عالمان دینی

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

عالمان دینی در قرآن | عالمان دینی در حدیث | عالمان دینی در کلام اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل عالمان دینی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

نگرانی از رفتار عالمان دینی، یکی از دغدغه‌های پیامبر است، عالمانی که به مسئولیت خود واقف نیستند و یا عمل نمی‌کنند و یا شعور و آگاهی کافی ندارد، یا استکبار و تکبر دارند.

1. ﴿وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا فَانْسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ﴾ نکته: خداوند به پیامبر دستور میدهد بر آنان بخوان، ﴿وَاتْلُ عَلَيْهِمْ﴾ خبر بزرگ ﴿نَبَأَ﴾ کسی را که آیات و نشانه‌هایمان را به او داده بودیم، ﴿الَّذِي آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا﴾ و خود را از آنها تهی ساخت ﴿فَانْسَلَخَ مِنْهَا﴾ و شیطان در پی او افتاد، و از گمراهان شد ﴿فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ﴾. ﴿انْسَلَخَ ﴾ در اصل به معنای از پوست بیرون آمدن است. این تعبیر نشان می‌دهد که آیات و علوم الهی در آغاز چنان بر آن دانشمند احاطه داشت که هم چون پوستی بر تن او بود، اما او ناگهان از این پوست بیرون آمد و مسیر خود را تغییر داد و به راه شیطان گام نهاد. و تعبیر “شیطان او را دنبال کرد تا به او دست یافت” ﴿فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ﴾ نشان می‌دهد که بلعم چنان عابد شده بود که تقریباً شیطان به او دست نمی‌یافت، اما پس از آن‌که از آیات الهی فاصله گرفت، شیطان به سرعت او را تعقیب کرد تا به او دست یافت و با وسوسه او را به صف گمراهان کشاند. (هرچند در آیات قرآن نام آن دانشمند منحرف برده نشده، اما در روایات و سخنان مفسران آمده است که او “بَلعَم باعُورا” بوده است. او دانشمندی بود که در عصر موسی(ع) زندگی می‌کرد و از مبلّغان نیرومند آن حضرت بود و دعایش مستجاب می‌شد، اما بر اثر تمایل به فرعون و وعده‌های او از راه حق منحرف شد و همه مقامات خود را از دست داد و در صف مخالفان موسی(ع) قرار گرفت. همچنین از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: «الْأَصْلُ فِي ذَلِكَ بَلْعَمُ ثُمَّ ضَرَبَهُ اللَّهُ مَثَلًا لِكُلِّ مُؤْثِرٍ هَوَاهُ عَلَى هُدَى اللَّهِ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ» یعنی اصل آیه درباره بلعم است، سپس خداوند آن را به عنوان یک مثال درباره کسانی که هواپرستی را بر خداپرستی و هدایت الهی در این امت مقدم بشمرند، بیان کرده.
2. ﴿مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ﴾.
3. ﴿إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ﴾.
4. ﴿إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَا هُمْ بِبَالِغِيهِ﴾.

جستارهای وابسته

منابع

1. سعیدیان‌فر، محمد جعفر و ایازی، سید محمد علی، فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: