نامۀ ۵ نهج البلاغه

مقدمه

• اشعث بن قیس، کارگزار عثمان در آذربایجان بود. عثمان بهره‌ای بی‌حساب و کتاب وی برای او از بیت المال در نظر گرفته بود. پس از این‌که امام به خلافت رسید، بنا به مصالحی او را در امارت آذربایجان ابقا کرد و در نامه‌ای به او فرصتی داد تا گذشته خویش را جبران کند. امام در بخشی از این نامه کارگزاری را امانتی در دست حاکم برمی‌شمرد که باید حساب و کتاب آن را به مافوقش بسپارد. پس نباید در این خصوص خودسرانه تصمیم بگیرد و باید تابع دستور خلیفه باشد. زمان صدور نامه سال ۳۶ هجری است.
• افزون بر رضی، نصر بن مزاحم (م: ۲۱۲) در وقعة الصفین، دینوری در الامامة و السیاسة و برخی دیگر نیز این نامه را گزارش کرده‌اند.

فرازی از نامه

• این فرمان‌داری مایه روزی و خورد و برد تو نیست، بلکه امانتی است به گردنت که باید خوب از آن مواظبت کنی، چه، نسبت به آن نزد ما فوق خودت مسئول هستی و مسئولیت را نشاید که از وی خودخواهی و بی‌اعتنایی با پا بزنی. تو حق نداری که در بازه رعیت شیوه استبداد پیش بگیری و برخلاف آیین‌نامه به کارهای خطیر بپردازی و برای آن‌ها از کسی چیزی بپذیزی. مالی که از مال خدای عزوجل در دسترس تو است و تو خزانه‌دار آنی، هم‌چنان در نگه‌داری‌اش بکوش تا آن را به من بدهی و رسید بستانی. در پایان امیدوارم موردی پیش نیاید که در نظر تو فرمانروای بدی از آب درآیم.

منابع

• دانشنامه نهج البلاغه ج۲