حقیقت نبوت: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
خداوند متعال، گنج مخفی بود و دوست داشت در مظاهری تجلّی نماید، لذا در قالب اسماء و صفات جلوه نمود و برای تجلی حق زمین نیاز به | *خداوند متعال، گنج مخفی بود و دوست داشت در مظاهری تجلّی نماید، لذا در قالب اسماء و صفات جلوه نمود و برای تجلی حق زمین نیاز به خلیفهای بود تا از اسماء و صفات خداوند برای مردم خبر دهند و اینگونه بود که بستر [[نبوت]] فراهم آمد و حقیقت [[پیامبر]]، خاستگاه [[نبوت]] گردید. حقیقت [[نبوت]]، فیض و لطف الهی است برای هدایت انسان، به همین لحاظ در طول تاریخ دانشمندان، عارفان، متکلمان و حکیمان بسیاری نسبت به [[نبوت]] و پیامبری و برخی از شئونات و مسئولیتهای آن، تحقیقات ارزندهای عرضه نمودهاند. در این میان حقیقت و عصارۀ [[نبوت]] و وسعت وجودی [[پیامبر خاتم]]{{صل}} خیلی بلند مرتبهتر از آن چیزی است که افراد عادی بدان میاندیشند. محققان عرصه دین بیشتر جنبهها و شئونات برگرفته از آیاتی نظیر آیه:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ }}﴾}}<ref> بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی میشود؛ سوره کهف، آیه:۱۱۰.</ref> و مانند آنرا استنباط کردهاند و حقایق فراتر از آن که در آیاتی همچون آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى }}﴾}}<ref> سپس نزدیک شد و فروتر آمد.آنگاه (میان او و پیامبر) به اندازه دو کمان یا نزدیکتر رسید؛ سوره نجم، آیه: ۸ - ۹.</ref> به ابعاد وجودی [[پیامبر خاتم]]{{صل}} اشاره دارد، کمتر طرح و تبیین شده است. این بدان جهت است که زمینۀ فهم معارف بلند {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى }}﴾}} برای هر کس میسر نیست. | ||
==معنای حقیقت== | ==معنای حقیقت== | ||
*واژه حقیقت در لغت نامههای فارسی، عبارت است از آنچه وجود خارجی و واقعی دارد، آنچه با واقعیت سازگاری داشته باشد، هر نوع سخن و اطلاعاتی که واقعیت را بیان می کند، امر مسلّمِ غیر قابل انکار، مانند سوزندگی برای آتش<ref> فرهنگ بزرگ سخن، ص ۲۵۶۰ – ۲۵۶۱؛ لغتنامه دهخدا، ج ۶، ص ۸۰۳۶ </ref>. | |||
واژه حقیقت در لغت | *اما در لغتنامههای عربی که به شکل "حقیقة" نوشته میشود نیز معانی مشابه آنچه ذکر شد، برای آن ذکر شده است؛ مثلاً، چیزی که ثبات و وجود دارد<ref> المفردات، ص ۲۴۷ – ۲۴۸.</ref>، کُنه شی<ref> مجمع البحرین، ج ۵، ص ۱۴۸.</ref> منتهی و اصل شی و ثبوت و مطابقت با واقع <ref>التحقیق فی کلمات القرآن، ج ۲، ص ۲۱۶ – ۲۶۲.</ref> حق و وجوب و یقین شأن امری و آنچه بر اصل وضعش استعمال شود در مقابل مجاز <ref> لسان العرب، ج ۱۰، ص ۵۲؛ کتاب العین، پیشین، ج ۳، ص ۶ </ref> | ||
اما در | |||
==کاربرد واژه حقیقت در اصطلاح== | ==کاربرد واژه حقیقت در اصطلاح== | ||
نسخهٔ ۱۴ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۴:۰۲
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- این مدخل از زیرشاخههای بحث نبوت است. "حقیقت نبوت" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل حقیقت نبوت (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
- خداوند متعال، گنج مخفی بود و دوست داشت در مظاهری تجلّی نماید، لذا در قالب اسماء و صفات جلوه نمود و برای تجلی حق زمین نیاز به خلیفهای بود تا از اسماء و صفات خداوند برای مردم خبر دهند و اینگونه بود که بستر نبوت فراهم آمد و حقیقت پیامبر، خاستگاه نبوت گردید. حقیقت نبوت، فیض و لطف الهی است برای هدایت انسان، به همین لحاظ در طول تاریخ دانشمندان، عارفان، متکلمان و حکیمان بسیاری نسبت به نبوت و پیامبری و برخی از شئونات و مسئولیتهای آن، تحقیقات ارزندهای عرضه نمودهاند. در این میان حقیقت و عصارۀ نبوت و وسعت وجودی پیامبر خاتم(ص) خیلی بلند مرتبهتر از آن چیزی است که افراد عادی بدان میاندیشند. محققان عرصه دین بیشتر جنبهها و شئونات برگرفته از آیاتی نظیر آیه:﴿﴿قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ ﴾﴾[۱] و مانند آنرا استنباط کردهاند و حقایق فراتر از آن که در آیاتی همچون آیه ﴿﴿ ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى ﴾﴾[۲] به ابعاد وجودی پیامبر خاتم(ص) اشاره دارد، کمتر طرح و تبیین شده است. این بدان جهت است که زمینۀ فهم معارف بلند ﴿﴿فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى ﴾﴾ برای هر کس میسر نیست.
معنای حقیقت
- واژه حقیقت در لغت نامههای فارسی، عبارت است از آنچه وجود خارجی و واقعی دارد، آنچه با واقعیت سازگاری داشته باشد، هر نوع سخن و اطلاعاتی که واقعیت را بیان می کند، امر مسلّمِ غیر قابل انکار، مانند سوزندگی برای آتش[۳].
- اما در لغتنامههای عربی که به شکل "حقیقة" نوشته میشود نیز معانی مشابه آنچه ذکر شد، برای آن ذکر شده است؛ مثلاً، چیزی که ثبات و وجود دارد[۴]، کُنه شی[۵] منتهی و اصل شی و ثبوت و مطابقت با واقع [۶] حق و وجوب و یقین شأن امری و آنچه بر اصل وضعش استعمال شود در مقابل مجاز [۷]
کاربرد واژه حقیقت در اصطلاح
برخی از بزرگان عرفا، حقیقت را اینگونه تعریف نموده اند: «حقیقت عبارت از آن است که نسخ برآن روا نباشد، شریعت بدون وجود حقیقت امکان ندارد؛ زیرا حقیقت، روح است و شریعت، کالبد، شریعت گرفتنی است و حقیقت از الطاف و مواهب الهی است.» [۸] در واقع رابطۀ حقیقت با شریعت را مانند رابطه جسم و جان می دانند. [۹] حقیقت بالاترین مرتبه و جامع مراتبی چون شریعت و طریقت است. [۱۰] شریعت اقتضای رسالت و طریقت اقتضای نبوت و حقیقت اقتضای ولایت پیامبر است که همه حاکی از وجود پیامبر اولو العزم است. [۱۱]
تعریف نبوت در نزد اهل طریقت
نبوت در نزد اهل طریقت عبارت است از خبردادن از حقایق الهیه و اسرار ربانیه که مترتب است به محقق شدن اسماء و صفات و افعال حق [۱۲] و بر دو قسم است:
نبوت تعریف
عبارت از خبر دادن از معرفت ذات، اسما و صفات حق است، که مسألۀ بسیار مشکلی بوده و کار هرکسی نیست.
نبوت تشریع
عبارت است از همه آنچه در نبوت تعریف ذکر شد به علاوۀ تبلیغ احکام و مؤدب شدن به اخلاق و یادگیری حکمت و قیام به سیاست. این نبوت اختصاص دارد به رسالت. نبی حاکم بین اسماء و مظاهر خاوند است و حقیقت محمدیه پیامبر اسلام(ص) به عنوان نبی حقیقی و قطب ازلی اولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً بوده و مرجع کل نبوت ها است: «کنت نبیاً و آدم بین الماء و الطین. [۱۳]
حقیقت محمدیه خاستگاه نبوت
از حقیقت محمدیه به عنوان خاستگاه ظهور نبوت یاد شده، زیرا آن حقیقت، مظهر تام اسمِ خداوند و در بر دارندۀ مراتب ظهور و بطون است که مرتبۀ ظهور آن اسم، با نبوت جلوه گر شده و مرحله بطون آن، با ظهور ولایت استمرار یافته است. [۱۴]
تعریف نبوت در نزد اهل حقیقت
حقیقت نبوت پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) عبارت از روح اعظم است که تمامی اسماء و صفات حق در آن تجلی کرده است. نبوت نزد اهل حقیقت، عبارت است از خلافت مطلقۀ خداوند، ولی این نبوت دارای مراتب متفاوت است، به حسب مراتب شخصی که او مَظهر آن خلافت است.» [۱۵] نبوت نزد اهل حقیقت به معنای خبردادن و نبی مُخبَر از ذات، صفات و أسماء و احکام و اراده های خداوند است، خبردادن حقیقی، ذاتی و اولی فقط برای روح اعظم است و همۀ انبیاء از آدم تا حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) مَظهری از مظاهر نبوت روح اعظم هستند، اما نبوت روح اعظم ذاتی و دائمی است و نبوت مظاهر، عرضی و قابل انقطاع است به جز نبوت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) که دائمی و غیر قابل انقطاع است زیرا حقیقت نبوت ایشان، حقیقت روح اعظم است، همه انبیاء مظاهر بعضی اسماء و صفات هستند و حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) مظهر تمامی اسما و صفات است لذا رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) از همۀ انبیاء جلوتر است، از حیث حقیقت و متأخر از همه است از حیث صورت و ظاهر. [۱۶]
فرق بین نبوت و رسالت و ولایت از نظر سید حیدر آملی
ایشان ضمن اینکه شریعت را از اقتضاء نبوت و حقیقت را از اقتضاء ولایت می داند به تعریف هر یک می پردازد که ماحصل آن چنین است: رسالت عبارت است از تبلیغ آنچه حاصل شده است برای نبی از ناحیه نبوت و عبارت است از احکام، سیاست، تأدیب به اخلاق و تعلیم به حکمت و این عین شریعت است. [۱۷] نبوت عبارت است از اظهار آنچه برای نبی از ناحیه ولایت حاصل شده است و عبارت است از معرفت ذات حق تعالی و اسماء و صفات و افعال و احکام حق، به حسب مظاهر برای عبادش، تا متصف بشوند به صفات حق و متخلق بشوند به اخلاق او و این عین طریقت است. و ولایت عبارت است از مشاهدۀ ذات حق و صفات و افعال او در مظاهر کمالاتش به واسطه چشم بصیرت خود بعد از فنای در حق و بقاء به حق و این عین حقیقت است. ایشان در جای دیگر از ولایت به عنوان باطن نبوت یاد می کند. [۱۸]
نبی نزد اهل شریعت
نبی انسانی است بر انگیخته شده از جانب خداوند متعال به سوی بندگانش تا آنان را کامل نماید؛ به اینکه آنچه برای اطاعت خداوند احتیاج دارند، آنان را آگاه سازد، و نسبت به احتراز از معصیت، آنان را تعلیم نماید. دعوت آنان موافق عقل باشد، مردم را به اطاعت خدا وادارد و از معصیت خدا نهی نماید. دیگر این که برای صدق ادعای خویش معجزه ارائه دهد. [۱۹]
فرق بین نبی و رسول و ولی
نبی و رسول به حسب ظاهر و شریعت در خلق تصرف می کنند، اما ولی به حسب باطن و حقیقت، تصرف دارد؛ لذا گفته اند ولایت، اعظم از نبوت است گرچه ولی اعظم از نبی نیست، زیرا ولایت، تصرف در باطن و نبوت تصرف در ظاهر است و نبی هم صاحب ولایت است. باید توجه داشت برتری ولایت بر نبوت و برتری نبوت بر رسالت، در شخص واحدی مطرح است که دارای هر سه مقام باشد. مانند انبیای بزرگ که ولایت شان نسبت به جنبۀ نبوت آنان و نبوت شان نسبت به جنبۀ رسالت شان بزرگتر و با عظمت تر است. کسی به مقام نبوت نمی رسد مگر آنکه قبلش به مقام ولایت رسیده باشد و کسی به مقام رسالت نمی رسد مگر اینکه قبل از آن به مقام نبوت رسیده باشد. [۲۰] نکتۀ دیگری که در برتری ولایت نسبت به نبوت مطرح می کنند این است، این برتری به طور مطلق صحیح نیست بلکه مقید است که ولایت نبی نسبت به نبوت تشریعی او برتر است اما نسبت به نبوت تبیینی [۲۱]، برتر نیست زیرا نبوت تشریع بستگی به مصلحت زمان دارد اما ولایت و نبوت تبیینی هر دو مطلق بوده و زمان بردار نیستند، بلکه سلطنت آن از ابتدا تا انتها ثابت است. [۲۲]
دلیل و معنای برتری ولی از نبی
در برتری ولایت نسبت به نبوت و به تبع آن برتری ولی نسبت به نبی گاهی ممکن است خلط و اشتباهی صورت بگیرد که چگونه می شود ولی که تابع نبی است نسبت به او برتری و فضیلت داشته باشد؟ در آثار عرفانی، این برتری و فضیلت را در یک شخص فرض کرده اند؛ یعنی در شخص نبی که جنبۀ نبوت و ولایت را باهم داراست، مقام ولایتش نسبت به مقام نبوتش برتری و تقدم دارد و ولی چون اسم خدا است: « هو الولی الحمید.» همیشه باقی است اما نبی و رسول با نبوت و رسالت در پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) ختم گردیده است. [۲۳]
ولایت مطلقه یا عامّه و ولایت مقیّده یا خاصّه
ولایت ذاتاً و اصالتاً از آن خداوند متعال است و از این جهت مطلق است و هیچ قیدی ندارد، اما وقتی به انبیاء و اولیای الهی نسبت داده می شود، مقید می گردد، زیرا اطلاق برای هر کمالی فقط از آن خداوند است و مقید، وابسته و متکی به مطلق است و مطلق در مقید ظهور و تجلی پیدا می کند. بنابراین ولایت انبیاء و اولیاء جزئیات ولایت مطلقه هستند، همانگونه که نبوت انبیا همگی جزئیات نبوت مطلقه هستند. [۲۴] نبوت مطلقه که بیان دیگری از حقیقت نبوت است، عبارت از اطلاع نبی است که متصف به نبوت مطلقه باشد و از حقایق الهیه و دقایق ربانیه آنگونه که هست آگاه باشد. [۲۵] حقیقت نبوت در ادبیات عرفانی آمیخته با حقیقت محمدیه است که از لحاظ وساطت در ظهور وجود و إنباء از ذات و صفات و افعال حق به «نبوت تعریفی» متصف است. لذا فرمود: «کنت نبیاً و آدم بین الماء و الطین». [۲۶]
عرفانی بودن بحث حقیقت نبوت
باید توجه داشت بحث از حقیقت نبوت در زمره آثار عرفانی است نه جزء مباحث کلامی. [۲۷]
مقام قاب قوسین و حقیقت نبوت
گستره وجودی رسول اکرم (ص) در نگاه امام خمینی
ضرورت و ماهیت پیامبری و نبوت
نگاه برخی از متکلمان
دیدگاه برخی از حکما
استدلال شیخ الرئیس
دیدگاه امام خمینی
تبیین حقیقت نبوت
دیدگاه امام خمینی درباره حقیقت نبوت
نبوت تعریفی و تشریعی در عرفان
مراتب نبوت
نبوت در مرتبه عالم طبیعت یا نبوت تشریعی
انباء در عالم عقول
انباء درمرتبه حضرت اسم اعظم
نبوت حقیقت محمدیه (ص)
=انباء حضرت اسماء در مقام واحدیت
ولایت و نبوت
رابطه نبوت و ولایت در نگاه امام خمینی
ولایت باطنی پیامبر و واسطه فیض بودن آن حضرت
رابطه ولایت با رسالت
تلازم شرعی ولایت و رسالت
ولایت، روح و باطن قرآن
ولایت باطن نبوت
پیامبر خاتم مصدر و مقصد تمام نبوتها
منابع
جستارهای وابسته
- پیامبر (نبی)
- نبوت در قرآن
- نبوت در حدیث
- نبوت در کلام اسلامی
- نبوت در حکمت اسلامی
- نبوت در عرفان اسلامی
- نبوت در فلسفه دین
- نبوت از دیدگاه بروندینی
- نبوت مطلق
- نبوت مقید
- نبوت خاصه
- نبوت عامه
- نبوت تشریعی
- نبوت تبلیغی
- شؤون نبوت
- کارکردهای نبوت
- تکثر نبوت
- اهداف نبوت
- اثبات نبوت
- مقام نبوت
- درجه نبوت
- فلسفه بعثت
- وجوب بعثت
- ضرورت نبوت
- نبوت زن
- نبوت مشترکه
- اتصال نبوت ها
- اجتبای نبوت
- ادعای نبوت
- انقطاع نبوت
- آیات نبوت
- احادیث نبوت
- بقای نبوت
- تجدید نبوت
- تعلیم غیبی به غیر نبی
- احکام نبوت
- خصایص نبوت
- ضروریات نبوت
- ضرورت نبوت
- قدم نبوت
- کمال نبوت
- ختم نبوت
- مدعی نبوت
- فعل پیامبر
- ویژگی پیامبر
- مقامهای پیامبر
- نبوت برادران یوسف پیامبر
- معجزه
- وحی
- ولایت
- نبوغ عقلی
پرسشهای وابسته
منبعشناسی جامع نبوت
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی میشود؛ سوره کهف، آیه:۱۱۰.
- ↑ سپس نزدیک شد و فروتر آمد.آنگاه (میان او و پیامبر) به اندازه دو کمان یا نزدیکتر رسید؛ سوره نجم، آیه: ۸ - ۹.
- ↑ فرهنگ بزرگ سخن، ص ۲۵۶۰ – ۲۵۶۱؛ لغتنامه دهخدا، ج ۶، ص ۸۰۳۶
- ↑ المفردات، ص ۲۴۷ – ۲۴۸.
- ↑ مجمع البحرین، ج ۵، ص ۱۴۸.
- ↑ التحقیق فی کلمات القرآن، ج ۲، ص ۲۱۶ – ۲۶۲.
- ↑ لسان العرب، ج ۱۰، ص ۵۲؛ کتاب العین، پیشین، ج ۳، ص ۶
- ↑ کشف المحجوب، ص 498
- ↑ همان
- ↑ جامع الاسرار و منبع الانوار، ص 354 – 355
- ↑ جامع الاسرار و منبع الانوار، ص 346 ـ 347
- ↑ آملی سید حیدر، انوار الحقیقه و اطوار الطریقه و اسرار الشریعه، ص 269
- ↑ انوارالحقیقه، ص 273-274؛ جامع الاسرار و منبع الانوار، ص 379
- ↑ مجموعه آثار حکیم صهبا، ص 7؛ نیز ر. ک، ممدالهمم در شرح فصوص الحکم، ص 93 و 236
- ↑ آملی، سید حیدر، انوارالحقیقه، ص 277
- ↑ آملی، سید حیدر، انوارالحقیقه، ص 276 ـ 277
- ↑ آملی، سید حیدر، انوارالحقیقه، ص 29 ـ 30
- ↑ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 168
- ↑ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 269 ـ 270
- ↑ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 168 ـ 170؛ جامع الاسرار و منبع الانوار، ص 385 - 388
- ↑ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 145
- ↑ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 180
- ↑ ممدالهمم در شرح فصوص الحکم، ص 342
- ↑ مجموعه آثار حکیم صهبا، ص 145
- ↑ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص174
- ↑ شرح فصوص الحکم قیصری رومی، پیش گفتار، ص24
- ↑ مصباح الهدایه، ص 164