حسن بن سعید اهوازی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۵ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۸

آشنایی اجمالی

ابو محمد حسن بن سعید بن حماد کوفی اهوازی از راویان و مؤلفان مشهور شیعه و برادر حسین بن سعید اهوازی است. خاندان وی از موالی امام سجاد (ع) به شمار می‌‌روند. او صحابی امام رضا و امام جواد (ع) بود^[۱] و از امام کاظم تا امام جواد (ع) را درک، و از ایشان روایت کرده است. همچنین از زرعة بن محمد حضرمی، فضالة بن ایوب و حسین بن علوان روایت کرده و کسانی چون برادرش حسین بن سعید اهوازی، احمد بن محمد بن عیسی و علی بن مهزیار از او روایت دارند^[۲].^[۳]

هردو برادر در حرکت سیاسی و علمی امام رضا(ع) و امام جواد(ع) و نیز در عرصه تصنیف و تألیف شرکت داشتند و نقش قابل توجهی در هدایت برخی افراد ایفا کردند.

اسحاق بن ابراهیم حضینی و پس از او علی بن الریان به واسطه حسن بن سعید اهوازی به حضور امام رضا(ع) رسیدند و همو وسیله آشنایی آنان با مدرسه اهل بیت(ع) بود. از وی حدیث شنیدند و هم به نام‌ او شناخته شدند.

حسن بن سعید همچنین عبدالله بن محمد حضینی و دیگران را با مدرسه اهل بیت(ع) آشنا کرد که بعدها منشأ خدمات شدند و کتاب‌های زیادی تألیف و تصنیف کردند. گفته می‌شود که حسن بن سعید پنجاه کتاب تصنیف کرد^[۴].

شیخ الطائفه، محمد بن حسن طوسی هنگامی که به حسین بن سعید اهوازی می‌رسد درباره‌اش می‌گوید: او «ثقه» است و از امام‌ رضا، ابو جعفر ثانی و ابو الحسن ثالث(ع) حدیث روایت کرده است. او از مردم کوفه بود و همراه برادرش حسن به اهواز کوچ کرد، سپس به قم رفت. در آنجا بر حسن‌ بن ابان وارد شد و در همان سامان درگذشت^[۵].

علامه حلی می‌‌نویسد: حسن بن سعید کسی بود که علی بن مهزیار و اسحاق بن ابراهیم حصینی و پس از آن اسحاق بن علی بن ایان و عبدالله بن محمد حصینی را خدمت امام رضا (ع) برده و واسطه آشنایی آنها با امام شد تا در خدمت امام باشند^[۶]. حسن بن سعید فقیهی موثق بود^[۷] و به همراه برادرش حسین سی کتاب تألیف کرد که عبارت‌اند از: الدعاء، الملاحم، المروه، الرد علی الغلات، المناقب، المثالب، الزهد، التقیه، حقوق المؤمنین و فضلهم، تفسیر القرآن و کتاب‌های فقهی همچون الوضوء، الصلاة، الزکاة، الصوم، الحج، النکاح، الطلاق، العتق و التدبیر و المکاتبة، الایمان و النذور، التجارات و الاجارات، الخمس، الشهادات، الصید و الذبائح، المکاسب، الاشربه، الزیارات، الوصایا الفرائض و الحدود و الدیات. این تألیفات به طُرُق مختلف روایت شده‌اند.^[۸] آثار حسن را تا پنجاه عدد هم نوشته‌اند.^[۹].^[۱۰]

تالیفات

حسین بن سعید اهوازی سی کتاب به شرح زیر نوشت:

کتاب الوضوء؛
کتاب الصلاة؛
کتاب الصوم؛
کتاب الزکاة؛
کتاب الحج؛
کتاب النکاح و الطلاق؛
کتاب الوصایا؛
کتاب الفرائض؛
کتاب التجارات؛
کتاب الإجارات؛
کتاب الشهادات؛
کتاب المناقب؛
کتاب الأیمان و النذور و الکفارات؛
کتاب البشارات؛
کتاب الحدود و الدیات؛
کتاب الزهد؛
کتاب الأشربة؛
کتاب المکاسب؛
کتاب التقیة؛
کتاب الخمس؛
کتاب المروة و التجمل؛
کتاب الصید و الذباحة؛
کتاب المثالب؛
کتاب التفسیر؛
کتاب المؤمن؛
کتاب الملاحم؛
کتاب المزار؛
کتاب الرد علی الغالیة؛
کتاب الدعاء؛
کتاب العتق و التدبیر^[۱۱].^[۱۲]

جستارهای وابسته

حسین بن سعید اهوازی (برادر)
احمد بن حسین بن سعید اهوازی (برادرزاده)

منابع

جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱
حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱

پانویس

↑ رجال الطوسی، ص ۳۷۱ و ۳۹۹؛ حیاة الامام محمد الجواد(ع)، ص۳۹- ۱۴۱.
↑ معجم رجال الحدیث، ج4، ص ۳۴۳.
↑ فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۲۴۹.
↑ رجال کشی (چاپ مشهد)، ص۵۵۲.
↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۶۵.
↑ خلاصة الاقوال، ص ۹۹.
↑ الفهرست (الندیم)، ص ۲۷۷؛ اختیار معرفة الرجال، ص ۵۰۸.
↑ رجال النجاشی، ج1، ص ۱۷۲ ـ ۱۷۵.
↑ رجال ابن داود، ص ۱۰۸.
↑ فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۲۴۹.
↑ شیخ طوسی، الفهرست، ص۵۸.
↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۶۵.

[1] رجال الطوسی، ص ۳۷۱ و ۳۹۹؛ حیاة الامام محمد الجواد(ع)، ص۳۹- ۱۴۱.

[2] معجم رجال الحدیث، ج4، ص ۳۴۳.

[3] فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۲۴۹.

[4] رجال کشی (چاپ مشهد)، ص۵۵۲.

[5] حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۶۵.

[6] خلاصة الاقوال، ص ۹۹.

[7] الفهرست (الندیم)، ص ۲۷۷؛ اختیار معرفة الرجال، ص ۵۰۸.

[8] رجال النجاشی، ج1، ص ۱۷۲ ـ ۱۷۵.

[9] رجال ابن داود، ص ۱۰۸.

[10] فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۲۴۹.

[11] شیخ طوسی، الفهرست، ص۵۸.

[12] حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۶۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{امامت}}
+{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصحاب امام رضا| عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[حسن بن سعید اهوازی در معارف و سیره رضوی]] - [[حسن بن سعید اهوازی در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[حسن بن سعید اهوازی در حدیث]] - [[حسن بن سعید اهوازی در تاریخ اسلامی]] - [[حسن بن سعید اهوازی در معارف و سیره رضوی]]</div>
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-==مقدمه==
+== آشنایی اجمالی ==
-از [[اصحاب]] بزرگوار [[امام رضا]]{{ع}} است که محضر [[حضرت جواد]]{{ع}} را نیز [[درک]] کرده و با [[همیاری]] برادرش [[حسین]] که وی نیز از [[مقربان]] [[امام]]{{ع}} بوده، حدود سی کتاب نوشته است. وی واسطه معرفی [[علی بن مهزیار اهوازی]]، به [[محضر امام]] [[رضا]]{{ع}} بوده است<ref>معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۳۴۲ تا ص۳۴۸.</ref>.<ref>[[حسین محمدی|محمدی، حسین]]، [[رضانامه (کتاب)|رضانامه]] ص۲۴۰.</ref>
+[[ابو محمد حسن بن سعید بن حماد کوفی اهوازی]] از راویان و مؤلفان مشهور [[شیعه]] و [[برادر]] [[حسین بن سعید اهوازی]] است. [[خاندان]] وی از [[موالی]] [[امام سجاد]] {{ع}} به شمار می‌‌روند. او [[صحابی امام رضا]] و [[امام جواد]] {{ع}} بود<ref>رجال الطوسی، ص ۳۷۱ و ۳۹۹؛ حیاة الامام محمد الجواد{{ع}}، ص۳۹- ۱۴۱.</ref> و از [[امام کاظم]] تا امام جواد {{ع}} را [[درک]]، و از ایشان [[روایت]] کرده است. همچنین از [[زرعة بن محمد حضرمی]]، [[فضالة بن ایوب]] و [[حسین بن علوان]] روایت کرده و کسانی چون برادرش حسین بن سعید اهوازی، [[احمد بن محمد بن عیسی]] و [[علی بن مهزیار]] از او روایت دارند<ref>معجم رجال الحدیث، ج4، ص ۳۴۳.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱]]، ص۲۴۹.</ref>
+هردو برادر در حرکت [[سیاسی]] و علمی امام رضا{{ع}} و امام جواد{{ع}} و نیز در عرصه تصنیف و تألیف شرکت داشتند و نقش قابل توجهی در [[هدایت]] برخی افراد ایفا کردند.
+[[اسحاق بن ابراهیم حضینی]] و پس از او [[علی بن الریان]] به واسطه حسن بن سعید اهوازی به حضور امام رضا{{ع}} رسیدند و همو وسیله آشنایی آنان با مدرسه [[اهل بیت]]{{عم}} بود. از وی [[حدیث]] شنیدند و هم به نام‌ او شناخته شدند.
+حسن بن سعید همچنین [[عبدالله بن محمد حضینی]] و دیگران را با مدرسه اهل بیت{{عم}} آشنا کرد که بعدها منشأ خدمات شدند و کتاب‌های زیادی تألیف و تصنیف کردند. گفته می‌شود که حسن بن سعید پنجاه کتاب تصنیف کرد<ref>رجال کشی (چاپ مشهد)، ص۵۵۲.</ref>.
+[[شیخ الطائفه]]، [[محمد بن حسن طوسی]] هنگامی که به [[حسین بن سعید اهوازی]] می‌رسد درباره‌اش می‌گوید: او «ثقه» است و از امام‌ رضا، [[ابو جعفر ثانی]] و ابو الحسن ثالث{{ع}} حدیث روایت کرده است. او از [[مردم کوفه]] بود و همراه برادرش حسن به [[اهواز]] کوچ کرد، سپس به [[قم]] رفت. در آنجا بر حسن‌ بن [[ابان]] وارد شد و در همان سامان درگذشت<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱۱]]، ص ۲۶۵.</ref>.
+علامه حلی می‌‌نویسد: حسن بن سعید کسی بود که علی بن مهزیار و [[اسحاق بن ابراهیم حصینی]] و پس از آن [[اسحاق بن علی بن ایان]] و [[عبدالله بن محمد حصینی]] را خدمت امام رضا {{ع}} برده و واسطه آشنایی آنها با [[امام]] شد تا در خدمت امام باشند<ref>خلاصة الاقوال، ص ۹۹.</ref>. حسن بن سعید فقیهی موثق بود<ref>الفهرست (الندیم)، ص ۲۷۷؛ اختیار معرفة الرجال، ص ۵۰۸.</ref> و به همراه برادرش حسین سی کتاب تألیف کرد که عبارت‌اند از: الدعاء، الملاحم، المروه، الرد علی الغلات، المناقب، المثالب، الزهد، التقیه، حقوق المؤمنین و فضلهم، تفسیر القرآن و کتاب‌های [[فقهی]] همچون الوضوء، الصلاة، الزکاة، الصوم، الحج، النکاح، الطلاق، العتق و التدبیر و المکاتبة، الایمان و النذور، التجارات و الاجارات، الخمس، الشهادات، الصید و الذبائح، المکاسب، الاشربه، الزیارات، الوصایا [[الفرائض]] و الحدود و الدیات. این تألیفات به طُرُق مختلف روایت شده‌اند.<ref>رجال النجاشی، ج1، ص ۱۷۲ ـ ۱۷۵.</ref> آثار حسن را تا پنجاه عدد هم نوشته‌اند.<ref>رجال ابن داود، ص ۱۰۸.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱]]، ص۲۴۹.</ref>
+== تالیفات ==
+[[حسین بن سعید اهوازی]] سی کتاب به شرح زیر نوشت:
+{{فهرست اثر}}
+# کتاب الوضوء؛
+# کتاب الصلاة؛
+# کتاب الصوم؛
+# کتاب الزکاة؛
+# کتاب الحج؛
+# کتاب النکاح و الطلاق؛
+# کتاب الوصایا؛
+# کتاب الفرائض؛
+# کتاب التجارات؛
+# کتاب الإجارات؛
+# کتاب الشهادات؛
+# کتاب المناقب؛
+# کتاب الأیمان و النذور و الکفارات؛
+# کتاب البشارات؛
+# کتاب الحدود و الدیات؛
+# کتاب الزهد؛
+# کتاب الأشربة؛
+# کتاب المکاسب؛
+# کتاب التقیة؛
+# کتاب الخمس؛
+# کتاب المروة و التجمل؛
+# کتاب الصید و الذباحة؛
+# کتاب المثالب؛
+# کتاب التفسیر؛
+# کتاب المؤمن؛
+# کتاب الملاحم؛
+# کتاب المزار؛
+# کتاب الرد علی الغالیة؛
+# کتاب الدعاء؛
+# کتاب العتق و التدبیر<ref>شیخ طوسی، الفهرست، ص۵۸.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱۱]]، ص ۲۶۵.</ref>
+{{پایان فهرست اثر}}
 == جستارهای وابسته ==
+{{مدخل وابسته}}
+* [[حسین بن سعید اهوازی]] (برادر)
+* [[احمد بن حسین بن سعید اهوازی]] (برادرزاده)
+{{پایان مدخل‌ وابسته}}
-==منابع==
+== منابع ==
 {{منابع}}
-# [[پرونده:13681348.jpg|22px]] [[حسین محمدی|محمدی، حسین]]، [[رضانامه (کتاب)|'''رضانامه''']]
+# [[پرونده: IM009687.jpg|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]
+# [[پرونده:151925.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۱ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۱۱''']]
 {{پایان منابع}}
-==پانویس==
+== پانویس ==
 {{پانویس}}
-[[رده:حسن بن سعید اهوازی]]
-[[رده:مدخل]]
 [[رده:اعلام]]
 [[رده:اصحاب امام رضا]]
+[[رده:اصحاب امام جواد]]