مودت در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۳

مودت ضد عداوت در لغت به معنای دوست داشتن چیزی، همراه با آرزوی تحقّق آن است. مودت، محبت شدیدی است که ابراز می‌شود و به اطاعت و الگوبرداری از محبوب منجر می‌شود.

مقدمه

"مودت" از ماده "ودّ" (به ضمّ و فتح واو) به معنای دوست داشتن چیزی، همراه با تمنّی (آرزوی) تحقّق آن است^[۱]. مودّت، ضد عداوت، از یاران عقل و از جمله ارزش‌هاست: «الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ»^[۲].^[۳]

تفاوت مودت با محبت

مودت، محبت شدیدی است که ابراز می‌شود و به اطاعت و الگوبرداری از محبوب منجر می‌شود؛ مثلاً درباره محبت زوجین به یکدیگر، خداوند از واژه مودّت استفاده می‌کنند و می‌فرماید: ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ﴾^[۴].

آغاز مودت از قلب انسان است، ولی به قلب انسان منحصر نشده و دارای آثاری در رفتار و عملکرد انسان است، به گونه‌ای که اگر نشانه‌های آن در اعضا و جوارح یا رفتار انسان دیده نشود، از آن به مودّت یاد نمی‌شود.

در واژه‌هایی مثل مودّت و محبت که در آنها معنای گرایش و تقرّب به چیزی وجود دارد، در معنای ملازمی آنها نوعی تمایل به هم‌گونی و مأنوس شدن دائمی با محبوب دیده می‌شود؛ به گونه‌ای که محب تمایل به قرب به محبوب دارد. خداوند درباره محبت بنی‌اسرائیل به گوساله سامری می‌فرماید: ﴿وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ﴾^[۵].

تفاوت محبت و مودّت را می‌توان چند چیز دانست:

محبت غریزی، ولی مودّت عقلانی است.
محبت فردی و مودّت اجتماعی است.
محبت به میل کم هم اطلاق می‌شود، ولی مودّت، میل شدید است.
محبت تشکیلاتی نیست، ولی مودّت تشکیلاتی است.
محبت رو به کاهش و مودّت رو به افزایش است.
محبت عامل وحدت نیست، ولی مودّت عامل وحدت است.
محبت بدون عمل هم می‌شود، ولی مودّت همراه با عمل و تبعیت است.
محبت در غریزه، ولی مودّت ریشه در وظیفه دارد^[۶].

منابع

پانویس

↑ ر.ک: مفردات راغب، ص۸۶۰. ودد: محبة الشئ و تمنی کونه و یستعمل فی کل واحد من المعنیین علی ان المتمنی یتضمن معنی الودة، لأن المتمنی هو تشهی حصول ما توده؛ تفسیر أبوالسعود، ج۱، ص۱۶۹.
↑ المحاسن، ج۱، ص۱۹۷. «عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) وَ عِنْدَهُ عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِيهِ فَجَرَى ذِكْرُ الْعَقْلِ وَ الْجَهْلِ... وَ الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ».
↑ مقامی، مهدی، ولایت و امامت در قرآن، ص۱۰۲؛ فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵، ص ۵۵۵.
↑ «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.
↑ «و به سبب کفری که داشتند، (مهر) گوساله در دلشان جایگیر شد» سوره بقره، آیه ۹۳.
↑ مقامی، مهدی، ولایت و امامت در قرآن، ص۱۰۲-۱۰۳؛ فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵، ص ۵۵۵.

[1] ر.ک: مفردات راغب، ص۸۶۰. ودد: محبة الشئ و تمنی کونه و یستعمل فی کل واحد من المعنیین علی ان المتمنی یتضمن معنی الودة، لأن المتمنی هو تشهی حصول ما توده؛ تفسیر أبوالسعود، ج۱، ص۱۶۹.

[2] المحاسن، ج۱، ص۱۹۷. «عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) وَ عِنْدَهُ عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِيهِ فَجَرَى ذِكْرُ الْعَقْلِ وَ الْجَهْلِ... وَ الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ».

[3] مقامی، مهدی، ولایت و امامت در قرآن، ص۱۰۲؛ فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵، ص ۵۵۵.

[4] «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.

[5] «و به سبب کفری که داشتند، (مهر) گوساله در دلشان جایگیر شد» سوره بقره، آیه ۹۳.

[6] مقامی، مهدی، ولایت و امامت در قرآن، ص۱۰۲-۱۰۳؛ فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵، ص ۵۵۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{امامت}}
+{{مدخل مرتبط
-<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[مودت]]''' است. "'''مودت'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
+| موضوع مرتبط = مودت
-<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[مودت در لغت]] - [[مودت در قرآن]] - [[مودت در حدیث]] - [[مودت در کلام اسلامی]] - [[مودت در فقه سیاسی]] - [[مودت در خانواده]]</div>
+| عنوان مدخل  = مودت
+| مداخل مرتبط = [[مودت در لغت]] - [[مودت در فقه سیاسی]] - [[مودت در خانواده]]
+| پرسش مرتبط  =
+}}
-==مقدمه==
+'''مودت''' ضد عداوت در لغت به معنای [[دوست داشتن]] چیزی، همراه با آرزوی تحقّق آن است. مودت، محبت شدیدی است که ابراز می‌شود و به [[اطاعت]] و الگوبرداری از محبوب منجر می‌شود.
-این لغت مصدر میمی از ماده «ودد» است و به معنای علاقه‌مندی و [[محبت]] کردن به فردی است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۸۶۰.</ref>. [[مودّت]] در محبت‌های مادی و [[معنوی]]، هر دو به کار می‌رود. در مودّت، معنای محبت و تمنّا بر بودن چیزی وجود دارد<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن (ط. ناصر خسرو، ۱۳۷۲ه. ش.)، ج۱۰، ص۵۳۳.</ref>. درباره تفاوت این واژه با محبت گفته شده که مودّت عبارت از محبتی است که آثار آن در عمل ابراز شود؛ مثل تفاوت [[خضوع]] با [[خشوع]] که هر دو در تذلّل مشترکند، ولی خضوع، [[فروتنی]] است که در ظاهر ابراز می‌شود؛ مثلاً درباره محبت زوجین به یکدیگر، [[خداوند]] از واژه مودّت استفاده می‌کنند و می‌فرماید:
-{{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>.
-بنابراین، محبت [[قلبی]] در [[ارتباط]] با زوجین باید اظهار شود. به همین ترتیب، مودّت در ذوی‌القربای [[رسول خدا]]{{صل}} به معنای ابراز ارادت به [[ساحت]] آنان و [[تولّی]] به [[ولایت]] آنها است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۱۶۶.</ref>.
+== مقدمه ==
-نکته دیگر آنکه: در واژه‌هایی مثل مودّت و محبت که در آنها معنای [[گرایش]] و [[تقرّب]] به چیزی وجود دارد، در معنای ملازمی آنها نوعی [[تمایل]] به هم‌گونی و مأنوس شدن دائمی با [[محبوب]] دیده می‌شود؛ به گونه‌ای که [[محب]] تمایل به [[قرب]] به محبوب دارد. خداوند درباره محبت [[بنی‌اسرائیل]] به [[گوساله سامری]] می‌فرماید:
+"مودت" از ماده "ودّ" (به ضمّ و فتح واو) به معنای [[دوست داشتن]] چیزی، همراه با تمنّی (آرزوی) تحقّق آن است<ref>ر.ک: مفردات راغب، ص۸۶۰. {{عربی|ودد: محبة الشئ و تمنی کونه و یستعمل فی کل واحد من المعنیین علی ان المتمنی یتضمن معنی الودة، لأن المتمنی هو تشهی حصول ما توده}}؛ تفسیر أبوالسعود، ج۱، ص۱۶۹.</ref>. [[مودّت]]، ضد [[عداوت]]، از [[یاران]] [[عقل]] و از جمله ارزش‌هاست: {{متن حدیث|الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ}}<ref>المحاسن، ج۱، ص۱۹۷. {{متن حدیث|عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} وَ عِنْدَهُ عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِيهِ فَجَرَى ذِكْرُ الْعَقْلِ وَ الْجَهْلِ... وَ الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ}}.</ref>.<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۱۰۲؛ [[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵]]، ص ۵۵۵.</ref>
-{{متن قرآن|وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ}}<ref>«و به سبب کفری که داشتند، (مهر) گوساله در دلشان جایگیر شد» سوره بقره، آیه ۹۳.</ref>.
-یعنی محبت به گوساله، مانند آبی که در خلل و [[فرج]] [[زمین]] فرو می‌رود و همه جوانب آن را دربر می‌گیرد، در [[قلوب]] آنان نیز [[رسوخ]] کرد و سراسر [[قلب]] آنان را دربر گرفت. در معنای [[آیه]]، مضاف در تقدیر گرفته شده و اصل آن «حب‌العجل» بوده؛ [[لطافت]] این بیان [[آیه شریفه]]، در این معناست که [[محبت]]، [[انس]] و تعلق به گوساله طلایی [[سامری]] به حدّی در قلب‌های آنان [[رسوخ]] کرده بود که گویی اصل گوساله در [[قلوب]] آنها وارد شده بود و آنان با گوساله یگانه شده بودند<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۲۲۳.</ref>.
+=== تفاوت [[مودت]] با [[محبت]] ===
+مودت، محبت شدیدی است که ابراز می‌شود و به [[اطاعت]] و الگوبرداری از محبوب منجر می‌شود؛ مثلاً درباره محبت زوجین به یکدیگر، [[خداوند]] از واژه مودّت استفاده می‌کنند و می‌فرماید: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>.
-اکنون درباره آیه مورد بحث می‌توان گفت که اگر [[مودّت]] در [[امور معنوی]] باشد، معنای لازم آن [[اتّحاد]] نسبی میان [[محبوب]] و [[محب]] است؛ لذا [[پاداش]] [[رسالت پیامبر]] اکرم{{صل}} باید امری متناسب با آن باشد و طبع پاداش‌های مادی -هر مقدار هم که [[ارزشمند]] باشند- متناسب با آن امر خطیر نیستند. در این [[سیاق]]، مودّت به [[ذوی‌القربی]] بدان معنی است که [[مردم]] باید چنان نزدیکی و [[همراهی]] با حضراتشان داشته باشند که گویی ذوب در [[ولایت]] و سراپا [[گوش به فرمان]] آنها شوند.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۵۵۵.</ref>
+آغاز مودت از [[قلب]] [[انسان]] است، ولی به قلب انسان منحصر نشده و دارای آثاری در [[رفتار]] و عملکرد انسان است، به گونه‌ای که اگر نشانه‌های آن در اعضا و جوارح یا [[رفتار انسان]] دیده نشود، از آن به [[مودّت]] یاد نمی‌شود.
-== جستارهای وابسته ==
+در واژه‌هایی مثل مودّت و محبت که در آنها معنای [[گرایش]] و [[تقرّب]] به چیزی وجود دارد، در معنای ملازمی آنها نوعی [[تمایل]] به هم‌گونی و مأنوس شدن دائمی با محبوب دیده می‌شود؛ به گونه‌ای که محب تمایل به [[قرب]] به محبوب دارد. خداوند درباره محبت [[بنی‌اسرائیل]] به گوساله سامری می‌فرماید: {{متن قرآن|وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ}}<ref>«و به سبب کفری که داشتند، (مهر) گوساله در دلشان جایگیر شد» سوره بقره، آیه ۹۳.</ref>.
+تفاوت محبت و مودّت را می‌توان چند چیز دانست:
+# محبت غریزی، ولی مودّت [[عقلانی]] است.
+# محبت فردی و مودّت [[اجتماعی]] است.
+# محبت به میل کم هم اطلاق می‌شود، ولی مودّت، میل شدید است.
+# محبت تشکیلاتی نیست، ولی مودّت تشکیلاتی است.
+# محبت رو به کاهش و مودّت رو به افزایش است.
+# محبت عامل وحدت نیست، ولی مودّت عامل وحدت است.
+# محبت بدون عمل هم می‌شود، ولی مودّت همراه با عمل و [[تبعیت]] است.
+# محبت در غریزه، ولی مودّت ریشه در [[وظیفه]] دارد<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۱۰۲-۱۰۳؛ [[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵]]، ص ۵۵۵.</ref>.
 == منابع ==
 {{منابع}}
 # [[پرونده:1379153.jpg|22px]] [[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵''']]
+# [[پرونده:136871.jpg|22px]] [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|'''ولایت و امامت در قرآن''']]
 {{پایان منابع}}
@@ خط ۲۶: / خط ۳۸: @@
 [[رده:مودت]]
-[[رده:مدخل]]