بحث:سنت در لغت: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «== سنت == سنّت در لغت به معنای صورت، طریقه و سیره آمده است<ref>ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ذیل ماده سنن.</ref> و در اصطلاح، به معانی متفاوتی به کار رفته است. نزد مورخان، «سنّت» به معنای شرح حال، تاریخ زندگی و تولد رسول خدا{{صل}}، شرح [[غزوات]...» ایجاد کرد) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←سنت) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
از نظر لغت نیز میتوان گفت سیره و سنت به یک معنا آمده و آن عبارت است از روش و طریقه پیموده شده. تفاوتی که میان سیره و سنت در اصطلاح فقهی - اصولی وجود دارد این است که [[سنت]]، بر اقوال و [[افعال]] و تقریر اطلاق میشود، در حالی که [[سیره]] تنها بر افعال اطلاق میشود. البته به کیفیت و هیئت قول نیز سیره اطلاق میشود؛ مثلاً اگر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[مقام]] [[سخن گفتن]] [[متین]] یا [[فصیح]] سخن میگفتند، میگوییم [[سیره قولی]] آن حضرت چنین بود و این غیر از خودِ قول و سخن است؛ چون در اینجا با هیئت و چگونگی سخن گفتن [[پیامبر]]{{صل}} ـ که سخن گفتن هم خود نوعی فعل است ـ سروکار داریم<ref>[[سید علی حسینیزاده|حسینیزاده]] و [[محمد داوودی|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۹.</ref>. | از نظر لغت نیز میتوان گفت سیره و سنت به یک معنا آمده و آن عبارت است از روش و طریقه پیموده شده. تفاوتی که میان سیره و سنت در اصطلاح فقهی - اصولی وجود دارد این است که [[سنت]]، بر اقوال و [[افعال]] و تقریر اطلاق میشود، در حالی که [[سیره]] تنها بر افعال اطلاق میشود. البته به کیفیت و هیئت قول نیز سیره اطلاق میشود؛ مثلاً اگر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[مقام]] [[سخن گفتن]] [[متین]] یا [[فصیح]] سخن میگفتند، میگوییم [[سیره قولی]] آن حضرت چنین بود و این غیر از خودِ قول و سخن است؛ چون در اینجا با هیئت و چگونگی سخن گفتن [[پیامبر]]{{صل}} ـ که سخن گفتن هم خود نوعی فعل است ـ سروکار داریم<ref>[[سید علی حسینیزاده|حسینیزاده]] و [[محمد داوودی|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۹.</ref>. | ||
== مقدمه == | |||
[[سنت]]، از نظر لغوی، به معنای راه و روش است؛ اعم از اینکه خوب باشد یا بد. جمع آن نیز [[سنن]] است: {{عربی|"وَ السُّنَّةُ الطَّرِيقَةُ وَ السُّنَّةُ السِّيرَةُ حَمِيدَةً كَانَتْ أَوْ ذَمِيمَةً و الْجَمْعُ سُنَنٌ"}}<ref>فیومی، المصباح المنیر، ص۲۹۱.</ref>. در اصطلاح فقهای [[اهل سنت]] نیز به چیزی گفته میشود که از طرف [[پیامبر]] {{صل}} ثابت شده، ولی در حد فرض و [[وجوب]] نرسیده باشد و مترادف [[مستحب]] است: {{عربی|ما ثبت عن النبي {{صل}} و لم يكن من باب الفرض و لا الواجب فهي مرادفة للمندوب}}<ref>محمود، موقف ابن تیمیة من الأشاعرة، ص۲۳.</ref>. | |||
سنت، از نگاه [[محدثان]]، عبارت است از: هر چیزی که به [[رسول الله]] {{صل}} استناد داده شود که شامل گفتار، [[رفتار]]، [[تأیید]] و همچنین صفت خَلقی و خُلقی پیامبر {{صل}} میگردد<ref>منیاوی، الشرح الکبیر لمختصر الأصول، ص۳۷۶.</ref>. از نگاه [[اصولیین]] نیز عبارت است از: گفتار، [[کردار]]، [[امضا]] و تأیید پیامبر {{صل}}<ref>طوفی، شرح مختصر الروضة، ج۲، ص۶۱.</ref>. این تعریف، با تعریفی که محدثان از سنت ارائه دادهاند، در دو صفت خَلقی و خُلقی تفاوت دارد. بنا به گفته زرکشی برخی اصولیین دامنه سنت را گسترش داده و بر [[واجب]]، مستحب و [[مباح]] اطلاق کردهاند<ref>زرکشی، البحر المحیط، ج۶، ص۵.</ref> و برخی سنت را در مقابل [[بدعت]] گرفتهاند: {{عربی|و تطلق في مقابلة البدعة}}<ref>زرکشی، البحر المحیط، ج۶، ص۵.</ref>. | |||
البته سنت، از منظر برخی [[اهل سنت]]، شامل [[سنت پیامبر]] {{صل}} و [[سنت صحابه]] میگردد؛ یعنی همانگونه که سنت پیامبر {{صل}} [[حجت شرعی]] است، سنت صحابه نیز همان [[حکم]] را دارد. [[شاطبی]] در این باره بحث مفصلی نموده و [[دلایل]] این مسئله را بیان داشته است: {{عربی|سنة الصحابة - رضي الله عنهم - سنة يعمل عليها و يرجع إليها}}<ref>شاطبی، الموافقات، ج۴، ص۲۴۴۶.</ref>. | |||
در توضیح سخن شاطبی گفته شده است که مراد از سنت صحابه، [[عمل صحابه]] است، نه [[رأی]] و [[اجتهاد]] آنها؛ مثل اینکه یکی از [[صحابه]] در جای خاصی [[تکبیر]] یا تلبیه بگوید<ref>شاطبی، الموافقات، ج۴، ص۲۴۴۶.</ref>. | |||
بهزدوی سنت صحابه را در ردیف سنت پیامبر {{صل}} نمیداند و [[سنت پیامبر]] {{صل}} را اقوا از [[سنت صحابه]] میداند<ref>بخاری، کشف الأسرار، ج۲، ص۳۰۸.</ref>. از نگاه [[مذهب شافعی]]، [[سنت]] چیزی است که [[رسول خدا]] {{صل}} بر آن مواظبت داشته است و آنچه [[صحابه]] بر آنها مواظبت داشتهاند، سنت به حساب نمیآید<ref>بخاری، کشف الأسرار، ج۲، ص۳۰۸.</ref>. | |||
امّا از نگاه [[فقهای امامیه]]، با توجه به مستنداتی مانند [[آیه ولایت]]، [[آیه تطهیر]]، [[حدیث ثقلین]] و دهها [[حدیث]] و [[روایات]] دیگر درباره جایگاه [[اهل بیت پیامبر]] {{صل}} اولاً [[سنت پیامبر]] {{صل}} را باید از طریق [[اهل بیت]] {{ع}} دریافت کرد و راههای دیگر ما را به سنت [[واقعی]] [[پیامبر]] {{صل}} رهنمون نمیشود<ref>آل کاشف الغطاء، اصل الشیعة و أصولها، ص۸۴.</ref>. ثانیاً اصطلاح سنت، شامل قول، فعل و تقریر [[ائمه معصومین]] {{عم}} نیز میشود و برای همه [[مسلمانان]]، [[حجت شرعی]] است؛ زیرا سنت این بزرگواران، در [[حقیقت]] [[سنت رسول الله]] {{صل}} است<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۳.</ref>.<ref>[[رحمتالله ضیایی|ضیایی، رحمتالله]]، [[شیعه و سنت نبوی (مقاله)| مقاله «شیعه و سنت نبوی»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۳]]، ص ۹.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۳
سنت
سنّت در لغت به معنای صورت، طریقه و سیره آمده است[۱] و در اصطلاح، به معانی متفاوتی به کار رفته است. نزد مورخان، «سنّت» به معنای شرح حال، تاریخ زندگی و تولد رسول خدا(ص)، شرح غزوات، تاریخ زندگی فرزندان و خاندان و یاران آن حضرت و مانند اینهاست[۲].
در اصطلاح اصولیان و فقیهان، سنّت عبارت از اقوال، افعال و تقریر معصوم است که البته از نظر عامه، تنها پیامبر(ص) و از نظر شیعه، ائمه اطهار(ع) را نیز شامل میشود. در اصطلاح دیگر فقهی - حدیثی، سنت عبارت است از احکام مستحب در مقابل احکام چهارگانه دیگر (واجب، حرام، مکروه و مباح)[۳].
در احادیث نیز گاهی سنت به معنای دیگری به کار رفته و آن کلیه مقرراتی است که از جانب رسول خدا(ص) معیّن شده است؛ مانند تعداد رکعتهای نمازهای واجب، کیفیت طلاق، تشهد، قرائت و مانند اینها[۴].
از معانی بسیار رایج سنت و در عین حال دور از موضوع بحث، راه و رسم زندگی و قوانینی است که دست کم در چندین نسل باقی مانده باشد در عربستان قدیم به سنت به این معنا، بسیار اهمیت میدادند و به آن احترام میگذاشتند. با توجه به معانیای که از سنّت بیان شد میتوان گفت در عرف مورخان، سیره و سنّت به یک معناست و آن شرح حال و تاریخ زندگی پیامبر(ص) (از نظر سنّیان) و ائمه(ع) (از نظر شیعه) است؛ اما در سایر حوزهها اصطلاح سیره و سنت متفاوت است.
از نظر لغت نیز میتوان گفت سیره و سنت به یک معنا آمده و آن عبارت است از روش و طریقه پیموده شده. تفاوتی که میان سیره و سنت در اصطلاح فقهی - اصولی وجود دارد این است که سنت، بر اقوال و افعال و تقریر اطلاق میشود، در حالی که سیره تنها بر افعال اطلاق میشود. البته به کیفیت و هیئت قول نیز سیره اطلاق میشود؛ مثلاً اگر پیامبر اکرم(ص) در مقام سخن گفتن متین یا فصیح سخن میگفتند، میگوییم سیره قولی آن حضرت چنین بود و این غیر از خودِ قول و سخن است؛ چون در اینجا با هیئت و چگونگی سخن گفتن پیامبر(ص) ـ که سخن گفتن هم خود نوعی فعل است ـ سروکار داریم[۵].
مقدمه
سنت، از نظر لغوی، به معنای راه و روش است؛ اعم از اینکه خوب باشد یا بد. جمع آن نیز سنن است: "وَ السُّنَّةُ الطَّرِيقَةُ وَ السُّنَّةُ السِّيرَةُ حَمِيدَةً كَانَتْ أَوْ ذَمِيمَةً و الْجَمْعُ سُنَنٌ"[۶]. در اصطلاح فقهای اهل سنت نیز به چیزی گفته میشود که از طرف پیامبر (ص) ثابت شده، ولی در حد فرض و وجوب نرسیده باشد و مترادف مستحب است: ما ثبت عن النبي (ص) و لم يكن من باب الفرض و لا الواجب فهي مرادفة للمندوب[۷].
سنت، از نگاه محدثان، عبارت است از: هر چیزی که به رسول الله (ص) استناد داده شود که شامل گفتار، رفتار، تأیید و همچنین صفت خَلقی و خُلقی پیامبر (ص) میگردد[۸]. از نگاه اصولیین نیز عبارت است از: گفتار، کردار، امضا و تأیید پیامبر (ص)[۹]. این تعریف، با تعریفی که محدثان از سنت ارائه دادهاند، در دو صفت خَلقی و خُلقی تفاوت دارد. بنا به گفته زرکشی برخی اصولیین دامنه سنت را گسترش داده و بر واجب، مستحب و مباح اطلاق کردهاند[۱۰] و برخی سنت را در مقابل بدعت گرفتهاند: و تطلق في مقابلة البدعة[۱۱].
البته سنت، از منظر برخی اهل سنت، شامل سنت پیامبر (ص) و سنت صحابه میگردد؛ یعنی همانگونه که سنت پیامبر (ص) حجت شرعی است، سنت صحابه نیز همان حکم را دارد. شاطبی در این باره بحث مفصلی نموده و دلایل این مسئله را بیان داشته است: سنة الصحابة - رضي الله عنهم - سنة يعمل عليها و يرجع إليها[۱۲].
در توضیح سخن شاطبی گفته شده است که مراد از سنت صحابه، عمل صحابه است، نه رأی و اجتهاد آنها؛ مثل اینکه یکی از صحابه در جای خاصی تکبیر یا تلبیه بگوید[۱۳].
بهزدوی سنت صحابه را در ردیف سنت پیامبر (ص) نمیداند و سنت پیامبر (ص) را اقوا از سنت صحابه میداند[۱۴]. از نگاه مذهب شافعی، سنت چیزی است که رسول خدا (ص) بر آن مواظبت داشته است و آنچه صحابه بر آنها مواظبت داشتهاند، سنت به حساب نمیآید[۱۵].
امّا از نگاه فقهای امامیه، با توجه به مستنداتی مانند آیه ولایت، آیه تطهیر، حدیث ثقلین و دهها حدیث و روایات دیگر درباره جایگاه اهل بیت پیامبر (ص) اولاً سنت پیامبر (ص) را باید از طریق اهل بیت (ع) دریافت کرد و راههای دیگر ما را به سنت واقعی پیامبر (ص) رهنمون نمیشود[۱۶]. ثانیاً اصطلاح سنت، شامل قول، فعل و تقریر ائمه معصومین (ع) نیز میشود و برای همه مسلمانان، حجت شرعی است؛ زیرا سنت این بزرگواران، در حقیقت سنت رسول الله (ص) است[۱۷].[۱۸]
پانویس
- ↑ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ذیل ماده سنن.
- ↑ طباطبایی، محمدحسین، سنن النبی(ص)، ص۱۵.
- ↑ طباطبایی، محمدحسین، سنن النبی(ص)، ص۱۵.
- ↑ طباطبایی، محمدحسین، سنن النبی(ص)، ص۱۵.
- ↑ حسینیزاده و داوودی، سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت، ص ۹.
- ↑ فیومی، المصباح المنیر، ص۲۹۱.
- ↑ محمود، موقف ابن تیمیة من الأشاعرة، ص۲۳.
- ↑ منیاوی، الشرح الکبیر لمختصر الأصول، ص۳۷۶.
- ↑ طوفی، شرح مختصر الروضة، ج۲، ص۶۱.
- ↑ زرکشی، البحر المحیط، ج۶، ص۵.
- ↑ زرکشی، البحر المحیط، ج۶، ص۵.
- ↑ شاطبی، الموافقات، ج۴، ص۲۴۴۶.
- ↑ شاطبی، الموافقات، ج۴، ص۲۴۴۶.
- ↑ بخاری، کشف الأسرار، ج۲، ص۳۰۸.
- ↑ بخاری، کشف الأسرار، ج۲، ص۳۰۸.
- ↑ آل کاشف الغطاء، اصل الشیعة و أصولها، ص۸۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۳.
- ↑ ضیایی، رحمتالله، مقاله «شیعه و سنت نبوی»، موسوعه رد شبهات ج۱۳، ص ۹.