تفسیر تستری (کتاب): تفاوت میان نسخهها
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۲) |
جز (جایگزینی متن - 'عمر رضا کحاله' به 'عمر رضا کحاله') |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات کتاب | {{جعبه اطلاعات کتاب | ||
| عنوان پیشین = | |||
| عنوان = تفسیر تستری | | عنوان = تفسیر تستری | ||
| عنوان پسین = | |||
| شماره جلد = | |||
| عنوان اصلی = | | عنوان اصلی = | ||
| تصویر = IM009699.jpg | | تصویر = IM009699.jpg | ||
| خط ۱۸: | خط ۲۱: | ||
| موضوع = | | موضوع = | ||
| مذهب = | | مذهب = | ||
| ناشر = | | ناشر = دارالکتب العلمية | ||
| به همت = | | به همت = | ||
| وابسته به = | | وابسته به = | ||
| محل نشر = بیروت، لبنان | | محل نشر = بیروت، لبنان | ||
| سال نشر = | | سال نشر = ۱۴۲۳ق، ۱۳۸۱ش | ||
| تعداد صفحات = | | تعداد صفحات = | ||
| شابک = | | شابک = | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۵: | ||
[[تفسیری]] با این نام بهعنوان تألیف [[ابومحمد سهل بن عبدالله تستری]] متوفای ۲۸۳ ه. ق با تعلیقه و حواشی [[محمد باسل عیون السعود]] در سال ۱۳۲۳ ه. ق - ۲۰۰۲ م در دار الکتب العلمیة بیروت چاپ و منتشر شده و اکنون موجود است. | [[تفسیری]] با این نام بهعنوان تألیف [[ابومحمد سهل بن عبدالله تستری]] متوفای ۲۸۳ ه. ق با تعلیقه و حواشی [[محمد باسل عیون السعود]] در سال ۱۳۲۳ ه. ق - ۲۰۰۲ م در دار الکتب العلمیة بیروت چاپ و منتشر شده و اکنون موجود است. | ||
این [[تفسیر]] با نام [[تفسیر القرآن العظیم]] نیز چاپ شده<ref>دار الکتب العربیة در مصر این تفسیر را در ۱۳۶ صفحه با نام تفسیر القرآن العظیم چاپ کرده است.</ref> و برخی، از چاپ این تفسیر در [[مصر]] در سال ۱۳۲۶ ه. ق و | این [[تفسیر]] با نام [[تفسیر القرآن العظیم]] نیز چاپ شده<ref>دار الکتب العربیة در مصر این تفسیر را در ۱۳۶ صفحه با نام تفسیر القرآن العظیم چاپ کرده است.</ref> و برخی، از چاپ این تفسیر در [[مصر]] در سال ۱۳۲۶ ه. ق و تجدید چاپ آن در سال ۱۳۲۹ ه. ق نیز خبر دادهاند<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۹ (مقدمة المحقق)؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۱، ص۳۳۴؛ سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعرّبة، ج۱، ص۶۳۵؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۲۱۸.</ref>، ولی از آن چاپها نسخهای در دسترس ما نیست. | ||
این تفسیر را از تألیفات تستری به شمار آوردهاند<ref>مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۱، ص۳۳۴؛ سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعرّبة، ج۱، ص۶۳۵؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۲۱۸؛ عمر رضا کحاله این تفسیر را با عنوان تفسیر القرآن الکریم از تألیفات وی به شمار آورده است. کحاله، معجم المؤلفین، ج۴، ص۲۸۴؛ عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۵۲۸؛ علوی مهر، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص۱۶۵.</ref> و همانگونه که گذشت، با همین عنوان چاپ شده است، ولی از مطالب آن به دست میآید که تستری این تفسیر را ننوشته است و شخص یا اشخاص دیگری اقوال او را در این تفسیر گرد آوردهاند؛ زیرا در آغاز خطبۀ کتاب، سندی ذکر شده که واسطۀ پنجم آن میگوید: در سال ۲۷۵ ه. ق از ابا محمد بن عبد الله تستری شنیدم که میگفت<ref>تفسیر التستری، ص۱۵.</ref> تفسیر {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} با عبارت {{عربی|"قال ابوبکر: سئل سهل عن معنی {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} فقال}} شروع شده است<ref>تفسیر التستری، ص۲۲.</ref> و عبارتهای {{عربی|"قال سهل"}}، {{عربی|"سئل سهل"}}، {{عربی|"قال ابو بكر: قيل لسهل"}}، {{عربی|"قال ابو بكر: قلت لسهل"}} و {{عربی|"سمعت سهلا يحكي"}} در این [[تفسیر]] فراوان به چشم میخورد<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۶، سطر ۷ و ۱۱، و ص۱۷-۱۸، ۱۹ و سطر ۳، ۱۱ و ۱۶، و ص۲۰، ۲۲، ۲۳، ۲۴ و ۲۵، سطر ۲، ۴ و ۱۲، و ص۲۶، سطر ۱۷ و ۲، و ص۲۷، ۳۳ و ۳۵.</ref>؛ همچنین اخباری درباره تستری<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۸۸، ۱۶۲، ۱۷۰ و ۲۱۲.</ref> و شرح سخنان وی<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۶.</ref> و حتی خبر احتضارش<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۷۶.</ref> و برخی حوادث بعد از گذشتش<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۵۹.</ref> نیز در این تفسیر آمده است که اینها همه شواهدی روشن است بر اینکه نگارندۀ این تفسیر سهل تستری نبوده <ref>محقق این تفسیر نیز این نکته را در مقدمه تفسیر بیان کرده است (ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۲).</ref>، و در نتیجه مؤلف آن نامعلوم است. | این تفسیر را از تألیفات تستری به شمار آوردهاند<ref>مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۱، ص۳۳۴؛ سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعرّبة، ج۱، ص۶۳۵؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۲۱۸؛ [[عمر رضا کحاله]] این تفسیر را با عنوان تفسیر القرآن الکریم از تألیفات وی به شمار آورده است. کحاله، معجم المؤلفین، ج۴، ص۲۸۴؛ عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۵۲۸؛ علوی مهر، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص۱۶۵.</ref> و همانگونه که گذشت، با همین عنوان چاپ شده است، ولی از مطالب آن به دست میآید که تستری این تفسیر را ننوشته است و شخص یا اشخاص دیگری اقوال او را در این تفسیر گرد آوردهاند؛ زیرا در آغاز خطبۀ کتاب، سندی ذکر شده که واسطۀ پنجم آن میگوید: در سال ۲۷۵ ه. ق از ابا محمد بن عبد الله تستری شنیدم که میگفت<ref>تفسیر التستری، ص۱۵.</ref> تفسیر {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} با عبارت {{عربی|"قال ابوبکر: سئل سهل عن معنی {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} فقال}} شروع شده است<ref>تفسیر التستری، ص۲۲.</ref> و عبارتهای {{عربی|"قال سهل"}}، {{عربی|"سئل سهل"}}، {{عربی|"قال ابو بكر: قيل لسهل"}}، {{عربی|"قال ابو بكر: قلت لسهل"}} و {{عربی|"سمعت سهلا يحكي"}} در این [[تفسیر]] فراوان به چشم میخورد<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۶، سطر ۷ و ۱۱، و ص۱۷-۱۸، ۱۹ و سطر ۳، ۱۱ و ۱۶، و ص۲۰، ۲۲، ۲۳، ۲۴ و ۲۵، سطر ۲، ۴ و ۱۲، و ص۲۶، سطر ۱۷ و ۲، و ص۲۷، ۳۳ و ۳۵.</ref>؛ همچنین اخباری درباره تستری<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۸۸، ۱۶۲، ۱۷۰ و ۲۱۲.</ref> و شرح سخنان وی<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۶.</ref> و حتی خبر احتضارش<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۷۶.</ref> و برخی حوادث بعد از گذشتش<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۵۹.</ref> نیز در این تفسیر آمده است که اینها همه شواهدی روشن است بر اینکه نگارندۀ این تفسیر سهل تستری نبوده <ref>محقق این تفسیر نیز این نکته را در مقدمه تفسیر بیان کرده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۲).</ref>، و در نتیجه مؤلف آن نامعلوم است. | ||
برخی گفتهاند: ابوبکر بلدی از مهمترین افرادی است که در گردآوری اقوال تستری اهتمام فوقالعاده داشته و نام وی در این تفسیر فراوان تکرار شده است<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۳.</ref> و برخی بعید ندانستهاند که ابوبکر این تفسیر را تبویب و به حسب [[سورههای قرآن]] مرتب کرده و برخی [[روایات]] [[تاریخی]] و سیرۀ شخصی سهل را در آن گنجانده باشد<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۳.</ref> و حتی برخی بدون تردید گردآورنده آن را ابو بکر معرفی کردهاند <ref>ر.ک: ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج۲، ص۳۸۰؛ معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۲، ص۵۴۰.</ref>، ولی بر این مدعا [[شاهد]] روشن وجود ندارد و تکرار نام وی در این تفسیر نیز نمیتواند دلیل این مدعا باشد؛ زیرا ممکن است شخص دیگر سخنان ابو بکر و سؤالهای وی از سهل را در این تفسیر آورده باشد، بلکه سند آغاز [[خطبه]] که ابو بکر در آن واسطۀ دوم است<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۵.</ref> و تعبیرهای {{عربی|"قال ابو بکر"}} در این تفسیر<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۱، ۲۲، سطر ۳ و ۱۱، ص۲۶، ۲۷، ۳۴ و ۳۵.</ref>، این احتمال را که مؤلف این [[تفسیر]] [[ابو بکر]] باشد، به کلی از بین میبرد. | برخی گفتهاند: ابوبکر بلدی از مهمترین افرادی است که در گردآوری اقوال تستری اهتمام فوقالعاده داشته و نام وی در این تفسیر فراوان تکرار شده است<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳.</ref> و برخی بعید ندانستهاند که ابوبکر این تفسیر را تبویب و به حسب [[سورههای قرآن]] مرتب کرده و برخی [[روایات]] [[تاریخی]] و سیرۀ شخصی سهل را در آن گنجانده باشد<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳.</ref> و حتی برخی بدون تردید گردآورنده آن را ابو بکر معرفی کردهاند <ref>ر. ک: ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج۲، ص۳۸۰؛ معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۲، ص۵۴۰.</ref>، ولی بر این مدعا [[شاهد]] روشن وجود ندارد و تکرار نام وی در این تفسیر نیز نمیتواند دلیل این مدعا باشد؛ زیرا ممکن است شخص دیگر سخنان ابو بکر و سؤالهای وی از سهل را در این تفسیر آورده باشد، بلکه سند آغاز [[خطبه]] که ابو بکر در آن واسطۀ دوم است<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۵.</ref> و تعبیرهای {{عربی|"قال ابو بکر"}} در این تفسیر<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۱، ۲۲، سطر ۳ و ۱۱، ص۲۶، ۲۷، ۳۴ و ۳۵.</ref>، این احتمال را که مؤلف این [[تفسیر]] [[ابو بکر]] باشد، به کلی از بین میبرد. | ||
در هر صورت حجم این تفسیر در چاپی که در [[اختیار]] ما است، ۲۴۰ صفحه میباشد که حدود ۱۲ صفحۀ آن مقدمه محقق و حدود ۲۸ صفحه آن فهرستهای کتاب و حدود ۲۰۰ صفحه متن تفسیر است و بیشتر آن، اقوال و آرای [[تفسیری]] نقل شده از [[سهل]] تستری و [[روایات تفسیری]] نقل شده به واسطۀ او است، ولی باتوجه به اقوال و آرای تفسیری سهل در تفسیرهای دیگر، معلوم میشود که این تفسیر همۀ اقوال و آرای تفسیری او را دربر ندارد<ref>محقق این تفسیر مواردی را از تفسیر قرطبی آدرس داده که در آنها اقوالی از تستری نقل شده و در این تفسیر نیامده است (ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۳).</ref>. | در هر صورت حجم این تفسیر در چاپی که در [[اختیار]] ما است، ۲۴۰ صفحه میباشد که حدود ۱۲ صفحۀ آن مقدمه محقق و حدود ۲۸ صفحه آن فهرستهای کتاب و حدود ۲۰۰ صفحه متن تفسیر است و بیشتر آن، اقوال و آرای [[تفسیری]] نقل شده از [[سهل]] تستری و [[روایات تفسیری]] نقل شده به واسطۀ او است، ولی باتوجه به اقوال و آرای تفسیری سهل در تفسیرهای دیگر، معلوم میشود که این تفسیر همۀ اقوال و آرای تفسیری او را دربر ندارد<ref>محقق این تفسیر مواردی را از تفسیر قرطبی آدرس داده که در آنها اقوالی از تستری نقل شده و در این تفسیر نیامده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳).</ref>. | ||
متن این تفسیر با یک مقدمۀ هفت صفحهای با عنوان «خطبۀ کتاب» آغاز شده که مشتمل بر روایاتی است در [[ترغیب]] به [[فهم قرآن]] و [[هدایت]] گرفتن از آن، اشاره به اینکه هر آیهای از [[قرآن]] چهار معنا (ظاهر، [[باطن]]، حد و مطلع) دارد، بیان منظور از ظاهر، باطن، حد و مطلع قرآن، و بیان اوصاف طالبان فهم قرآن با استناد به [[آیات]] و [[روایات]]، و در ادامه به صورت مزجی<ref>یعنی جملهها و کلمات قرآن با بیانات تفسیری مخلوط آورده میشود.</ref> و ترتیبی به تفسیر آیهها و جملههایی از قرآن پرداخته شده است. این تفسیر تمام [[سورههای قرآن]] را دربر دارد، ولی در هر [[سوره]] تمام آیات تفسیر نشده است، بلکه آیهها یا جملههایی از هر سوره [[گزینش]] شده<ref>برای مثال، در تفسیر سورۀ حمد آیۀ هفت تفسیر نشده است و در سورۀ بقره پس از تفسیر {{متن قرآن|أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ}} به تفسیر {{متن قرآن|فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا}} و پس از آن به تفسیر {{متن قرآن|وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ}} و پس از آن به تفسیر {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}} منتقل شده است (ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۳، ۲۴، ۲۶ و ۲۷).</ref>، گاهی با اختصار و بدون مستند<ref>برای نمونه ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر {{متن قرآن|مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}} و {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ}})، ص۲۶ (تفسیر {{متن قرآن|لَا رَيْبَ فِيهِ}})، ص۳۱ (تفسیر {{متن قرآن|لَا شِيَةَ فِيهَا}} و {{متن قرآن|فَادَّارَأْتُمْ}}).</ref> و گاهی با تفصیل<ref>برای دیدن نمونههای آن ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۵ (تفسیر {{متن قرآن|الم}}) ص۲۶ (تفسیر {{متن قرآن|هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}}) و ص۲۷ (تفسیر {{متن قرآن|وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا}}).</ref> و با استناد به [[آیات]]<ref>برای دیدن نمونههای آن ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ}} و {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}})، ص۲۶ (تفسیر {{متن قرآن|هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}})، ص۲۸ (تفسیر {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}})، ص۳۱ (تفسیر {{متن قرآن|وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ}})، و ص۷۶ (تفسیر {{متن قرآن|قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ}}).</ref> یا [[روایات]] نقل شده از [[پیامبر]]{{صل}}<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۳، ۲۴، ۲۹، ۳۰، ۳۱ و ۴۲.</ref>، [[امیر مؤمنان علی]]{{ع}}<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۲، ۲۵، ۴۳، ۴۶ و ۴۹.</ref>، یا آرای نقل شده از [[صحابه]] و [[تابعین]]<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۵ (ابن عباس و ضحاک)، ص۲۹ (عبد الله بن عمر)، ص۳۵ و ۵۳ (عبد الله بن مسعود)، ص۴۲ (مجاهد، طاووس، حسن بصری و قتادة)، و ص۴۳ (سدّی، و زید بن اسلم).</ref> و یا اشعار [[عرب]]<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر.ک: تفسیر التستری، ص۳۴، ۳۸، ۴۸، ۶۸ و ۲۰۵.</ref>۰ [[تفسیر]] شده است. بیشتر مطالب و روایات به نقل از تستری است، ولی در مواردی مطالبی از غیر او یا بدون استناد به وی نقل شده است<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۶ {{عربی|و قوله: صدر «نور» ای موضع النور...}} ص۲۲ {{عربی|قال ابو بکر: ای بنسیم روح الله...}} ص۲۷ {{عربی|"فاکبر الاضداد..."}} ص۵۹ (داستان گرفتاری عمرو بن لیث متوفای ۲۸۹ ه.ق).</ref>. | متن این تفسیر با یک مقدمۀ هفت صفحهای با عنوان «خطبۀ کتاب» آغاز شده که مشتمل بر روایاتی است در [[ترغیب]] به [[فهم قرآن]] و [[هدایت]] گرفتن از آن، اشاره به اینکه هر آیهای از [[قرآن]] چهار معنا (ظاهر، [[باطن]]، حد و مطلع) دارد، بیان منظور از ظاهر، باطن، حد و مطلع قرآن، و بیان اوصاف طالبان فهم قرآن با استناد به [[آیات]] و [[روایات]]، و در ادامه به صورت مزجی<ref>یعنی جملهها و کلمات قرآن با بیانات تفسیری مخلوط آورده میشود.</ref> و ترتیبی به تفسیر آیهها و جملههایی از قرآن پرداخته شده است. این تفسیر تمام [[سورههای قرآن]] را دربر دارد، ولی در هر [[سوره]] تمام آیات تفسیر نشده است، بلکه آیهها یا جملههایی از هر سوره [[گزینش]] شده<ref>برای مثال، در تفسیر سورۀ حمد آیۀ هفت تفسیر نشده است و در سورۀ بقره پس از تفسیر {{متن قرآن|أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ}} به تفسیر {{متن قرآن|فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا}} و پس از آن به تفسیر {{متن قرآن|وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ}} و پس از آن به تفسیر {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}} منتقل شده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳، ۲۴، ۲۶ و ۲۷).</ref>، گاهی با اختصار و بدون مستند<ref>برای نمونه ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر {{متن قرآن|مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}} و {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ}})، ص۲۶ (تفسیر {{متن قرآن|لَا رَيْبَ فِيهِ}})، ص۳۱ (تفسیر {{متن قرآن|لَا شِيَةَ فِيهَا}} و {{متن قرآن|فَادَّارَأْتُمْ}}).</ref> و گاهی با تفصیل<ref>برای دیدن نمونههای آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۵ (تفسیر {{متن قرآن|الم}}) ص۲۶ (تفسیر {{متن قرآن|هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}}) و ص۲۷ (تفسیر {{متن قرآن|وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا}}).</ref> و با استناد به [[آیات]]<ref>برای دیدن نمونههای آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ}} و {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}})، ص۲۶ (تفسیر {{متن قرآن|هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}})، ص۲۸ (تفسیر {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}})، ص۳۱ (تفسیر {{متن قرآن|وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ}})، و ص۷۶ (تفسیر {{متن قرآن|قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ}}).</ref> یا [[روایات]] نقل شده از [[پیامبر]] {{صل}}<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳، ۲۴، ۲۹، ۳۰، ۳۱ و ۴۲.</ref>، [[امیر مؤمنان علی]] {{ع}}<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۲، ۲۵، ۴۳، ۴۶ و ۴۹.</ref>، یا آرای نقل شده از [[صحابه]] و [[تابعین]]<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۵ (ابن عباس و ضحاک)، ص۲۹ (عبد الله بن عمر)، ص۳۵ و ۵۳ (عبد الله بن مسعود)، ص۴۲ (مجاهد، طاووس، حسن بصری و قتادة)، و ص۴۳ (سدّی، و زید بن اسلم).</ref> و یا اشعار [[عرب]]<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۳۴، ۳۸، ۴۸، ۶۸ و ۲۰۵.</ref>۰ [[تفسیر]] شده است. بیشتر مطالب و روایات به نقل از تستری است، ولی در مواردی مطالبی از غیر او یا بدون استناد به وی نقل شده است<ref>برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۶ {{عربی|و قوله: صدر «نور» ای موضع النور...}} ص۲۲ {{عربی|قال ابو بکر: ای بنسیم روح الله...}} ص۲۷ {{عربی|"فاکبر الاضداد..."}} ص۵۹ (داستان گرفتاری عمرو بن لیث متوفای ۲۸۹ ه.ق).</ref>. | ||
روایات گاهی با سند آورده میشود، ولی بیشتر روایات آن مرسل (بدون سند) و بدون ذکر مآخذ است و محقق این تفسیر آدرس روایات را از مصادر [[اهل تسنن]] در پاورقی صفحهها آورده است. | روایات گاهی با سند آورده میشود، ولی بیشتر روایات آن مرسل (بدون سند) و بدون ذکر مآخذ است و محقق این تفسیر آدرس روایات را از مصادر [[اهل تسنن]] در پاورقی صفحهها آورده است. | ||
در برخی [[آیات]]، به بیان ظاهر جملهها<ref>برای مثال ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر «آیات اول [[سوره حمد]]»).</ref> و در برخی، به ذکر معانی [[باطنی]]، اشاری و [[عرفانی]] آنها اکتفا<ref>برای مثال ر.ک: تفسیر التستری، ص۳۱ (تفسیر {{متن قرآن|الصَّلَاةَ}} به {{عربی|وصلة المعرفة}})، ص۱۸۲ (تفسیر {{متن قرآن|وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ}} به {{عربی|نور بصر القلب و نور بصر عین الرأس}})، ص۶۴ (تفسیر {{متن قرآن|إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ}})، و ص۱۱۵ (تفسیر {{متن قرآن|وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ}}، {{متن قرآن|وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ}}، {{متن قرآن|وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ}}).</ref> و در مواردی ظاهر و [[باطن]] آیات هردو بیان شده است<ref>برای مثال ر.ک: تفسیر التستری، ص۵۳ (تفسیر {{متن قرآن|وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ}}).</ref>. برخی این [[تفسیر]] را به لحاظ اینکه معانی باطنی، اشاری و عرفانی فراوانی دربر دارد و بیشتر محتوای آن از [[سهل]] تستری نقل شده - و او یکی از بزرگان [[صوفیه]] معرفی شده است<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۴.</ref> - از مهمترین [[کتابهای تفسیر]] اشاری و از مهمترین تفسیرهای صوفیه و [[اهل عرفان]] به شمار آوردهاند<ref>ر.ک: ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج۲، ص۳۷۹ و ۳۸۰؛ معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۲، ص۵۳۹ و ۵۴۰.</ref>، ولی باید توجه داشت که در این تفسیر اگر بیان ظاهر آیات بیشتر از بیان معانی باطنی و اشاری آنها نباشد، از آن کمتر نیست. | در برخی [[آیات]]، به بیان ظاهر جملهها<ref>برای مثال ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر «آیات اول [[سوره حمد]]»).</ref> و در برخی، به ذکر معانی [[باطنی]]، اشاری و [[عرفانی]] آنها اکتفا<ref>برای مثال ر. ک: تفسیر التستری، ص۳۱ (تفسیر {{متن قرآن|الصَّلَاةَ}} به {{عربی|وصلة المعرفة}})، ص۱۸۲ (تفسیر {{متن قرآن|وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ}} به {{عربی|نور بصر القلب و نور بصر عین الرأس}})، ص۶۴ (تفسیر {{متن قرآن|إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ}})، و ص۱۱۵ (تفسیر {{متن قرآن|وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ}}، {{متن قرآن|وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ}}، {{متن قرآن|وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ}}).</ref> و در مواردی ظاهر و [[باطن]] آیات هردو بیان شده است<ref>برای مثال ر. ک: تفسیر التستری، ص۵۳ (تفسیر {{متن قرآن|وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ}}).</ref>. برخی این [[تفسیر]] را به لحاظ اینکه معانی باطنی، اشاری و عرفانی فراوانی دربر دارد و بیشتر محتوای آن از [[سهل]] تستری نقل شده - و او یکی از بزرگان [[صوفیه]] معرفی شده است<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۴.</ref> - از مهمترین [[کتابهای تفسیر]] اشاری و از مهمترین تفسیرهای صوفیه و [[اهل عرفان]] به شمار آوردهاند<ref>ر. ک: ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج۲، ص۳۷۹ و ۳۸۰؛ معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۲، ص۵۳۹ و ۵۴۰.</ref>، ولی باید توجه داشت که در این تفسیر اگر بیان ظاهر آیات بیشتر از بیان معانی باطنی و اشاری آنها نباشد، از آن کمتر نیست. | ||
برخی [[سهل بن عبدالله شوشتری]] را که این تفسیر منسوب به وی و دربردارندۀ سخنان و آرای [[تفسیری]] نقل شده از او است، در شمار [[مفسران شیعه]] آوردهاند<ref>ر.ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۵۲۸ و ۵۲۹.</ref>، ولی افزون بر اینکه شاهدی بر [[شیعه]] بودن وی در دست نیست، در این تفسیر مطالبی وجود دارد که نشان میدهد مؤلف آن از اهل تسنن بوده است که به برخی از آنها اشاره میشود: | برخی [[سهل بن عبدالله شوشتری]] را که این تفسیر منسوب به وی و دربردارندۀ سخنان و آرای [[تفسیری]] نقل شده از او است، در شمار [[مفسران شیعه]] آوردهاند<ref>ر. ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۵۲۸ و ۵۲۹.</ref>، ولی افزون بر اینکه شاهدی بر [[شیعه]] بودن وی در دست نیست، در این تفسیر مطالبی وجود دارد که نشان میدهد مؤلف آن از اهل تسنن بوده است که به برخی از آنها اشاره میشود: | ||
#در آغاز [[خطبه]] کتاب [[صلوات بر پیامبر]]{{صل}} به روش اهل تسنن بیان شده است<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۵.</ref>. | # در آغاز [[خطبه]] کتاب [[صلوات بر پیامبر]] {{صل}} به روش اهل تسنن بیان شده است<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۵.</ref>. | ||
#در [[سوره حمد]] یک چهارم مطالب و [[روایات]] دربارۀ «آمین» و [[ترغیب]] به گفتن آن بعد از قرائت سورۀ حمد است<ref>ر.ک: تفسیر التستری، ص۲۴.</ref> که این با [[فرهنگ]] [[اهل تسنن]] مطابقت دارد. | # در [[سوره حمد]] یک چهارم مطالب و [[روایات]] دربارۀ «آمین» و [[ترغیب]] به گفتن آن بعد از قرائت سورۀ حمد است<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۴.</ref> که این با [[فرهنگ]] [[اهل تسنن]] مطابقت دارد. | ||
#اکثر [[قریب]] به [[اتفاق]]روایات این [[تفسیر]] از مصادر اهل تسنن میباشد و از [[دوازده امام]]، به جز [[امیر مؤمنان علی]]{{ع}}، بسیار اندک [[روایت]] نقل شده<ref>یک مطلب از امام حسن{{ع}} و یک مطلب از امام سجاد{{ع}} با تعبیر «حکی» در این تفسیر آمده است (ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۰۹ و ۲۰۵).</ref> و بیشتر روایات آن از [[صحابه]] و [[تابعین]] است که این نیز با روش [[تفسیری]] اهل تسنن مطابقت دارد. | # اکثر [[قریب]] به [[اتفاق]]روایات این [[تفسیر]] از مصادر اهل تسنن میباشد و از [[دوازده امام]]، به جز [[امیر مؤمنان علی]] {{ع}}، بسیار اندک [[روایت]] نقل شده<ref>یک مطلب از امام حسن {{ع}} و یک مطلب از امام سجاد {{ع}} با تعبیر «حکی» در این تفسیر آمده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۰۹ و ۲۰۵).</ref> و بیشتر روایات آن از [[صحابه]] و [[تابعین]] است که این نیز با روش [[تفسیری]] اهل تسنن مطابقت دارد. | ||
#به [[آیات امامت]] و [[فضائل]] [[اهل بیت پیامبر]]{{عم}} و روایات مربوط به آنها توجه نشده است. | # به [[آیات امامت]] و [[فضائل]] [[اهل بیت پیامبر]] {{عم}} و روایات مربوط به آنها توجه نشده است. | ||
#سخنانی در | # سخنانی در وصف [[ابو بکر]] و [[عمر]] آمده<ref>ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۱۷، ۱۴۷، ۱۹۶ و ۲۰۸.</ref> که با [[اعتقادات]] اهل تسنن مناسبت دارد. | ||
#{{متن قرآن|الْقُرْبَى}} در [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> به نقل از [[حسن بصری]]، به کسانی که با [[اطاعت خدا]] به درگاه وی [[تقرب]] بجویند، تفسیر شده<ref>گفته است: {{عربی|حکی عن الحسن فی هذه الآیة قال: من تقرب الی الله بطاعته و جبت له محبته}}؛ (ر.ک: تفسیر التستری، ص۱۳۹).</ref> که این با دیدگاه [[شیعه]] در تفسیر این آیه مخالف است.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۹۱-۴۹۵.</ref> | #{{متن قرآن|الْقُرْبَى}} در [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> به نقل از [[حسن بصری]]، به کسانی که با [[اطاعت خدا]] به درگاه وی [[تقرب]] بجویند، تفسیر شده<ref>گفته است: {{عربی|حکی عن الحسن فی هذه الآیة قال: من تقرب الی الله بطاعته و جبت له محبته}}؛ (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳۹).</ref> که این با دیدگاه [[شیعه]] در تفسیر این آیه مخالف است.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۹۱-۴۹۵.</ref> | ||
== فهرست کتاب == | == فهرست کتاب == | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۴: | ||
| پدیدآورنده کتاب = ابومحمد سهل بن عبدالله تستری}} | | پدیدآورنده کتاب = ابومحمد سهل بن عبدالله تستری}} | ||
==دریافت متن | == دریافت متن == | ||
* [https://noorlib.ir/book/view/2048?viewType=pdf دریافت متن PDF کتاب از کتابخانه نور] | * [https://noorlib.ir/book/view/2048?viewType=pdf دریافت متن PDF کتاب از کتابخانه نور] | ||
* [https://lib.eshia.ir/41725/1/1 دریافت متن دیجیتال کتاب از کتابخانه مدرسه فقاهت] | * [https://lib.eshia.ir/41725/1/1 دریافت متن دیجیتال کتاب از کتابخانه مدرسه فقاهت] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۱۶
تفسیر تستری کتابی است به زبان عربی که مشتمل بر تأویل و تفسیر قرآن کریم میباشد. این کتاب اثر ابومحمد سهل بن عبدالله تستری است و انتشارات دارالکتب العلمية انتشار آن را به عهده داشته است.[۱]
| تفسیر تستری | |
|---|---|
 | |
| زبان | عربی |
| نویسنده | ابومحمد سهل بن عبدالله تستری |
| ناشر | انتشارات دارالکتب العلمية |
| محل نشر | بیروت، لبنان |
| سال نشر | ۱۴۲۳ق، ۱۳۸۱ش ش |
دربارهٔ کتاب
تفسیری با این نام بهعنوان تألیف ابومحمد سهل بن عبدالله تستری متوفای ۲۸۳ ه. ق با تعلیقه و حواشی محمد باسل عیون السعود در سال ۱۳۲۳ ه. ق - ۲۰۰۲ م در دار الکتب العلمیة بیروت چاپ و منتشر شده و اکنون موجود است.
این تفسیر با نام تفسیر القرآن العظیم نیز چاپ شده[۲] و برخی، از چاپ این تفسیر در مصر در سال ۱۳۲۶ ه. ق و تجدید چاپ آن در سال ۱۳۲۹ ه. ق نیز خبر دادهاند[۳]، ولی از آن چاپها نسخهای در دسترس ما نیست.
این تفسیر را از تألیفات تستری به شمار آوردهاند[۴] و همانگونه که گذشت، با همین عنوان چاپ شده است، ولی از مطالب آن به دست میآید که تستری این تفسیر را ننوشته است و شخص یا اشخاص دیگری اقوال او را در این تفسیر گرد آوردهاند؛ زیرا در آغاز خطبۀ کتاب، سندی ذکر شده که واسطۀ پنجم آن میگوید: در سال ۲۷۵ ه. ق از ابا محمد بن عبد الله تستری شنیدم که میگفت[۵] تفسیر ﴿بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ﴾ با عبارت "قال ابوبکر: سئل سهل عن معنی ﴿بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ﴾ فقال شروع شده است[۶] و عبارتهای "قال سهل"، "سئل سهل"، "قال ابو بكر: قيل لسهل"، "قال ابو بكر: قلت لسهل" و "سمعت سهلا يحكي" در این تفسیر فراوان به چشم میخورد[۷]؛ همچنین اخباری درباره تستری[۸] و شرح سخنان وی[۹] و حتی خبر احتضارش[۱۰] و برخی حوادث بعد از گذشتش[۱۱] نیز در این تفسیر آمده است که اینها همه شواهدی روشن است بر اینکه نگارندۀ این تفسیر سهل تستری نبوده [۱۲]، و در نتیجه مؤلف آن نامعلوم است.
برخی گفتهاند: ابوبکر بلدی از مهمترین افرادی است که در گردآوری اقوال تستری اهتمام فوقالعاده داشته و نام وی در این تفسیر فراوان تکرار شده است[۱۳] و برخی بعید ندانستهاند که ابوبکر این تفسیر را تبویب و به حسب سورههای قرآن مرتب کرده و برخی روایات تاریخی و سیرۀ شخصی سهل را در آن گنجانده باشد[۱۴] و حتی برخی بدون تردید گردآورنده آن را ابو بکر معرفی کردهاند [۱۵]، ولی بر این مدعا شاهد روشن وجود ندارد و تکرار نام وی در این تفسیر نیز نمیتواند دلیل این مدعا باشد؛ زیرا ممکن است شخص دیگر سخنان ابو بکر و سؤالهای وی از سهل را در این تفسیر آورده باشد، بلکه سند آغاز خطبه که ابو بکر در آن واسطۀ دوم است[۱۶] و تعبیرهای "قال ابو بکر" در این تفسیر[۱۷]، این احتمال را که مؤلف این تفسیر ابو بکر باشد، به کلی از بین میبرد.
در هر صورت حجم این تفسیر در چاپی که در اختیار ما است، ۲۴۰ صفحه میباشد که حدود ۱۲ صفحۀ آن مقدمه محقق و حدود ۲۸ صفحه آن فهرستهای کتاب و حدود ۲۰۰ صفحه متن تفسیر است و بیشتر آن، اقوال و آرای تفسیری نقل شده از سهل تستری و روایات تفسیری نقل شده به واسطۀ او است، ولی باتوجه به اقوال و آرای تفسیری سهل در تفسیرهای دیگر، معلوم میشود که این تفسیر همۀ اقوال و آرای تفسیری او را دربر ندارد[۱۸].
متن این تفسیر با یک مقدمۀ هفت صفحهای با عنوان «خطبۀ کتاب» آغاز شده که مشتمل بر روایاتی است در ترغیب به فهم قرآن و هدایت گرفتن از آن، اشاره به اینکه هر آیهای از قرآن چهار معنا (ظاهر، باطن، حد و مطلع) دارد، بیان منظور از ظاهر، باطن، حد و مطلع قرآن، و بیان اوصاف طالبان فهم قرآن با استناد به آیات و روایات، و در ادامه به صورت مزجی[۱۹] و ترتیبی به تفسیر آیهها و جملههایی از قرآن پرداخته شده است. این تفسیر تمام سورههای قرآن را دربر دارد، ولی در هر سوره تمام آیات تفسیر نشده است، بلکه آیهها یا جملههایی از هر سوره گزینش شده[۲۰]، گاهی با اختصار و بدون مستند[۲۱] و گاهی با تفصیل[۲۲] و با استناد به آیات[۲۳] یا روایات نقل شده از پیامبر (ص)[۲۴]، امیر مؤمنان علی (ع)[۲۵]، یا آرای نقل شده از صحابه و تابعین[۲۶] و یا اشعار عرب[۲۷]۰ تفسیر شده است. بیشتر مطالب و روایات به نقل از تستری است، ولی در مواردی مطالبی از غیر او یا بدون استناد به وی نقل شده است[۲۸].
روایات گاهی با سند آورده میشود، ولی بیشتر روایات آن مرسل (بدون سند) و بدون ذکر مآخذ است و محقق این تفسیر آدرس روایات را از مصادر اهل تسنن در پاورقی صفحهها آورده است.
در برخی آیات، به بیان ظاهر جملهها[۲۹] و در برخی، به ذکر معانی باطنی، اشاری و عرفانی آنها اکتفا[۳۰] و در مواردی ظاهر و باطن آیات هردو بیان شده است[۳۱]. برخی این تفسیر را به لحاظ اینکه معانی باطنی، اشاری و عرفانی فراوانی دربر دارد و بیشتر محتوای آن از سهل تستری نقل شده - و او یکی از بزرگان صوفیه معرفی شده است[۳۲] - از مهمترین کتابهای تفسیر اشاری و از مهمترین تفسیرهای صوفیه و اهل عرفان به شمار آوردهاند[۳۳]، ولی باید توجه داشت که در این تفسیر اگر بیان ظاهر آیات بیشتر از بیان معانی باطنی و اشاری آنها نباشد، از آن کمتر نیست.
برخی سهل بن عبدالله شوشتری را که این تفسیر منسوب به وی و دربردارندۀ سخنان و آرای تفسیری نقل شده از او است، در شمار مفسران شیعه آوردهاند[۳۴]، ولی افزون بر اینکه شاهدی بر شیعه بودن وی در دست نیست، در این تفسیر مطالبی وجود دارد که نشان میدهد مؤلف آن از اهل تسنن بوده است که به برخی از آنها اشاره میشود:
- در آغاز خطبه کتاب صلوات بر پیامبر (ص) به روش اهل تسنن بیان شده است[۳۵].
- در سوره حمد یک چهارم مطالب و روایات دربارۀ «آمین» و ترغیب به گفتن آن بعد از قرائت سورۀ حمد است[۳۶] که این با فرهنگ اهل تسنن مطابقت دارد.
- اکثر قریب به اتفاقروایات این تفسیر از مصادر اهل تسنن میباشد و از دوازده امام، به جز امیر مؤمنان علی (ع)، بسیار اندک روایت نقل شده[۳۷] و بیشتر روایات آن از صحابه و تابعین است که این نیز با روش تفسیری اهل تسنن مطابقت دارد.
- به آیات امامت و فضائل اهل بیت پیامبر (ع) و روایات مربوط به آنها توجه نشده است.
- سخنانی در وصف ابو بکر و عمر آمده[۳۸] که با اعتقادات اهل تسنن مناسبت دارد.
- ﴿الْقُرْبَى﴾ در آیه ﴿قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى﴾[۳۹] به نقل از حسن بصری، به کسانی که با اطاعت خدا به درگاه وی تقرب بجویند، تفسیر شده[۴۰] که این با دیدگاه شیعه در تفسیر این آیه مخالف است.[۴۱]
فهرست کتاب
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.
دربارهٔ پدیدآورنده
دریافت متن
پانویس
- ↑ وبگاه کتابخانه مجلس شورای اسلامی ایران
- ↑ دار الکتب العربیة در مصر این تفسیر را در ۱۳۶ صفحه با نام تفسیر القرآن العظیم چاپ کرده است.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۹ (مقدمة المحقق)؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۱، ص۳۳۴؛ سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعرّبة، ج۱، ص۶۳۵؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۲۱۸.
- ↑ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۱، ص۳۳۴؛ سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعرّبة، ج۱، ص۶۳۵؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۲۱۸؛ عمر رضا کحاله این تفسیر را با عنوان تفسیر القرآن الکریم از تألیفات وی به شمار آورده است. کحاله، معجم المؤلفین، ج۴، ص۲۸۴؛ عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۵۲۸؛ علوی مهر، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص۱۶۵.
- ↑ تفسیر التستری، ص۱۵.
- ↑ تفسیر التستری، ص۲۲.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۶، سطر ۷ و ۱۱، و ص۱۷-۱۸، ۱۹ و سطر ۳، ۱۱ و ۱۶، و ص۲۰، ۲۲، ۲۳، ۲۴ و ۲۵، سطر ۲، ۴ و ۱۲، و ص۲۶، سطر ۱۷ و ۲، و ص۲۷، ۳۳ و ۳۵.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۸۸، ۱۶۲، ۱۷۰ و ۲۱۲.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۶.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۷۶.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۵۹.
- ↑ محقق این تفسیر نیز این نکته را در مقدمه تفسیر بیان کرده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۲).
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳.
- ↑ ر. ک: ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج۲، ص۳۸۰؛ معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۲، ص۵۴۰.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۵.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۱، ۲۲، سطر ۳ و ۱۱، ص۲۶، ۲۷، ۳۴ و ۳۵.
- ↑ محقق این تفسیر مواردی را از تفسیر قرطبی آدرس داده که در آنها اقوالی از تستری نقل شده و در این تفسیر نیامده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳).
- ↑ یعنی جملهها و کلمات قرآن با بیانات تفسیری مخلوط آورده میشود.
- ↑ برای مثال، در تفسیر سورۀ حمد آیۀ هفت تفسیر نشده است و در سورۀ بقره پس از تفسیر ﴿أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ﴾ به تفسیر ﴿فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا﴾ و پس از آن به تفسیر ﴿وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ﴾ و پس از آن به تفسیر ﴿إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً﴾ منتقل شده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳، ۲۴، ۲۶ و ۲۷).
- ↑ برای نمونه ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر ﴿مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ﴾ و ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ﴾)، ص۲۶ (تفسیر ﴿لَا رَيْبَ فِيهِ﴾)، ص۳۱ (تفسیر ﴿لَا شِيَةَ فِيهَا﴾ و ﴿فَادَّارَأْتُمْ﴾).
- ↑ برای دیدن نمونههای آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۵ (تفسیر ﴿الم﴾) ص۲۶ (تفسیر ﴿هُدًى لِلْمُتَّقِينَ﴾) و ص۲۷ (تفسیر ﴿وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا﴾).
- ↑ برای دیدن نمونههای آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر ﴿الْحَمْدُ لِلَّهِ﴾ و ﴿إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾)، ص۲۶ (تفسیر ﴿هُدًى لِلْمُتَّقِينَ﴾)، ص۲۸ (تفسیر ﴿إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً﴾)، ص۳۱ (تفسیر ﴿وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ﴾)، و ص۷۶ (تفسیر ﴿قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ﴾).
- ↑ برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳، ۲۴، ۲۹، ۳۰، ۳۱ و ۴۲.
- ↑ برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۲، ۲۵، ۴۳، ۴۶ و ۴۹.
- ↑ برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۵ (ابن عباس و ضحاک)، ص۲۹ (عبد الله بن عمر)، ص۳۵ و ۵۳ (عبد الله بن مسعود)، ص۴۲ (مجاهد، طاووس، حسن بصری و قتادة)، و ص۴۳ (سدّی، و زید بن اسلم).
- ↑ برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۳۴، ۳۸، ۴۸، ۶۸ و ۲۰۵.
- ↑ برای دیدن نمونههایی از آن ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۶ و قوله: صدر «نور» ای موضع النور... ص۲۲ قال ابو بکر: ای بنسیم روح الله... ص۲۷ "فاکبر الاضداد..." ص۵۹ (داستان گرفتاری عمرو بن لیث متوفای ۲۸۹ ه.ق).
- ↑ برای مثال ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۳ (تفسیر «آیات اول سوره حمد»).
- ↑ برای مثال ر. ک: تفسیر التستری، ص۳۱ (تفسیر ﴿الصَّلَاةَ﴾ به وصلة المعرفة)، ص۱۸۲ (تفسیر ﴿وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ﴾ به نور بصر القلب و نور بصر عین الرأس)، ص۶۴ (تفسیر ﴿إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ﴾)، و ص۱۱۵ (تفسیر ﴿وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ﴾، ﴿وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ﴾، ﴿وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ﴾).
- ↑ برای مثال ر. ک: تفسیر التستری، ص۵۳ (تفسیر ﴿وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ﴾).
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۴.
- ↑ ر. ک: ذهبی، التفسیر و المفسرون، ج۲، ص۳۷۹ و ۳۸۰؛ معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۲، ص۵۳۹ و ۵۴۰.
- ↑ ر. ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۵۲۸ و ۵۲۹.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۵.
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۲۴.
- ↑ یک مطلب از امام حسن (ع) و یک مطلب از امام سجاد (ع) با تعبیر «حکی» در این تفسیر آمده است (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۰۹ و ۲۰۵).
- ↑ ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۱۷، ۱۴۷، ۱۹۶ و ۲۰۸.
- ↑ «بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.
- ↑ گفته است: حکی عن الحسن فی هذه الآیة قال: من تقرب الی الله بطاعته و جبت له محبته؛ (ر. ک: تفسیر التستری، ص۱۳۹).
- ↑ بابایی، علی اکبر، تاریخ تفسیر قرآن، ص ۴۹۱-۴۹۵.
- ↑ پایگاه اطلاعرسانی حوزه