علم در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۵

مقدمه

حقیقت علم از مفاهیم بدیهی و روشن است و مانند مفهوم وجود، تعریف حدی (جنس و فصل) و رسمی (لوازم) ندارد. از این رو تعریف حقیقی برای آن ممکن نیست و تعاریف اصطلاحی ارائه شده، تعریف‌های تنبیهی و شرح لفظی بیش نیست. با این توضیح به بیان برخی اصطلاحات «علم» می‌پردازیم. فخر رازی از علمای اهل‌سنت (م ۶۰۶ق) می‌نویسد: «در تعریف علم اختلاف است، ولی نزد من تصور معنای علم، بدیهی است؛ چراکه همه چیز با علم شناخته می‌شود. پس محال است غیر علم کاشف علم باشد»^[۱].

علامه حلی (م ۷۲۶ق) همین نظر را دارد و قائل به این است که علم از بدیهیات می‌باشد و تعریف نمی‌شود؛ زیرا علم از صفات وجدانی است^[۲]، اما شیخ طوسی (م ۴۶۰ق) که قبل آنها زندگی می‌کرده است، علم را به آنچه موجب آرامش می‌شود، تعریف می‌کند؛ یعنی بعد از علم، شک برطرف می‌گردد و می‌تواند شبهات وارده را رفع کند^[۳].

به هر حال منظور از علم در این تحقیق به همان معنای بدیهی و لغوی آن است که بر هر نوع آگاهی صدق می‌کند و شامل علم عادی امام نیز می‌شود. علم انواع مختلفی دارد؛ مانند علم غیب، علم حضوری و حصولی، شأنی و فعلی، تدریجی و دفعی، اجمالی و تفصیلی، قطعی و ظنی، ذاتی و الهی، موهبتی و اکتسابی و.... اکنون به برخی مفاهیم علم که در نوشتار حاضر به کار رفته است، اشاره می‌شود.^[۴]

منابع

یوسفی، زهرا، علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی

پانویس

↑ فخرالدین رازی، المحصل، ص۲۴۳: اختلفوا فی حد العلم و عندی أن تصوره بدیهی، لأن ماعداالعلم لاینکشف إلا به، فیستحیل أن یکون غیره کاشفا له...
↑ فاضل مقداد، ارشادالطالبین، ص۱۰۱.
↑ شیخ طوسی، الرسائل العشر، ص۷۴: یحد العلم بأنه ما اقتضی سکون النفس و نعنی بسکون النفس انه متی شکک فیما یعتقده لا یشک، و یمکنه دفع ما یورد علیه من الشبهه.
↑ یوسفی، زهرا، علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی، ص ۲۴.

[1] فخرالدین رازی، المحصل، ص۲۴۳: اختلفوا فی حد العلم و عندی أن تصوره بدیهی، لأن ماعداالعلم لاینکشف إلا به، فیستحیل أن یکون غیره کاشفا له...

[2] فاضل مقداد، ارشادالطالبین، ص۱۰۱.

[3] شیخ طوسی، الرسائل العشر، ص۷۴: یحد العلم بأنه ما اقتضی سکون النفس و نعنی بسکون النفس انه متی شکک فیما یعتقده لا یشک، و یمکنه دفع ما یورد علیه من الشبهه.

[4] یوسفی، زهرا، علم امام از دیدگاه شیخ مفید و آیت‌الله جوادی آملی، ص ۲۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۵: / خط ۵: @@
 | پرسش مرتبط  =
 }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
 [[حقیقت علم]] از مفاهیم [[بدیهی]] و روشن است و مانند مفهوم وجود، تعریف حدی (جنس و فصل) و رسمی (لوازم) ندارد. از این رو تعریف [[حقیقی]] برای آن ممکن نیست و تعاریف اصطلاحی ارائه شده، تعریف‌های تنبیهی و شرح لفظی بیش نیست. با این توضیح به بیان برخی اصطلاحات «[[علم]]» می‌پردازیم.
 [[فخر رازی]] از علمای [[اهل‌سنت]] (م ۶۰۶ق) می‌نویسد: «در تعریف علم [[اختلاف]] است، ولی نزد من [[تصور]] معنای علم، بدیهی است؛ چراکه همه چیز با علم شناخته می‌شود. پس محال است غیر علم کاشف علم باشد»<ref>فخرالدین رازی، المحصل، ص۲۴۳: {{عربی|اختلفوا فی حد العلم و عندی أن تصوره بدیهی، لأن ماعداالعلم لاینکشف إلا به، فیستحیل أن یکون غیره کاشفا له...}}</ref>.