خانواده در معارف و سیره امام باقر: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

در میان واحدهای متعدّد اجتماعی، خانواده اوّلین و بنیانی‌ترین واحد و مؤسّسه‌ای است که پدید آمده است، این خانواده است که [[مسئولیت]] خطیر پشتیبانی کردن جامعه بزرگ را با ارائه افراد و عناصر صالح به عهده دارد، و این مسأله نقطه آغازی است که ایجاد و [[تربیت]] نیروی انسانی سالم جامعه را در پی خواهد داشت. امام باقر{{ع}} برای تنظیم خانواده و سامان‌بخشی به آن، قواعدی اساسی وضع نموده‌اند. این قواعد از [[انتخاب همسر مناسب]] به‌عنوان [[شریک]] [[زندگی]] براساس تدین و حسن خلق، همچنین ریشه داشتن در خانواده‌ای صالح و ریشه‌دار آغاز می‌شود. آن حضرت همچنین برنامه‌ای برای [[حقوق]] افراد [[خانواده]] نسبت به یکدیگر و آنچه را که بر هریک از زوجین نسبت به دیگری [[واجب]] می‌شود و مراعات آنها از ناحیه [[زن]] و شوهر ضامن [[ثبات]] و برقراری [[آرامش]] در جوّ خانواده می‌گردد، وضع فرموده‌اند.

 

[[امام باقر]]{{ع}} از جدّ [[بزرگوار]] خود [[حضرت رسول اکرم]]{{صل}} [[روایت]] نموده‌اند که در رابطه با حقّی که شوهر بر گردن زن دارد این‌گونه فرموده‌اند: اینکه از شوهر خود [[اطاعت]] نموده، وی را [[نافرمانی]] نکند، از [[خانه]] او بدون اجازه‌اش چیزی به‌عنوان [[صدقه]] بیرون ندهد، بدون [[اجازه]] شوهر [[روزه]] مستحبّ نگیرد، و هنگامی که شوهر به او نیاز پیدا کرد، از این کار خودداری نکند حتّی اگر سوار بر جهاز شتر باشد، و از خانه شوهر بدون اجازه او بیرون نرود...<ref>مکارم الاخلاق، ص۲۱۴.</ref>.

 

و همچنین امام باقر{{ع}} فرموده‌اند: {{متن حدیث|جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ التَّبَعُّلِ}}؛ [[جهاد]] زن در شوهرداری نیکویش می‌باشد<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۲۷۸.</ref>. امام باقر{{ع}} [[زن‌ها]] را به تحمّل کردن [[آزار]] و [[اذیت]] شوهر فرا خوانده است تا بدین‌وسیله علاقه زوجیت ادامه پیدا کرده و باعث از هم پاشیدگی [[خانواده‌ها]] نشود؛ چراکه عدم تحمّل زن در برابر بعضی از بداخلاقی‌های شوهر، ممکن است چنین نتیجه‌ای دربر داشته باشد. امام باقر{{ع}} در این رابطه فرموده‌اند: {{متن حدیث|وَ جِهَادُ الْمَرْأَةِ أَنْ تَصْبِرَ عَلَى مَا تَرَى مِنْ أَذَى زَوْجِهَا وَ غَيْرَتِهِ}}؛

 

 

آن حضرت همچنین مردان را به تحمّل [[اذیت]] و [[آزار]] زن‌ها و عدم [[مقابله به مثل]] با آنها [[تشویق]] فرموده‌اند؛ چراکه این کار منجرّ به خراب شدن روابط و ایجاد تشنّج در جوّ [[خانواده]] می‌گردد. بنابراین آن حضرت فرموده‌اند: «هرکس آزار و اذیت زن خود را تحمّل کند - و لو آن آزار و اذیت یک کلمه حرف بد باشد- [[خداوند]] او را از [[آتش]] [[جهنّم]] آزاد کرده و [[بهشت]] را بر او [[واجب]] می‌نماید.»..<ref>مکارم الاخلاق، ص۲۱۶.</ref>.

 

امام باقر{{ع}} بنیانگذار تدوین [[قوانین]] حقوق متقابل بین [[فرزندان]] و والدین می‌باشد، در نظر آن حضرت آنچه بر والدین واجب است تربیت فرزندان مطابق با مفاهیم و ارزش‌های اسلامی<ref>مکارم الاخلاق، ص۲۲۲.</ref>، همچنین دور نگهداشتن فرزندان از انواع مختلف [[انحراف‌ها]] می‌باشد<ref>مکارم الاخلاق، ص۲۲۳.</ref>.

 

امام باقر{{ع}} برای تربیت فرزندان در مراحل مختلف [[زندگی]] برنامه مدوّنی ارائه نموده‌اند که از ابتدای [[طفولیت شروع شده به سنّ [[بلوغ]]، سپس به سنّ [[تکلیف]] و [[رشد]] و کمال آن فرزند منتهی می‌شود<ref>ر.ک: تربیت الطّفل فى الاسلام، از انتشارات مرکز الرّساله.</ref>.

 

[[امام باقر]]{{ع}} تأکید فراوانی بر ایجاد توازن و [[تعادل]] در برخورد و [[رفتار با فرزندان]] داشته‌اند. آن حضرت در این رابطه فرموده‌اند: {{متن حدیث|شرّ الآباء من دعاه التقصير إلى العقوق و شرّ الآباء من دعاه البرّ إلى الافراط}}؛ بدترین پدرها آن کسی است که کوتاهی در امر [[فرزندان]] موجب [[سرکشی]] و [[نافرمانی]] فرزندان او شود. همچنین بدترین پدران آنان‌اند که در راه [[محبّت]] و [[دوستی]] به فرزندان طریق [[افراط]] و [[زیاده‌روی]] را پیشه کنند<ref>تاریخ یعقوبى، ج۲، ص۳۲۰.</ref>.

 

 

امام باقر{{ع}} به دلیل حقّی که پدران و مادران بر فرزندان دارند، [[دستورات]] اکید و فراوانی مبنی بر اینکه فرزندان اگرچه دارای پدر و مادر [[منحرف]] یا فاجر و گناه‌کار هم باشند، [[وظیفه]] دارند تا به آنها [[مهربانی]] و نیکویی کنند، صادر فرموده‌اند.

امام باقر{{ع}} در هر شرایطی از نافرمانی و سرکشی فرزندان نسبت به پدر و مادر [[نهی]] فرموده و همگان را از این امر بازداشته‌اند، حتّی اگر پدر و مادر نسبت به فرزندان بدرفتار و بدخلق بوده باشند، آن حضرت از جدّ [[بزرگوار]] خود [[حضرت رسول اکرم]]{{صل}} [[روایت]] فرموده‌اند که فرمود: از [[مبتلا]] شدن به عاقّ والدین برحذر باشید؛ چراکه بوی [[بهشت]] که از مسافتی به اندازه هزار سال به مشام می‌رسد، به مشام شخصی که عاقّ والدین باشد نمی‌رسد...<ref>کافى، ج۲، ص۳۴۹.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)| پیشوایان هدایت ج۷]]، ص ۲۸۳.</ref>