حسرت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

حسرت در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۲

۷٬۴۰۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۹ آوریل ۲۰۲۴

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۹۰

ویرایش

@@ خط ۴۰: / خط ۴۰: @@
 ===حسرت در [[آخرت]]===
 حسرت [[آدمی]] [[روز قیامت]] به اندازه‌ای است که آن را [[روز]] حسرت می‌نامند،؛ چراکه در آن روز [[نیکوکار]] و [[گناهکار]]، هر دو از کوتاهی در [[حق خدا]] حسرت می‌خورند: نیکوکار از انجام ندادن [[عمل نیک]] بیشتر و گناهکار هم از عمل نکردن به [[دستورات الهی]]<ref>مجمع البیان، ج ۶، ص۷۹۵؛ الصافی، ج ۳، ص۲۸۱؛ تحفة الاحوزی، ج ۸، ص۴۷۸.</ref>. آیه ۳۹ [[مریم]] برای شناساندن هول و [[وحشت]] [[روز قیامت]] آن [[روز]] را روز [[حسرت]] نامیده است: {{متن قرآن|وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْحَسْرَةِ إِذْ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ وَهُمْ فِى غَفْلَةٍۢ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و روز دریغ را به آنان هشدار ده! آنگاه که کار یکسره شود و آنان در غفلت باشند و ایمان نیاورند» سوره مریم، آیه ۳۹.</ref>.<ref>من وحی القرآن، ج ۱۵، ص۴۵.</ref>. [[مفسران]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن|يَوْمَ ٱلْحَسْرَةِ}} گفته‌اند: روز آشکار شدن کوتاهی [[ظالمان]] در [[حق خدا]]، [[زمان]] [[مشاهده]] [[جایگاه بهشتیان]] از سوی [[کافران]] در [[جهنم]]، گاه شعله‌ور شدن [[آتش جهنم]] و سوختن کافران در آن، تمام صحنه‌های [[قیامت]] به شکل مطلق و از هنگام [[مرگ]]، هریک به گونه‌ای روز حسرت است و از حسرت، جنس آن مراد است و شامل همه حسرت‌های یاد شده می‌شود<ref>روح المعانی، ج ۸، ص۴۱۱ - ۴۱۲.</ref>. برخی مفسران، حسرت را ویژه سزاواران [[عذاب]] می‌دانند<ref>مجمع البیان، ج ۶، ص۶۶۵.</ref>، به هر روی، روز قیامت، حسرت سودی به [[حال]] افراد نخواهد داشت<ref>فی ظلال القرآن، ج ۴، ص۲۳۰۹.</ref>.<ref>[[نجمه گرگانی|گرگانی، نجمه]]، [[حسرت - گرگانی (مقاله)|مقاله «حسرت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص ۶۶۱.</ref>
+==عوامل حسرت در [[آخرت]]==
+===[[پیروی]] از [[دستورات]] غیر [[خدا]]===
+[[بدکاران]] بر اثر پیروی از غیر خدا در آخرت حسرت خورده، بازگشت به [[دنیا]] را [[آرزو]] می‌کنند: {{متن قرآن|إِذْ تَبَرَّأَ ٱلَّذِينَ ٱتُّبِعُوا۟ مِنَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوا۟ وَرَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ ٱلْأَسْبَابُ * وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوا۟ لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةًۭ فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا۟ مِنَّا كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعْمَـٰلَهُمْ حَسَرَٰتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُم بِخَـٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ}}<ref>«آنگاه که پیشگامان (گناه یا کفر) از پیروان (خویش) دوری می‌ورزند و در عذاب می‌نگرند و پیوندها میان آنها (یکسره) بریده می‌شود * و پیروان (آنان) می‌گویند: کاش برگشتی (به دنیا) می‌داشتیم تا از آنها دوری می‌جستیم چنان که آنان از ما دوری جستند؛ بدین گونه خداوند کردارهایشان را (چون) دریغ‌هایی به آنان می‌نمایاند در حالی که آنان از آتش بیرون آمدنی نیستند» سوره بقره، آیه ۱۶۶-۱۶۷.</ref> آنان همیشه در آتش‌اند و از آن بیرون نمی‌آیند خدا [[کردار زشت]] آنان را مایه حسرتشان نهاده: {{متن قرآن|كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعْمَـٰلَهُمْ حَسَرَٰتٍ عَلَيْهِمْ}}. برخی این عبارت را به معنای گسست [[امید]] آنان و [[یقین]] به نابودی‌شان دانسته‌اند<ref>التبیان، ج ۲، ص۶۸.</ref>. واژه {{متن قرآن|حَسَرتٍ}} جمع [[حسرت]] است که از آن، کمال [[پشیمانی]] مراد است<ref>التبیان، ج ۲، ص۶۸ - ۷۰.</ref> و نقش آن در جمله، [[حال]] برای {{متن قرآن|أَعْمَـٰلَهُمْ}} و بدین معناست که [[خدا]] کارهایشان را در حالی که یکپارچه [[اندوه]] و غصّه باشند و در شدت حسرت به آنان نشان می‌دهد<ref>جامع‌البیان، ج ۲، ص۴۵؛ فتح القدیر، ج ۱، ص۱۹۲؛ قاموس قرآن، ج ۲، ص۱۳۲.</ref>. حسرت خورندگان به دیده بیشتر [[مفسران]]، [[کافران]] هستند و برخی نیز آنان را [[پیشوایان]] [[کفر]] یا [[شیاطین جن]] و انس می‌دانند<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۴۵۸.</ref>. آنان چنان که در [[دنیا]] بر کفر پای می‌فشردند، در [[آخرت]] نیز از [[دوزخ]] بیرون نخواهند آمد<ref>روض‌الجنان، ج ۲، ص۲۸۵.</ref>. حسرت آنان برخاسته از رفتارشان در دنیاست و شامل این موارد: از دست دادن پاداشی که خدا برابر [[اطاعت]] از دنیا به آنان می‌داد؛ [[اعمال]] صالحی که ضایع کرده‌اند، پشیمانی بر [[لغزش]] خود به سبب کارهای [[پلید]] به هنگام [[عذاب]]، بر باد رفتن امید واهی‌شان به [[شفاعت]] معبودان خویش و هدر رفتن اعمالی که آن را [[طاعت]] و [[عبادت]] می‌دانستند؛ مانند [[قربانی کردن]] برای [[بت‌ها]]<ref>روض‌الجنان، ج ۲، ص۲۸۴.</ref>؛ همچنین با دیدن خانه‌های [[بهشتیان]] دوچندان حسرت می‌خورند<ref>جامع‌البیان، ج ۲، ص۴۴ - ۴۵.</ref>. مصادیق گوناگونی از این نوع حسرت نیز در [[منابع تفسیری]] یاد شده‌اند؛ مانند حسرت خوردن کسی که در دنیا [[اموال]] خود را در راه خیر به کار نمی‌گیرد؛ ولی [[وارث]] خود را [[روز قیامت]] می‌بیند که به جهت [[هزینه]] کردن اموال او در راه خیر از نتیجه آن بهره‌مند می‌شود. [[آیه]] همه احتمالات یاد شده را دربردارد و بر عموم حمل و شامل هر نوع حسرتی می‌شود<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۵۸.</ref>.<ref>[[نجمه گرگانی|گرگانی، نجمه]]، [[حسرت - گرگانی (مقاله)|مقاله «حسرت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص ۶۶۲.</ref>
+===[[تکذیب]] دیدار خدا===
+کسانی که دیدار خدا را [[دروغ]] می‌پندارند، سرانجامی حسرتبار خواهند داشت: {{متن قرآن|قَدْ خَسِرَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِلِقَآءِ ٱللَّهِ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغْتَةًۭ قَالُوا۟ يَـٰحَسْرَتَنَا عَلَىٰ مَا فَرَّطْنَا فِيهَا وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَىٰ ظُهُورِهِمْ أَلَا سَآءَ مَا يَزِرُونَ}}<ref>«کسانی که لقای خداوند را دروغ شمردند بی‌گمان زیان برده‌اند؛ تا آنگاه که رستخیز ناگهان بر آنان در رسد می‌گویند: ای دریغ از آن کوتاهی‌ها که در دنیا کرده‌ایم! - در حالی که بارهای سنگین (گناهان) خود را بر دوش می‌کشند- آگاه باشید! بد باری است که بر دوش می‌کشن» سوره انعام، آیه ۳۱.</ref> آنان دچار [[زیان]] شده‌اند و هنگام فرا رسیدن [[زمان]] [[قیامت]]، بر کوتاهی عملشان [[حسرت]] خواهند خورد. [[عرب]] جهت [[مبالغه]] در خبرهای بزرگ، آن را به صورت ندا می‌آورد که لفظی [[آگاهی]] دهنده است، از این‌رو حسرت به صورت ندا آمده است و به [[عظمت شأن]] آن نیز آگاهی می‌دهد. این رساتر از تعبیر {{عربی|الحسرة علینا من تفریطنا}} است<ref>التبیان، ج ۴، ص۱۱۵.</ref>. برخی هم آن را در [[حکم]] [[استغاثه]] می‌دانند. آنان بر اثر کوتاهی در انجام دادن [[عمل نیک]] و دستیابی به [[بهشت]] حسرت می‌خورند<ref>مجمع البیان، ج ۴، ص۴۵۳.</ref> و هنگام [[مشاهده]] درجات [[اهل بهشت]] این جمله را بر زبان می‌آورند<ref>روض الجنان، ج ۷، ص۲۶۹.</ref>.<ref>[[نجمه گرگانی|گرگانی، نجمه]]، [[حسرت - گرگانی (مقاله)|مقاله «حسرت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص ۶۶۳.</ref>
 == منابع ==