بحث:تحدیث فرشتگان با معصوم: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(←پانویس) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
# در روایتى چنین مىخوانیم که [[محمد بناسماعیل]] مىگوید شنیدم [[ابوالحسن]]{{ع}} مىفرمود: {{متن حدیث|الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ مُفَهَّمُونَ مُحَدَّثُون}}<ref>«ائمه، دانشمندان، راستگویان، فهمیدگان و محدثاناند». کافى، ج١، ص٢٧١؛ امالى، الطوسى، ص٢۴۵.</ref> | # در روایتى چنین مىخوانیم که [[محمد بناسماعیل]] مىگوید شنیدم [[ابوالحسن]]{{ع}} مىفرمود: {{متن حدیث|الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ مُفَهَّمُونَ مُحَدَّثُون}}<ref>«ائمه، دانشمندان، راستگویان، فهمیدگان و محدثاناند». کافى، ج١، ص٢٧١؛ امالى، الطوسى، ص٢۴۵.</ref> | ||
# [[محمد بن عمران]] نیز مىگوید از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدم که مىفرمود: {{متن حدیث|نَحْنُ اثْنَا عَشَرَ مُحَدَّثاً}}<ref>«ما دوازده نفر محدث هستیم...»، بصائر الدرجات، ج١، ص٣١٩.</ref>.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1380 ر.ک: سبحانی، سید محمد جعفر؛ منابع علم امامان شیعه، ص ۱۳۰-۱۴۰].</ref> | # [[محمد بن عمران]] نیز مىگوید از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدم که مىفرمود: {{متن حدیث|نَحْنُ اثْنَا عَشَرَ مُحَدَّثاً}}<ref>«ما دوازده نفر محدث هستیم...»، بصائر الدرجات، ج١، ص٣١٩.</ref>.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1380 ر.ک: سبحانی، سید محمد جعفر؛ منابع علم امامان شیعه، ص ۱۳۰-۱۴۰].</ref> | ||
== جستاری در مفهوم تحدیث از نگاه [[شیعه]] == | |||
طرح مسئله تحدیث در [[منابع معرفتی]] شیعه به صورت گسترده است. به گونهای که فصلهایی مستقل از [[جوامع حدیثی شیعه]] را به خود اختصاص داده و گاه شاخههای متعدد بر آن متفرع گردیده است. از نگاه شارحان [[شیعی]]، [[تحدیث]] به معنای لغوی آن است و [[محدث]] کسی است که [[فرشته]] با او سخن میگوید و گفتن و شنیدن در مسئله تحدیث اصالت دارد. [[ملاصالح مازندرانی]] در شرح اصول [[الکافی]] در [[ترجمه]] محدث مینگارد: {{عربی|"یتکلمه الملک"}}<ref>ج۶، ص۵۵.</ref> [[مرحوم استرآبادی]] در تعریف محدث مینویسد: {{عربی|"الذین یحدثهم الملائکة"}}<ref>الحاشیة علی أصول الکافی (استر آبادی، ص۱۴۰.</ref> و جناب [[فیض]] در [[الوافی]] آورده: {{عربی|"الذی یحدثه الملک"}}<ref>الوافی، ج ۲، ص۷۴.</ref> با توجه به ورود روایاتی در زمینه تفاوت نهادن میان محدث و [[نبی]] و [[رسول]] [[همت]] فزاینده شارحان [[احادیث شیعه]] به سمت تبیین و تشریح این دسته از آموزهها سوق یافته است. | |||
[[علامه امینی]] در [[تفسیری]] گسترده و شمولی که تبیینهای مختلف از محدث را در بر دارد، مینگارد: محدث کسی است که فرشته با او سخن میگوید بدون آنکه [[پیامبر]] باشد یا آنکه فرشته را ببیند، یا آنکه در او دانشی به طریق [[الهام]] و [[مکاشفه]] از [[مبدأ اعلی]] ایجاد شود، یا آنکه در قلبش از حقایقی که بر دیگران مخفی است پدید آید، یا معانی دیگری که ممکن است از آن [[اراده]] نمود.<ref>علامه امینی، ج ۹، ص۸۸.</ref> مرحوم [[سید شرف الدین]] در بیانی ناظر به مصادیق محدث در [[اهل سنت]]، قائل به پیوندی وثیق میان مسئله تحدیث و [[عصمت]] است به گونه ای که تحقق تحدیث را وابسته به برخورداری از عصمت میداند، نه آنکه تحدیث نشانه و سببی برای تحقق عصمتی هر چند محدود باشد<ref>در مقابل رک. المناوی، ج ۴، ص۶۶۵ -۶۶۴.</ref> وی میان تحدیث به نبی و دیگران تفاوت قائل است. مسئله تحدیث [[ملائکه]] با [[انبیا]] نزد [[شرف]] الدین، تکلم [[حقیقی]] ملائکه با پیامبر است، و تحقق تحدیث در مورد سایر [[معصومین]]، امری مجازی به معنای الهام حقیقیت توسط [[خدا]] به [[جانشین]] نبی است. در فرایند الهام، واقع برای شخص تحدیث شده مانند سپیدی صبح بدون هیچ گونه [[اشتباه]] و تردیدی آشکار میگردد، همانند آنجا که فرشتهای آن [[حقیقت]] را برایش از جانب [[خدا]] بازگو نماید. وی تأکید دارد در [[تحدیث]] به معصومینی غیر از [[انبیا]] تحدیث و تکلم [[حقیقی]] صورت نمیپذیرد بلکه القای صواب به [[روح]] و [[قلب]] او انجام مییابد. [[شرف]] الدین از جهت نتیجه، میان تحدیث به انبیا و [[اوصیا]] تفاوتی نمینهد، هر چند گونه حصول آن را در این دو [[شأن]]، متفاوت میبیند<ref>ص ۱۳۷-۱۳۵.</ref> [[علامه امینی]] همانند [[سید]] [[شرفالدین]] [[رؤیت]] [[ملائکه]] را [[مرز]] میان [[نبوت]] و [[محدث]] میداند.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[رضا برنجکار|برنجکار، رضا]]؛ [[حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت (مقاله)|حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت]]؛ [[آینه معرفت (نشریه)|فصلنامه آینه معرفت]]، شماره ۳۷، زمستان ۱۳۹۲، ص۱۵۰-۱۵۲.</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
نسخهٔ ۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۶
محدث بودن معصوم
یکى از منابع عام علوم ائمه(ع) "محدث" بودن آنهاست؛ یعنى امامان شیعه، بخشى از علم خود را از راه "تحدیث" که توسط فرشتگان الهى صورت مىگیرد، به دست مىآورند. البته این صفت منحصر به آنها و مخصوص به منصب امامت نیست. بلکه دختر پیامبر اسلام، حضرت فاطمه(س) نیز داراى این صفت بوده است.
امکان تحدیث در غیر انبیا(ع)
مضمون بعضى از آیات و روایات مىرساند که فرشتگان با غیر پیامبران نیز ارتباط داشته و مسائل غیبى را براى آنها بازگو کردهاند که در اینجا به چند نمونه اشاره مىکنیم:
۱. سخن گفتن فرشتگان با حضرت مریم(س)
خداوند در چند آیه از قرآن به این مسئله اشاره دارد که فرشتگان با حضرت مریم(س) سخن گفتهاند؛ براى مثال خداوند مىفرماید: ﴿﴿وَإِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ﴾﴾[۱]
یا در آیهاى دیگر خداوند مىفرماید: ﴿يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ﴾[۲]. همچنین خداوند مىفرماید: ﴿إِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِّنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ﴾[۳].
۲. سخن گفتن فرشته با ساره، همسر حضرت ابراهیم(ع)
خداوند مىفرماید: ﴿وَ امْرَأَتُهُ قٰائِمَةٌ فَضَحِکَتْ فَبَشَّرْنٰاهٰا بِإِسْحٰاقَ وَ مِنْ وَرٰاءِ إِسْحٰاقَ یَعْقُوبَ﴾[۴] .
۳. سخن گفتن فرشته با دختر پیامبر(ص)
روایات متعددى محدَّث بودنفاطمه زهرا(س) را بیان کردهاند؛ از جمله در روایتى از امام صادق(ع) است که حضرت فرمود: "فاطمه دختر رسول خدا(ص) محدثه بود؛ زیرا فرشتگان از آسمان فرو مىآمدند و با او سخن مىگفتند؛ همچنان که با مریم بنت عمران سخن مىگفتند"[۵]. همچنین در زیارت آن حضرت آمده است: «السَّلامُ عَلَیْکِ ایَّتُهَا التَّقِیَّةُ النَّقِیَّةُ السَّلامُ عَلَیْکِ ایَّتُهَا المُحَدَّثَةُ الْعَلِیمَةُ»[۶] .
۴. سخن گفتن فرشتگان با ائمه اطهار(ع)
روایات فراوانى در این زمینه است که به چند نمونه بسنده مىکنیم:
- امام باقر(ع) فرمود: «أَنَّ أَوْصِیَاءَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ مُحَدَّثُون»[۷] همین حدیث با اختلاف کمى در کتاب «بصائر» از امام باقر(ع) چنین نقل شده است: «أن أوصیاء علی محدثون»[۸]
- در روایتى چنین مىخوانیم که محمد بناسماعیل مىگوید شنیدم ابوالحسن(ع) مىفرمود: «الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ مُفَهَّمُونَ مُحَدَّثُون»[۹]
- محمد بن عمران نیز مىگوید از امام صادق(ع) شنیدم که مىفرمود: «نَحْنُ اثْنَا عَشَرَ مُحَدَّثاً»[۱۰].[۱۱]
جستاری در مفهوم تحدیث از نگاه شیعه
طرح مسئله تحدیث در منابع معرفتی شیعه به صورت گسترده است. به گونهای که فصلهایی مستقل از جوامع حدیثی شیعه را به خود اختصاص داده و گاه شاخههای متعدد بر آن متفرع گردیده است. از نگاه شارحان شیعی، تحدیث به معنای لغوی آن است و محدث کسی است که فرشته با او سخن میگوید و گفتن و شنیدن در مسئله تحدیث اصالت دارد. ملاصالح مازندرانی در شرح اصول الکافی در ترجمه محدث مینگارد: "یتکلمه الملک"[۱۲] مرحوم استرآبادی در تعریف محدث مینویسد: "الذین یحدثهم الملائکة"[۱۳] و جناب فیض در الوافی آورده: "الذی یحدثه الملک"[۱۴] با توجه به ورود روایاتی در زمینه تفاوت نهادن میان محدث و نبی و رسول همت فزاینده شارحان احادیث شیعه به سمت تبیین و تشریح این دسته از آموزهها سوق یافته است.
علامه امینی در تفسیری گسترده و شمولی که تبیینهای مختلف از محدث را در بر دارد، مینگارد: محدث کسی است که فرشته با او سخن میگوید بدون آنکه پیامبر باشد یا آنکه فرشته را ببیند، یا آنکه در او دانشی به طریق الهام و مکاشفه از مبدأ اعلی ایجاد شود، یا آنکه در قلبش از حقایقی که بر دیگران مخفی است پدید آید، یا معانی دیگری که ممکن است از آن اراده نمود.[۱۵] مرحوم سید شرف الدین در بیانی ناظر به مصادیق محدث در اهل سنت، قائل به پیوندی وثیق میان مسئله تحدیث و عصمت است به گونه ای که تحقق تحدیث را وابسته به برخورداری از عصمت میداند، نه آنکه تحدیث نشانه و سببی برای تحقق عصمتی هر چند محدود باشد[۱۶] وی میان تحدیث به نبی و دیگران تفاوت قائل است. مسئله تحدیث ملائکه با انبیا نزد شرف الدین، تکلم حقیقی ملائکه با پیامبر است، و تحقق تحدیث در مورد سایر معصومین، امری مجازی به معنای الهام حقیقیت توسط خدا به جانشین نبی است. در فرایند الهام، واقع برای شخص تحدیث شده مانند سپیدی صبح بدون هیچ گونه اشتباه و تردیدی آشکار میگردد، همانند آنجا که فرشتهای آن حقیقت را برایش از جانب خدا بازگو نماید. وی تأکید دارد در تحدیث به معصومینی غیر از انبیا تحدیث و تکلم حقیقی صورت نمیپذیرد بلکه القای صواب به روح و قلب او انجام مییابد. شرف الدین از جهت نتیجه، میان تحدیث به انبیا و اوصیا تفاوتی نمینهد، هر چند گونه حصول آن را در این دو شأن، متفاوت میبیند[۱۷] علامه امینی همانند سید شرفالدین رؤیت ملائکه را مرز میان نبوت و محدث میداند.[۱۸]
پانویس
- ↑ «و [به یادآورید] هنگامى را که فرشتگان گفتند: اى مریم! خدا تو را برگزیده و پاک ساخته و بر تمام زنان جهان برترى بخشیده است»؛ سوره آل عمران، آیه ۴٢.
- ↑ «اى مریم! [به شکرانه این نعمت] براى پروردگار خضوع کن و سجده بهجا آور و با رکوعکنندگان، رکوع کن»؛ سوره آل عمران، آیه ۴٣
- ↑ «[به یاد آورید] هنگامى را که فرشتگان گفتند: اى مریم! خداوند تو را به کلمهاى از سوى خود بشارت مىدهد که نامش مسیح، عیسى پسر مریم است و از مقربان [الهى] خواهد بود»؛ سوره آل عمران، آیه ۴۵.
- ↑ «همسرش ایستاده بود، [از خوشحالى] خندید. پس او را به اسحاق و بعد از اسحاق به یعقوب بشارت دادیم.»؛ سوره هود، آیه ٧١.
- ↑ علل الشرایع، ج١، ص٢١۶؛ بحارالانوار، ج۴٣، ص٧٨. دلائل الامامة، ص٢٨.
- ↑ «درود بر تو اى پرهیزکار پاک! درود بر تو اى همراز فرشته و دانا!»؛ إقبال الاعمال، ج٣، ص١۶۵؛ المزار، الشهید الاول، ص٢٢.
- ↑ «به درستى که اوصیاى محمد(ص) محدثاند و مطالب را به آنها مىفهمانند». کافى، ج١، ص٢٧٠.
- ↑ «به درستى که اوصیاى على(ع) محدثاند و مطالب را به آنها مىفهمانند». بصائر الدرجات، جزء ٧، ص۴٢١.
- ↑ «ائمه، دانشمندان، راستگویان، فهمیدگان و محدثاناند». کافى، ج١، ص٢٧١؛ امالى، الطوسى، ص٢۴۵.
- ↑ «ما دوازده نفر محدث هستیم...»، بصائر الدرجات، ج١، ص٣١٩.
- ↑ ر.ک: سبحانی، سید محمد جعفر؛ منابع علم امامان شیعه، ص ۱۳۰-۱۴۰.
- ↑ ج۶، ص۵۵.
- ↑ الحاشیة علی أصول الکافی (استر آبادی، ص۱۴۰.
- ↑ الوافی، ج ۲، ص۷۴.
- ↑ علامه امینی، ج ۹، ص۸۸.
- ↑ در مقابل رک. المناوی، ج ۴، ص۶۶۵ -۶۶۴.
- ↑ ص ۱۳۷-۱۳۵.
- ↑ ر.ک: شاکر، محمد تقی، برنجکار، رضا؛ حقیقت تحدیث و رابطه آن با نبوت؛ فصلنامه آینه معرفت، شماره ۳۷، زمستان ۱۳۹۲، ص۱۵۰-۱۵۲.