]] وی به عنوان کارشناس [[دین]]، جای تردید است. [[عروه]] از [[دشمنان]] [[آشتی]] ناپذیر [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} بوده و به گفته فرزندش وی با شنیدن [[نام علی]]{{ع}} به وی [[دشنام]] می‌گفته است<ref>الغارات، ج۲، ص۵۷۷؛ شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۴، ص۱۰۲.</ref>. [[امام سجاد]]{{ع}} در این باره با وی [[مناظره]] کرده است<ref>شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۴، ص۱۰۲.</ref>. روشن است دیدگاه‌های وی درباره [[آیه تطهیر]] چه بسا برخاسته از دیدگاه‌های [[اعتقادی]] وی باشد.
+=== نظریه دوم ===
+اما اینکه آیه تطهیر، هم [[همسران پیامبر]]{{صل}} را در بر می‌گیرد و هم [[عترت]] آن حضرت را، با اسلوب و [[سیاق آیه]] ناسازگار است. [[زنان پیامبر]]{{صل}} بیشتر از مردان عترت‌اند. پس به «[[سیاق]] [[غلبه]]» بایسته بود به جای [[ضمیر]] [[مذکر]] (عنکم و یطهرکم) ضمیر مؤنث (عنکن و یطهرکن) به کار می‌رفت.
+به این [[شبهه]] که اگر آیه تطهیر همسران پیامبر را در بر نگیرد لازم می‌آید سیاق محتوایی [[آیه]] دگرگون شود پاسخ گفته‌اند که نظایر دیگری نیز در [[قرآن]]، مانند این آیه وجود دارد؛ مثل آیه {{متن قرآن|...الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ...}}<ref>«...امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم.».. سوره مائده، آیه ۳.</ref> که آغاز و پایان آیه درباره چیزهای [[حلال و حرام]] است و میانه آیه درباره [[تکمیل دین]] و [[اتمام نعمت]]<ref>المیزان، ج۱۶، ص۳۱۲.</ref>. چه بسا آیه تطهیر نیز مانند [[آیه اکمال]] جدا نازل شده و به دلیل مصلحتی به سفارش [[پیامبر]]{{صل}} در وسط آیه دیگر گنجانیده شده باشد. به فرموده [[امام باقر]]{{ع}} صدر و ذیل [[آیات]] ممکن است درباره دو موضوع جداگانه باشند. حضرت برای گفته خویش به آیه تطهیر [[استشهاد]] کرد<ref>التفسیر، عیاشی، ج۱، ص۱۷.</ref>.
+همسران پیامبر نیز هیچ کدام ادعا نکرده‌اند آیه تطهیر در [[شأن]] آنان نازل شده است. [[عایشه]]<ref>المسند، ابن حنبل، ج۶، ص۲۹۲.</ref>، [[زینب]]<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۲- ۳۳.</ref> و [[ام‌سلمه]] تصریح کرده‌اند آیه تطهیر درباره آنان نازل نشده و پیامبر به آنان گفته است: آیه شما را در بر نمی‌گیرد. ام‌سلمه بارها گفته است: آیه درباره پیامبر و [[علی]] و [[فاطمه]] و [[فرزندان]] آن دو نازل شده است<ref>أسباب النزول، ص۳۳۶.</ref>. به [[گواهی]] [[آیه تحریم]]<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ * إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ}} «و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت و چون او آن را (به همسر دیگر) خبر داد و خداوند پیامبر را از آن آگاه کرد وی بخشی از آن را (به همسران خود) گفت و در (گفتن) بخشی دیگر خودداری ورزید، پس هنگامی که (پیامبر) آن (همسر رازگشا) را از این (امر) باخبر ساخت (همسر) گفت: چه کسی تو را از این (رازگشایی من) آگاه کرد؟ (پیامبر) گفت: خداوند دانای آگاه مرا با خبر ساخت * اگر شما دو زن به درگاه خداوند توبه کنید (بسی شایسته است) چرا که به راستی دلتان برگشته است و اگر از هم در برابر پیامبر پشتیبانی کنید بی‌گمان خداوند و جبرئیل و (آن) مؤمن شایسته، یار اویند و فرشتگان هم پس از آن پشتیبان وی‌اند» سوره تحریم، آیه ۳-۴.</ref>، [[عدول]] دو [[همسر پیامبر]]{{صل}} از [[حقیقت]] و [[تظاهر]] آن دو علیه آن حضرت، [[آدمی]] را در [[طهارت]] و [[عصمت]] [[فکری]] [[زنان پیامبر]]{{صل}} به تردید می‌اندازد<ref>صحیح البخاری، ج۶، ص۶۸-۷۱؛ سنن الترمذی، ج۵، ص۹۶-۹۷؛ تفسیر غرائب القرآن، ج۶، ص۳۲۱؛ الجامع لأحکام القرآن، ج۱۹، ص۱۹۴؛ الدر المنثور، ج۴ ص۲۴۱-۲۴۴.</ref>. موضع‌گیری شدید و متفاوت [[همسران پیامبر]]{{صل}} در ماجرای [[قتل عثمان]]<ref>شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۶، ص۲۱۵- ۲۱۶، ۲۲۵؛ الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۰۵-۲۱۰. </ref>، [[پشیمانی]] [[عایشه]] از خروج از [[خانه پیامبر]]{{صل}} و شرکت در [[نبرد]] خونین [[جمل]]، [[گواه]] دیگر آن است<ref>الدر المنثور، ج۵، ص۱۹۶.</ref>.
+== امام رضا و آیه تطهیر ==
+[[امام رضا]]{{ع}} به نقل از [[امام سجاد]]{{ع}} به نقل از [[ام‌سلمه]]، [[شأن نزول]] [[آیه]] را درباره [[پنج تن]] آل‌عبا ثبت کرده است. وی گفته است: آیه در [[خانه]] و در [[زمان]] من نازل شده است. [[پیامبر]]{{صل}} نزد من بود. [[علی]] و [[فاطمه]] و [[حسن]] و [[حسین]]{{عم}} را نزد خود خواند. [[جبرئیل]] نیز آمد. حضرت عبای فدکی را بر سرشان کشید و فرمود: خداوندا، اینان [[اهل بیت]] من‌اند. خداوندا، [[پلیدی]] را از آنان دور گردان و آنان را [[پاکیزه]] گردان. جبرئیل گفت: ای [[محمد]]، من از شمایم؟ [[پیامبر]] فرمود: ای جبرئیل، تو از مایی. [[ام‌سلمه]] گفت: من آمدم که زیر [[عبا]] داخل شوم و گفتم: [[پیامبر خدا]] من از [[اهل]] بیتت هستم؟ فرمود: بر جایت باش. تو بر خیری. تو از [[همسران پیامبر]] خدایی. جبرئیل گفت: ای محمد بخوان {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>، درباره پیامبر و [[علی]] و [[فاطمه]] و حسن و حسین{{عم}}<ref>بحار الأنوار، ج۳۵، ص۲۰۹.</ref>.
 [[امام رضا]]{{ع}} مقصود از «اهل بیت» را [[ائمه اهل بیت]]{{عم}} می‌داند و [[دلایل قرآنی]] و [[نبوی]] غیر قابل انکاری را [[شاهد]] گفته خود می‌آورد. امام رضا{{ع}} در جمع [[متکلمان]] و [[حدیث‌شناسان]] [[خراسان]] تأکید کرد مقصود از [[بندگان]] [[برگزیده خدا]]، {{متن قرآن|اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا}}<ref>«از بندگان خویش که برگزیده‌ایم» سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref>، نه همه [[امت]] که [[عترت]] پیامبرند.
-حضرت در پاسخ [[پرسش]] [[مأمون]] درباره معرفی روشن [[عترت طاهره]] افزود: عترت همان کسانی‌اند که [[خداوند]] در [[قرآن]] آنان را به [[طهارت]] و [[پاکی]] توصیف و درباره آنان {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> را نازل کرد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۷.</ref>. امام رضا{{ع}} در همین مجلس [[علمی]] در شرح بیشتر عترت به [[حدیث ثقلین]] و به یادگار گذاشتن دو گوهر گرانبها و جدایی‌ناپذیر قرآن و اهل بیت پس از خود برای امت [[استشهاد]] کرده است و از زبان پیامبر{{صل}} افزوده است: آن دو گوهر در [[قیامت]] در کنار [[حوض]] بر من وارد خواهند شد. پس به آنان چیزی نیاموزید که از شما داناترند. [[امام]] در پاسخ این [[پرسش]] که [[عترت]] همان [[آل]] پیامبرند و یا افراد دیگری را نیز در بر می‌گیرند. فرمود: عترت همان [[آل پیامبر]] است. [[امام رضا]]{{ع}} همواره از [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}} به عنوان {{متن حدیث|الطَّيِّبِينَ وَ الطَّاهِرِينَ}} یاد می‌کند<ref>بحار الأنوار، ج۴۹، ص۶۱۵.</ref> و [[فرزندان]] [[معصوم]] آن [[حضرت]] را [[عترت طاهره]] می‌خواند<ref>الأمالی، صدوق، ص۶۱۵.</ref>. امام رضا{{ع}} [[طهارت]] مولد و [[نفسانی]] را در کنار [[علم]] و [[حلم]] و [[شجاعت]] و [[سخاوت]]، [[علامت امام]] معصوم{{عم}} شمرده است<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۲۱۰.</ref>. [[حضرت رضا]]{{ع}}، [[امام جواد]]{{ع}} را مولودی «[[طاهره]] و مطهره»، [[پاک]] و [[پاکیزه]]، خوانده<ref>بحار الأنوار، ج۵۰، ص۱۵.</ref> که [[تفسیری]] بر [[آیه تطهیر]] و [[تکوینی]] بودن [[اراده]] در [[آیه]] است. امام جواد{{ع}} از پدرانش درباره [[امام زمان]]{{ع}} تعبیر «[[طیبه]] و طاهره» را به کار برده<ref>بحار الأنوار، ج۵۲، ص۳۱۰.</ref> که تعیین مصداق دیگری از آیه تطهیر است. امام رضا{{ع}} [[ائمه]]{{عم}} را مؤید و موفق و همراه با «[[روح]] مطهره» می‌شمارد که آن روح پاک آنان را به [[خدا]] پیوند داده و موجب [[رشد]] و [[تکامل]] و [[پیشرفت]] آنان است<ref>بحار الأنوار، ج۲۵، ص۴۸.</ref>. این مطلب باز بی‌ارتباط به [[تطهیر]] تکوینی [[اهل بیت]]{{عم}} نیست. همان [[قداست]] در [[سرشت]] که در سایه تلاش و فعالیت اختیاری ائمه{{عم}} تکامل می‌یابد، [[شایستگی]] آنان را برای تجلی [[صفات خدا]] در آنان فراهم می‌آورد. امام رضا{{ع}} در بیانی دیگر تطهیر و [[تنزیه]] را نقطه اوج همه [[ارزش‌ها]] و [[کمالات انسانی]] شمرده که شخص در سایه تنزیه [[جسم]] و [[جان]] از پلیدی‌های [[معنوی]] و شائبه هر گونه [[شرک]] و [[نفاق]] به درجات [[برتر]] نائل می‌شود. امام از آیه تطهیر استفاده کرده است که تنزیه اهل بیت{{عم}} از [[پلیدی]] شرک و تردید، از نشانه‌های گزیش عترت برای [[امامت]] است. در سایه [[پاکیزگی]] [[دل]] و [[اندیشه]] از [[گناه]] و خودسری و نیز به [[یمن]] [[اطاعت]] خردمندانه، این شایستگی در آنان به وجود آمده که [[خداوند]] آنان را به جای [[پیامبر]]{{صل}} برگزیند و [[اسرار]] خود را نزد این [[خاندان]] به [[ودیعت]] [[نهد]] و آنان را [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} گرداند. [[امام]] در ادامه این بیان افزوده است: این [[فضیلت]] [[تطهیر]] از [[کفر]] و [[شرک]] و [[گزینش]] برای [[امامت]] موضوعی آشکار و روشن است و جز افراد معاند و [[گمراه]] کسی نمی‌تواند آن را [[انکار]] کند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۹؛ تفسیر کنزالدقائق، ج۱۰، ص۳۷۴.</ref>. پس از آن امام با [[استشهاد]] به چندین [[آیه قرآن]] به شبهه‌های پرسندگان پاسخ گفت<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۷-۲۰۹.</ref>. [[امام هشتم]]{{ع}} در شرح تطهیر و [[تنزیه]] [[اهل بیت]]{{عم}} و پیوند آن با [[مقام امامت]] افزوده است: امامت جایگاه رفیعی است که [[پاکان]] مطلق می‌توانند بدان دست یابند. [[حضرت]] با [[گواهی]] گرفتن از [[آیه]] {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ فَمِنْهُمْ مُهْتَدٍ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم آنگاه، برخی از آنان رهیافته‌اند و بسیاری از ایشان بزهکارند» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> به پرسندگان پاسخ داد: [[نبوت]] و کتاب به [[فرزندان]] [[هدایت]] شده و [[صالح]] [[نوح]]، ویژه شده و افراد [[فاسق]] و [[آلوده]] (هر چند در گذشته [[زندگی]]) نمی‌توانند حائز [[مقام نبوت]] و [[وراثت]] گردند. به [[نص]] آیه {{متن قرآن|قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ}}<ref>«فرمود: ای نوح! او از خاندان تو نیست، بی‌گمان او کرداری ناشایسته است پس چیزی را که نمی‌دانی از من مخواه، من تو را اندرز می‌دهم که مبادا از نادانان باشی» سوره هود، آیه ۴۶.</ref> فرزند [[ناصالح]] نوح بر اثر [[طغیان]] و [[سرکشی]] از اهل بیت وی بیرون شده<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۸.</ref> و این [[گواه]] است که تنها [[عترت]] که وابستگان صالح و [[مطهر]] پیامبرند [[شایسته]] [[جانشینی]] وی را دارند و افرادی که پیشینه [[شرک]] و تردید در [[دین]] داشته و یا رفتارشان با [[ارزش‌های انسانی]] و [[دینی]] برابر نبوده، صلاحیت ورود در این حوزه [[مقدس]] را ندارند. [[امام]] در گفت و گو با برادرش [[زید بن موسی]] نیز با اشاره به خروج [[فرزند نوح]] [[پیامبر]]{{صل}} بر اثر [[نافرمانی خدا]] از [[اهل بیت]] آن [[حضرت]]، به وی هشدار داد تنها افراد [[صالح]] از [[ذریه فاطمه]]{{س}} صلاحیت ورود در دایره اهل بیت آن حضرت را دارند و افراد [[سرکش]] و [[آلوده]] از آن بیرون‌اند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۸.</ref>. توصیف امام به [[معصوم]] و مصون بودن [[ائمه]]{{عم}} از هر گونه [[اشتباه]] و [[گناه]] و [[انحراف فکری]] که به طور مکرر در زبان [[ابوالحسن الرضا]]{{ع}} جاری شده<ref>بحار الأنوار، ج۲۵، ص۳۵۰.</ref>، شرحی است روشن‌تر بر [[آیه تطهیر]] که [[سرشت]] [[پاک]] و [[توفیق]] و حمایت‌های [[ربوبی]]، [[ائمه اطهار]]{{عم}} را از هر گونه [[آلودگی]] در مولد و انحراف فکری دور کرده و از هر جهت به آنان رنگ خدایی بخشیده است. در تعبیر [[امام هشتم]]{{ع}}، [[امام زمان]]{{ع}} از آنجا که پاک و مطهَّر است مطهِّر و پاک کننده [[زمین]] از لوث شرک و [[نفاق]] و [[ستم]] خواهد بود<ref>کمال الدین و تمام النعمة، ص۳۷۲.</ref>.
+حضرت در پاسخ [[پرسش]] [[مأمون]] درباره معرفی روشن [[عترت طاهره]] افزود: عترت همان کسانی‌اند که [[خداوند]] در [[قرآن]] آنان را به [[طهارت]] و [[پاکی]] توصیف و درباره آنان {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> را نازل کرد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۷.</ref>. امام رضا{{ع}} در همین مجلس [[علمی]] در شرح بیشتر عترت به [[حدیث ثقلین]] و به یادگار گذاشتن دو گوهر گرانبها و جدایی‌ناپذیر قرآن و اهل بیت پس از خود برای امت [[استشهاد]] کرده است و از زبان پیامبر{{صل}} افزوده است: آن دو گوهر در [[قیامت]] در کنار [[حوض]] بر من وارد خواهند شد. پس به آنان چیزی نیاموزید که از شما داناترند. [[امام]] در پاسخ این [[پرسش]] که [[عترت]] همان [[آل]] پیامبرند و یا افراد دیگری را نیز در بر می‌گیرند. فرمود: عترت همان [[آل پیامبر]] است. [[امام رضا]]{{ع}} همواره از [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}} به عنوان {{متن حدیث|الطَّيِّبِينَ وَ الطَّاهِرِينَ}} یاد می‌کند<ref>بحار الأنوار، ج۴۹، ص۶۱۵.</ref> و [[فرزندان]] [[معصوم]] آن حضرت را [[عترت طاهره]] می‌خواند<ref>الأمالی، صدوق، ص۶۱۵.</ref>.
+امام رضا{{ع}} [[طهارت]] مولد و [[نفسانی]] را در کنار [[علم]] و [[حلم]] و [[شجاعت]] و [[سخاوت]]، [[علامت امام]] معصوم{{عم}} شمرده است<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۲۱۰.</ref>. [[حضرت رضا]]{{ع}}، [[امام جواد]]{{ع}} را مولودی «[[طاهره]] و مطهره»، [[پاک]] و [[پاکیزه]]، خوانده<ref>بحار الأنوار، ج۵۰، ص۱۵.</ref> که [[تفسیری]] بر [[آیه تطهیر]] و [[تکوینی]] بودن [[اراده]] در [[آیه]] است. امام جواد{{ع}} از پدرانش درباره [[امام زمان]]{{ع}} تعبیر «[[طیبه]] و طاهره» را به کار برده<ref>بحار الأنوار، ج۵۲، ص۳۱۰.</ref> که تعیین مصداق دیگری از آیه تطهیر است. امام رضا{{ع}} [[ائمه]]{{عم}} را مؤید و موفق و همراه با «[[روح]] مطهره» می‌شمارد که آن روح پاک آنان را به [[خدا]] پیوند داده و موجب [[رشد]] و [[تکامل]] و [[پیشرفت]] آنان است<ref>بحار الأنوار، ج۲۵، ص۴۸.</ref>. این مطلب باز بی‌ارتباط به [[تطهیر]] تکوینی [[اهل بیت]]{{عم}} نیست. همان [[قداست]] در [[سرشت]] که در سایه تلاش و فعالیت اختیاری ائمه{{عم}} تکامل می‌یابد، [[شایستگی]] آنان را برای تجلی [[صفات خدا]] در آنان فراهم می‌آورد.
+امام رضا{{ع}} در بیانی دیگر تطهیر و [[تنزیه]] را نقطه اوج همه [[ارزش‌ها]] و [[کمالات انسانی]] شمرده که شخص در سایه تنزیه [[جسم]] و [[جان]] از پلیدی‌های [[معنوی]] و شائبه هر گونه [[شرک]] و [[نفاق]] به درجات [[برتر]] نائل می‌شود. امام از آیه تطهیر استفاده کرده است که تنزیه اهل بیت{{عم}} از [[پلیدی]] شرک و تردید، از نشانه‌های گزیش عترت برای [[امامت]] است. در سایه [[پاکیزگی]] [[دل]] و [[اندیشه]] از [[گناه]] و خودسری و نیز به [[یمن]] [[اطاعت]] خردمندانه، این شایستگی در آنان به وجود آمده که [[خداوند]] آنان را به جای [[پیامبر]]{{صل}} برگزیند و [[اسرار]] خود را نزد این [[خاندان]] به [[ودیعت]] [[نهد]] و آنان را [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} گرداند. [[امام]] در ادامه این بیان افزوده است: این [[فضیلت]] [[تطهیر]] از [[کفر]] و [[شرک]] و [[گزینش]] برای [[امامت]] موضوعی آشکار و روشن است و جز افراد معاند و [[گمراه]] کسی نمی‌تواند آن را [[انکار]] کند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۹؛ تفسیر کنزالدقائق، ج۱۰، ص۳۷۴.</ref>. پس از آن امام با [[استشهاد]] به چندین [[آیه قرآن]] به شبهه‌های پرسندگان پاسخ گفت<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۷-۲۰۹.</ref>. [[امام هشتم]]{{ع}} در شرح تطهیر و [[تنزیه]] [[اهل بیت]]{{عم}} و پیوند آن با [[مقام امامت]] افزوده است: امامت جایگاه رفیعی است که [[پاکان]] مطلق می‌توانند بدان دست یابند. حضرت با [[گواهی]] گرفتن از [[آیه]] {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ فَمِنْهُمْ مُهْتَدٍ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم آنگاه، برخی از آنان رهیافته‌اند و بسیاری از ایشان بزهکارند» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> به پرسندگان پاسخ داد: [[نبوت]] و کتاب به [[فرزندان]] [[هدایت]] شده و [[صالح]] [[نوح]]، ویژه شده و افراد [[فاسق]] و [[آلوده]] (هر چند در گذشته [[زندگی]]) نمی‌توانند حائز [[مقام نبوت]] و [[وراثت]] گردند. به [[نص]] آیه {{متن قرآن|قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ}}<ref>«فرمود: ای نوح! او از خاندان تو نیست، بی‌گمان او کرداری ناشایسته است پس چیزی را که نمی‌دانی از من مخواه، من تو را اندرز می‌دهم که مبادا از نادانان باشی» سوره هود، آیه ۴۶.</ref> فرزند [[ناصالح]] نوح بر اثر [[طغیان]] و [[سرکشی]] از اهل بیت وی بیرون شده<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۸.</ref> و این [[گواه]] است که تنها [[عترت]] که وابستگان صالح و [[مطهر]] پیامبرند [[شایسته]] [[جانشینی]] وی را دارند و افرادی که پیشینه [[شرک]] و تردید در [[دین]] داشته و یا رفتارشان با [[ارزش‌های انسانی]] و [[دینی]] برابر نبوده، صلاحیت ورود در این حوزه [[مقدس]] را ندارند. [[امام]] در گفت و گو با برادرش [[زید بن موسی]] نیز با اشاره به خروج [[فرزند نوح]] [[پیامبر]]{{صل}} بر اثر [[نافرمانی خدا]] از [[اهل بیت]] آن حضرت، به وی هشدار داد تنها افراد [[صالح]] از [[ذریه فاطمه]]{{س}} صلاحیت ورود در دایره اهل بیت آن حضرت را دارند و افراد [[سرکش]] و [[آلوده]] از آن بیرون‌اند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۰۸.</ref>.
+توصیف امام به [[معصوم]] و مصون بودن [[ائمه]]{{عم}} از هر گونه [[اشتباه]] و [[گناه]] و [[انحراف فکری]] که به طور مکرر در زبان [[ابوالحسن الرضا]]{{ع}} جاری شده<ref>بحار الأنوار، ج۲۵، ص۳۵۰.</ref>، شرحی است روشن‌تر بر [[آیه تطهیر]] که [[سرشت]] [[پاک]] و [[توفیق]] و حمایت‌های [[ربوبی]]، [[ائمه اطهار]]{{عم}} را از هر گونه [[آلودگی]] در مولد و انحراف فکری دور کرده و از هر جهت به آنان رنگ خدایی بخشیده است. در تعبیر [[امام هشتم]]{{ع}}، [[امام زمان]]{{ع}} از آنجا که پاک و مطهَّر است مطهِّر و پاک کننده [[زمین]] از لوث شرک و [[نفاق]] و [[ستم]] خواهد بود<ref>کمال الدین و تمام النعمة، ص۳۷۲.</ref>.
 ائمه اطهار{{عم}} بر اینکه [[خداوند]] آنان را [[شایسته]] [[مقام]] [[تطهیر]] و [[پاکی]] در مولد و [[تنزیه]] از گناه و خطای در [[اندیشه]] و [[رفتار]] دانسته، خدای را [[سپاس]] گفته‌اند و [[شکرگزار]] این [[نعمت]] بزرگ بوده‌اند. به [[روایت]] [[امام رضا]]{{ع}}، [[امیرمؤمنان]] پس از تقاضای [[بیعت]] از وی، از سوی [[ابوبکر]] و [[عمر]]، از [[منزل]] به [[مسجد]] رفت و در جمع [[مردم مدینه]] با اشاره به آیه تطهیر خدای را بر اینکه پیامبر{{صل}} را از میان این [[خاندان]] برانگیخته و [[ناپاکی]] و [[رجس]] را از آنان دور کرده و [[مطهر]] و پاکیزشان گردانیده [[حمد]] و سپاس گفت<ref>الأمالی، طوسی، ص۵۶۸؛ بحار الأنوار، ج۲۸، ص۲۴۸.</ref>.