ربا در جامعه‌شناسی اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان مدخل  = ربا

| مداخل مرتبط = [[ربا در قرآن]] - [[ربا در فقه اسلامی]] - [[ربا در فقه سیاسی]] - [[ربا در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[ربا در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]

| پرسش مرتبط  =  

== [[رباخواری]] ==

یکی از راه‌های کسب غیرمجاز [[ثروت]]، رباخواری است. رباخواری علاوه بر آثار و پیامدهای ویرانگر [[روحی]] و [[اخلاقی]]، [[نظام اقتصادی]] [[جامعه]] را نیز به زیان توده‌های [[ضعیف]] مختل می‌سازد. اعتباریابی این شیوه از درآمد، به مرور [[ثروتمندان]] و متمکنان را [[تشویق]] و تحریک کرده تا به جای [[کار و تلاش]] مفید، و کسب ثروت از مجاری [[مشروع]] و فعالیت‌های مجاز، به [[تنبلی]] و تن‌آسایی روی آورده و از سود حاصل از [[سرمایه]] خود که معمولاً حاصل [[رنج]] و تلاش توده‌های ضعیف است، ارتزاق کنند و سرمایه خویش را [[روز]] به روز افزایش دهند. [[بدیهی]] است شیوع این عمل در جامعه و عدم برخورد ضابطه‌مند با آن، تدریجاً نظام اقتصادی و [[اجتماعی]] را دستخوش اختلال‌های جدی می‌سازد. به [[اعتقاد]] [[علامه طباطبایی]]، فرق [[صدقه]] و [[ربا]] این است که صدقه [[رشد]] می‌کند و این نمو، لازمه قهری آن و جداناشدنی است، چون باعث جلب [[محبت]] و [[حسن]] تفاهم و جذب [[قلوب]] است، اما ربا باعث [[قساوت قلب]] و خسارت می‌شود و این دو پیامد هم [[بغض]] و [[عداوت]] و [[سوءظن]] را در پی می‌آورند و [[امنیت]] را سلب و [[نفوس]] را تحریک می‌کنند تا از هر راهی و وسیله‌ای از یکدیگر [[انتقام]] بگیرند و این باعث [[تفرقه]] می‌شود که حاصلش گشوده شدن راه‌های [[فساد]] و زوال و [[تباهی]] [[مال]] است. صدقه و ربا با [[زندگی]] طبقه [[محروم]] سروکار دارد، زیرا احتیاج به ضروریات زندگی، [[احساسات]] [[باطنی]] آنها را تحریک کرده و بر اثر وجود عقده‌ها و خواسته‌های ارضا نشده، آماده [[دفاع]] از [[حقوق]] زندگی خود گشته و هر طوری شده درصدد [[مبارزه]] بر می‌آیند. اگر در این هنگام به ایشان [[احسان]] شده و کمک‌های بلاعوض برسد، احساسات‌شان تحریک می‌شود تا با احسان و [[حسن نیت]] خود، آن احسان را تلافی کنند و اگر در چنین وضعی در [[حق]] آنان با [[قساوت]] و [[خشونت]] [[رفتار]] شود؛ به طوری که تتمه مالشان هم از بین برود و [[آبرو]] و جانشان در خطر افتد، با [[انتقام]] مقابله می‌کنند و به هر وسیله طرف مقابل را منکوب می‌سازند و کمتر [[رباخواری]] است که از آثار شوم این [[مبارزه]] محفوظ بماند؛ بلکه آنهایی که سرگذشت رباخواران را دیده‌اند همه از نکبت و نابودی [[اموال]] آنان و ویرانی [[خانه‌ها]] و بی‌ثمر ماندن تلاش‌هایشان از [[قهر]] [[فقرا]] خبر می‌دهند<ref>سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۶۴۲؛ برای آگاهی بیشتر از احکام و آثار ربا و فلسفه حرمت آن، ر. ک: مرتضی مطهری، مسأله ربا به ضمیمه بیمه، ص۵۰-۵۴؛ سید عباس موسویان، کلیات نظام اقتصادی اسلام، ص۱۰۹-۱۲۰؛ علی‌محمد حیدری نراقی، آیین تجارت از دیدگاه اسلام، ص۸۳-۱۰۱.</ref>.<ref>[[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۴۹۷.</ref>

== [[آیات]] [[قرآنی]] مرتبط ==

# امر [[مؤمنان]] به ترک رباخواری: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و اگر مؤمنید آنچه از ربا که باز مانده است رها کنید» سوره بقره، آیه ۲۷۸.</ref>.

# زوال پذیری [[اموال]] ربوی و فایده‌بخشی [[صدقات]]: {{متن قرآن|يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ}}<ref>«خداوند ربا را کاستی می‌دهد و صدقات را افزایش می‌بخشد و خداوند هیچ ناسپاس بزهکاری را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۷۶.</ref>.

# در آیاتی نیز به پاداش مضاعف صدقات و بی‌نتیجه و بی‌برکت بودن اموال روی توجه داده<ref>{{متن قرآن|وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ}} «و هر آنچه ربا بدهید تا (بهره شما را) در دارایی‌های مردم بیفزاید نزد خدا نمی‌افزاید و آنچه زکات بدهید که خشنودی خداوند را بخواهید؛ چنین کسان دو چندان (پاداش) دارند» سوره روم، آیه ۳۹.</ref> و رباخواران را از [[عذاب]] [[جهنم]] برحذر داشته است<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ}} «ای مؤمنان! ربا را که (سودی) بسیار در بسیار است مخورید و از خداوند پروا کنید باشد که رستگار گردید * و از آن آتش پروا کنید که برای کافران آماده شده است» سوره آل عمران، آیه ۱۳۰-۱۳۱.</ref>.<ref>[[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۴۹۷.</ref>