حاکم جائر در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

== روایات دال بر [[حرمت]] ولایت حاکم جائر ==

وجه [[استدلال]] به این دسته از [[روایات]] این است که با توجه به [[ضرورت وجود حاکم]] شرعاً و عقلاً، حرمت [[ولایت جائر]] [[وجوب]] [[ولایت]] [[عادل]] را نتیجه می‌دهد که به معنای [[وجوب تأسیس حکومت عدل]] است؛ زیرا ولایت عادل یعنی [[حکومت عدل]].روایات دالۀ بر حرمت ولایت جائر فراوان است، در ذیل به نمونه‌ای از این روایات اشاره می‌کنیم:

۱. [[کلینی]] به سند صحیح [[روایت]] می‌کند: {{متن حدیث|عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ{{ع}} عَنْ أَعْمَالِهِمْ، فَقَالَ لِي: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ! لَا، وَ لَا مَدَّةَ قَلَمٍ، إِنَّ أَحَدَهُمْ لَا يُصِيبُ مِنْ دُنْيَاهُمْ شَيْئاً إِلَّا أَصَابُوا مِنْ دِينِهِ مِثْلَهُ - أَوْ حَتَّى يُصِيبُوا مِنْ دِينِهِ مِثْلَهُ، الْوَهْمُ مِنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ -}}<ref>وسائل الشیعه، ابواب ما یکتسب به، باب ۴۲، ح۵.</ref>؛ [[ابوبصیر]] گفت: از ابوجعفر ([[امام باقر]]){{ع}} دربارۀ کار کردن برای آنها ([[حکّام جور]]) پرسیدم، به من فرمود: ای [[ابا محمد]]، نه، و نه حتی به اندازۀ جوهر قلمی، هیچ فردی از شما از دنیای آنان چیزی به دست نمی‌آورد تا آنکه از [[دین]] او به همان اندازه بکاهند - یا مگر آنکه از دین او به همان اندازه بکاهند -تردید از [[ابن ابی عمیر]] است. دلالت روایت بر حرمت هرگونه فعالیت در خدمت ولایت و [[حکومت]] [[جائران]] و هرگونه [[همکاری با حاکمان]] [[جائر]] روشن است.

۲. کلینی به سند صحیح روایت می‌کند: [[ابن ابی یعفور]] [[روایت]] می‌کند، گفت: نزد [[ابی‌عبدالله]] ([[امام صادق]]){{ع}} بودم که مردی از [[اصحاب]] ما بر او وارد شد و به حضرت عرض کرد: فدایت گردم، چه بسا کسی از ما در فشار و [[سختی]] قرار گیرد، پس از او می‌خواهند ساختمانی برای آنها بسازد یا نهری لایروبی کند یا سکّوی آبیاری را [[اصلاح]] کند، نظر شما در این باره چیست؟ پس امام صادق{{ع}} فرمود: [[دوست]] ندارم که گره‌ای برای آنان یا درب ظرفی را ببندم اگر چه همۀ [[دنیا]] را به من بدهند نه و نه حتی در مداد قلمی به آنان کمک کنم. همانا [[یاوران]] [[ستمگران]] در [[روز قیامت]] در چادر‌هایی از [[آتش]] قرار دارند تا [[خداوند]] [[داوری]] بین [[بندگان]] را به پایان رساند<ref>{{متن حدیث|عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}، إِذْ دَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا فَقَالَ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، إِنَّهُ رُبَّمَا أَصَابَ الرَّجُلَ مِنَّا الضِّيقُ أَوِ الشِّدَّةُ فَيُدْعَى إِلَى الْبِنَاءِ يَبْنِيهِ، أَوِ النَّهَرِ يَكْرِيهِ، أَوِ الْمُسَنَّاةِ يُصْلِحُهَا، فَمَا تَقُولُ فِي ذَلِكَ؟ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: مَا أُحِبُّ أَنِّي عَقَدْتُ لَهُمْ عُقْدَةً أَوْ وَكَيْتُ لَهُمْ وِكَاءً وَ إِنَّ لِي مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا، لَا، وَ لَا مَدَّةً بِقَلَمٍ، إِنَّ أَعْوَانَ الظَّلَمَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي سُرَادِقٍ مِنْ نَارٍ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَ الْعِبَادِ}}؛ وسائل الشیعه، ابواب ما یکتسب به، باب ۴۲، ح۶.</ref>.

 

۳. [[شیخ طوسی]] به سند صحیح روایت می‌کند: {{متن حدیث|عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: لَا تُعِنْهُمْ عَلَى بِنَاءِ مَسْجِدٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ابواب ما یکتسب به، باب ۴۲، ح۸.</ref>؛ [[یونس بن یعقوب]] روایت می‌کند، گفت: [[ابوعبدالله]] (امام صادق){{ع}} فرمود: با آنها حتی در ساختن [[مسجد]] [[همکاری]] نکن.

۴. [[صدوق]] به سند صحیح روایت می‌‌کند: {{متن حدیث|عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ{{عم}} قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ نَادَى مُنَادٍ: أَيْنَ أَعْوَانُ الظَّلَمَةِ وَ مَنْ لَاقَ لَهُمْ دَوَاةً، أَوْ رَبَطَ كِيساً، أَوْ مَدَّ لَهُمْ مَدَّةَ قَلَمٍ، فَاحْشُرُوهُمْ مَعَهُمْ}}<ref>وسائل الشیعه، ابواب ما یکتسب به، باب ۴۲، ح۱۱.</ref>؛ از [[امام]] [[جعفر بن محمد]] روایت شده است از پدرانش{{عم}} که فرمود: [[رسول خدا]]{{صل}} فرمودند: آنگاه که روز قیامت فرا رسد منادی ندا می‌کند کجایند [[یاوران]] [[ستمگران]]، و آنان که دوات قلم آنها را لیقه کرده‌اند (آماده ساخته‌اند) یا درب کیسه‌ای برای آنان بسته‌اند یا جوهر قلمی برای آنان فراهم کرده‌اند، پس اینان را با آن [[ستمگران]] [[محشور]] کنید.

۵. [[ورّام بن ابی فراس]] [[روایت]] می‌کند از [[امام صادق]]{{ع}}: {{متن حدیث|إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ نَادَى مُنَادٍ: أَيْنَ الظَّلَمَةُ، وَ أَعْوَانُ الظَّلَمَةِ، وَ أَشْبَاهُ الظَّلَمَةِ؟ حَتَّى مَنْ بَرَى لَهُمْ قَلَماً وَ لَاقَ لَهُمْ دَوَاةً، قَالَ: فَيَجْتَمِعُونَ فِي تَابُوتٍ مِنْ حَدِيدٍ، ثُمَّ يُرْمَى بِهِمْ فِي جَهَنَّمَ}}<ref>وسائل الشیعه، ابواب ما یکتسب به، باب ۴۲، ح۱۶.</ref>؛ فرمود: آنگاه که در [[روز قیامت]] فرا رسد منادی ندا می‌کند: کجایند [[یاوران]] ستمگران، و شبیهان به ستمگران، حتی آن کس که قلمی برای آنها تراشیده، یا دواتی برای آنها لیقه کرده باشد، فرمود: اینان را دسته جمعی در تابوتی از آهن قرار می‌دهند سپس آنها را به درون [[جهنم]] می‌افکنند.

۶. [[کلینی]] به سند صحیح روایت می‌کند: {{متن حدیث|عَنْ جَهْمِ بْنِ حُمَيْدٍ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: أَ مَا تَغْشَى سُلْطَانَ هَؤُلَاءِ؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا، قَالَ: وَ لِمَ؟ قُلْتُ: فِرَاراً بِدِينِي. قَالَ: وَ عَزَمْتَ عَلَى ذَلِكَ؟ قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ لِيَ: الْآنَ سَلِمَ لَكَ دِينُكَ}}<ref>وسائل الشیعه، ابواب ما یکتسب به، باب ۴۲، ح۷.</ref>؛ [[جهم بن حمید]] روایت می‌کند، گفت: [[ابوعبدالله]] (امام صادق){{ع}} به من فرمود: آیا در دستگاه اینان وارد نمی‌شوی؟ گفتم: نه، فرمود: چرا؟ عرض کردم: برای [[نجات]] دینم، فرمود: آیا تصمیم بر این گرفته‌ای؟ عرض کردم: آری، به من فرمود: اکنون [[دین]] خود را سالم نگه داشته‌ای.

۷. کلینی به سند معتبر از [[محمد بن عذافر]] روایت می‌کند: {{متن حدیث|عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: يَا عُذَافِرُ! نُبِّئْتُ أَنَّكَ تُعَامِلُ أَبَا أَيُّوبَ وَ الرَّبِيعَ، فَمَا حَالُكَ إِذَا نُودِيَ بِكَ فِي أَعْوَانِ الظَّلَمَةِ؟! قَالَ: فَوَجَمَ أَبِي، فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} لَمَّا رَأَى مَا أَصَابَهُ: أَيْ عُذَافِرُ، إِنِّي إِنَّمَا خَوَّفْتُكَ بِمَا خَوَّفَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ. قَالَ مُحَمَّدٌ: فَقَدِمَ أَبِي فَمَا زَالَ مَغْمُوماً مَكْرُوباً حَتَّى مَاتَ}}<ref>وسائل الشیعه، ابواب ما یکتسب به، باب ۴۲، ح۳.</ref>؛ بن عُذافر از پدرش [[روایت]] کرده که گفت: [[ابوعبدالله]] ([[امام صادق]]){{ع}} به من فرمود: ای عذافر، به من خبر داده‌اند که تو با [[ابو ایوب]] و ربیع [[معامله]] و [[داد و ستد]] می‌کنی، پس چه حالی خواهی داشت اگر تو را در جملۀ [[یاوران]] [[ستمگران]] فرا خوانی کنند؟

۸. [[کلینی]] به سند صحیح روایت می‌کند: [[داود بن زربی]] گفت: یکی از وابستگان به [[علی بن الحسین]]{{ع}} خبرم داد گفت: در [[کوفه]] بودم که [[ابوعبدالله]] ([[امام صادق]]){{ع}} به [[شهر حیره]] وارد شد، به نزد ایشان رسیدم و عرض کردم، فدایت گردم، اگر با [[داوود بن علی]] یا دیگری از مسئولین [[دولت]] صحبتی کنی شاید بتوانم به شغلی در ولایات آنها دست پیدا کنم؟

فرمود: چنین کاری نخواهم کرد. داوود گفت: پس به [[خانه]] برگشتم و اندیشیدم به خود گفتم: [[گمان]] کنم چیزی جز [[خوف]] او از اینکه به کسی [[ستم]] یا جوری روا دارم مانع او نشد، به [[خدا]] [[سوگند]] نزد او می‌روم و شرط می‌بندم و سوگندهای سخت ادا می‌کنم و سوگند [[طلاق]] [[زن]] و [[آزادی برده]] به او می‌دهم که به کسی [[ظلم و جور]] و ستم نکنم و به [[عدل]] عمل کنم. گفت: پس نزد ایشان آمدم و گفتم: فدایت گردم، من در اینکه از کمک به من در جهت [[اشتغال]] در دستگاه [[حکومتی]] امتناع فرمودی اندیشیدم و به نظرم رسید، امتناع شما بدین سبب است که نگران آن هستید که [[جور]] و ظلمی از من سر زند. من سوگند یاد می‌کنم که هر زنی که دارم مطلقه باشد، و هر مملوکی که دارم [[آزاد]] باشد اگر به کسی [[ظلم]] یا جوری روا دارم، و اگر به [[عدالت]] عمل نکنم. فرمود: چه گفتی؟ آنچه گفته بودم تکرار کردم پس حضرت سرش را به سوی [[آسمان]] بالا برد و پس فرمود: به آسمان دست رسانی بر تو از آنچه می‌گویی آسان‌تر است. ‏

[[مجلسی]] در [[مرآة العقول]] در شرح ذیل این [[روایت]] می‌فرماید: {{متن حدیث|أَيْ لَا يُمْكِنُكَ الْوَفَاءُ بِتِلْكَ الْأَيْمَانِ. وَ الدُّخُولُ فِي أَعْمَالِ هَؤُلَاءِ بِغَيْرِ ارْتِكَابِ ظُلْمٍ مُحَالٌ، فَتَنَاوُلُ السَّمَاءِ بِيَدِكَ أَيْسَرُ مِمَّا عَزَمْتَ عَلَيْهِ}}<ref>مرآه العقول، ج۱۹، ص۶۴.</ref>؛ یعنی نمی‌توانی به این [[سوگندها]] عمل کنی و داخل شدن در دستگاه اینان بدون آنکه به ظلم وجوری [[آلوده]] شود محال است پس دست به آسمان رساندن از آنچه می‌خواهی انجام دهی آسان‌تر است<ref>{{متن حدیث|عَنْ دَاوُدَ بْنِ زُرْبِيٍّ قَالَ: أَخْبَرَنِي مَوْلًى لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}} قَالَ: كُنْتُ بِالْكُوفَةِ فَقَدِمَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} الْحِيرَةَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، لَوْ كَلَّمْتَ دَاوُدَ بْنَ عَلِيٍّ أَوْ بَعْضَ هَؤُلَاءِ فَأَدْخُلَ فِي بَعْضِ هَذِهِ الْوِلَايَاتِ، فَقَالَ: مَا كُنْتُ لِأَفْعَلَ.

 

پس [[حضرت رضا]]{{ع}} پاسخ داد: آنچه در [[نامه]] نوشته بودی دانستم و از اینکه در‌بارۀ خوف از جانت سخن گفتی، پس اگر می‌دانی که اگر پستی به عهده گرفتی به آنچه [[رسول الله]]{{صل}} دستور داده است عمل می‌کنی و [[یاران]] و زیر دستان و نامه نویسان خود را به [[آیین]] خود در می‌آوری و اگر به ثروتی دست یافتی با فقرای [[مؤمنین]] [[همدردی]] می‌کنی به گونه‌ای که مانند یکی از آنان باشی، این در برابر آن خواهد بود، وگرنه، نه<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ الْأَنْبَارِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا{{ع}}: قَالَ: كَتَبْتُ إِلَيْهِ أَرْبَعَ عَشْرَةَ سَنَةً أَسْتَأْذِنُهُ فِي عَمَلِ السُّلْطَانِ فَلَمَّا كَانَ فِي آخِرِ كِتَابٍ كَتَبْتُهُ إِلَيْهِ أَذْكُرُ أَنِّي أَخَافُ عَلَى خَبْطِ عُنُقِي وَ أَنَّ السُّلْطَانَ يَقُولُ لِي: إِنَّكَ رَافِضِيٌّ، وَ لَسْنَا نَشُكُّ فِي أَنَّكَ تَرَكْتَ الْعَمَلَ لِلسُّلْطَانِ لِلرَّفْضِ.

 

جهت اول: سند روایت است. [[حسن بن حسین انباری]] که راوی مباشر است و توثیق ندارد، اگر چه سایر [[رجال]] سند همگی ثقاتند. به نظر ما همین [[روایت]] برای دلالت بر [[وثاقت]] او کافی است به بیانی که متضمن چند مطلب است:

# روایتی که حسن بن حسین انباری نقل کرده متضمن چند مطلب است:

## اصرار [[حکومت]] [[وقت]] بر [[دعوت]] به کار او، تا جایی که در صورت تداوم اصرار بر رد این دعوت، متهم به رفض می‌شده و [[جان]] او به خطر می‌افتاده است، این مطلب نشانۀ آن است که نامبرده شخصیتی مورد توجه حکومت بوده، و دارای [[استعداد]] و [[شایستگی]] ویژه‌ای بوده که این چنین از سوی حکومت وقت برای [[تصدی]] [[پست]] [[حکومتی]] تحت فشار قرار گرفته است.

## از روایت استفاده می‌شود حسن بن حسین انباری مدت چهارده سال از سوی حکومت برای پذیرش پست حکومتی تحت فشار بوده و معذلک از [[پذیرفتن]] آن امتناع کرده است. اصرار بر امتناع از پذیرش پست [[حکومتی]] حاکی از [[مقام]] [[ورع]] و تقوای بالایی است؛ زیرا انسان‌های کم [[تقوا]] و بدون ورع نه تنها از پذیرش پست‌های حکومتی که [[منافع مادی]] فراوان دارد امتناع نمی‌کنند، بلکه با کمال [[رغبت]] و [[اشتیاق]] به دنبال آن می‌روند.

نقل این مطلب توسط علی بن الحکم - علی جلالة قدره - حاکی از [[اعتماد]] علی بن الحکم به حسن بن حسین انباری، و [[تأیید]] مطالبی است که به وسیلۀ او در این روایت نقل گردیده است، و با توجه به اینکه مطالب منقول در این روایت حاکی از [[جلالت قدر]] حسن بن حسین انباری، و [[ورع]] و تقوای او دارد، نقل این روایت توسط روای جلیل القدری چون علی بن الحکم در [[اثبات وثاقت]] حسن بن حسین انباری کفایت می‌کند؛ بنابراین سند روایت مذکور معتبر است.

 

جهت دوم: دلالت روایت مذکور بر [[حرمت]] [[تصدی]] پست حکومتی در [[حکومت]] [[حاکم]] جائر تام است.

 

== روایات دال بر [[حرمت]] [[اطاعت]] و [[پیروی]] از [[حاکم جائر]] ==

۱. [[کلینی]]: از ایشان پرسیدم در‌بارۀ فرمودۀ [[خدای عزوجل]]: «هرگاه عمل [[زشتی]] مرتکب می‌شوند می‌گویند پدرانمان را بدین راه ورسم یافتیم، و [[خدا]] ما را به این کار دستور داده است، بگو: همانا [[خداوند]] به [[کار زشت]] امر نمی‌کند آیا آنچه نمی‌دانید به [[خدا]] نسبت می‌دهید؟» گفت: پس حضرت فرمود: آیا دیده‌ای کسی ادّعا کند که خدا به [[زنا]] و [[شرب خمر]] یا نظیر آن از [[محرمات]] دستور داده است؟ گفتم: نه.

فرمود: این کار [[زشتی]] که اینان ادّعا می‌کنند که [[خداوند]] آنان را به آن امر کرده است چیست؟ گفتم: خدا و [[ولیّ]] او داناتراند. فرمود: همانا این مطلب در‌بارۀ [[امامان]] [[جور]] است، ادّعا کردند که خداوند به آنها دستور داده که از امامانی [[پیروی]] کنند که خداوند به پیروی از آنان دستور نداده است پس خداوند ادّعای آنها را ردّ کرده و اعلام می‌دارد که آنان به خدا نسبت [[دروغ]] داده‌اند، و این عمل را به فاحشه و [[کار زشت]] نامیده است<ref>{{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي وَهْبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ:

سند روایت صحیح است و دلالت این [[روایت]] بر [[حرمت]] [[اطاعت]] و پیروی از ائمۀ جور بسیار روشن است؛ ز یرا ادعای اینکه خدا امر به [[تبعیت]] از این امامان نموده است را [[ادعای دروغ]]، و ائتمام به این امامان [[دروغین]] را مصداق [[فحشاء]] معرفی کرده است.

 

 

۳. [[کلینی]]: {{متن حدیث|مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ عَنْ جَابِرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ{{ع}} عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ}}<ref>«و برخی از مردم به جای خداوند همتایانی می‌گزینند و آنها را چنان دوست می‌دارند که خداوند را و مؤمنان، خداوند را دوستدارترند» سوره بقره، آیه ۱۶۵.</ref> قَالَ: هُمْ وَ اللَّهِ أَوْلِيَاءُ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ اتَّخَذُوهُمْ أَئِمَّةً دُونَ الْإِمَامِ الَّذِي جَعَلَهُ اللَّهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً، فَلِذَلِكَ قَالَ: {{متن قرآن|وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ * إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ * وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ}}<ref>«و برخی از [[مردم]] به جای [[خداوند]] همتایانی می‌گزینند و آنها را چنان [[دوست]] می‌دارند که خداوند را و [[مؤمنان]]، خداوند را دوستدارترند. و کاش کسانی (که با [[گزینش]] [[بت‌ها]]) به خود [[ستم]] کردند آنگاه که [[عذاب]] را (در [[رستخیز]]) می‌نگرند، دریابند که تمام توان (ها) از آن خداوند است * آنگاه که [[پیشگامان]] ([[گناه]] یا [[کفر]]) از [[پیروان]] (خویش) دوری می‌ورزند و در عذاب می‌نگرند و پیوندها میان آنها (یکسره) بریده می‌شود * و پیروان (آنان) می‌گویند: کاش برگشتی (به [[دنیا]]) می‌داشتیم تا از آنها دوری می‌جستیم چنان که آنان از ما دوری جستند؛ بدین گونه [[خداوند]] کردارهایشان را (چون) دریغ‌هایی به آنان می‌نمایاند در حالی که آنان از [[آتش]] بیرون آمدنی نیستند» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۶۵-۱۶۷.</ref> ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ{{ع}}: هُمْ وَ اللَّهِ يَا جَابِرُ، أَئِمَّةُ الظَّلَمَةِ وَ أَشْيَاعُهُمْ}}<ref>اصول کافی، ج۱، ص۳۷۴.</ref>؛ از اباجعفر ([[امام باقر]]){{ع}} پرسیدم در‌بارۀ فرمودۀ [[خدای عزوجل]]: «از [[مردم]] کسانی هستند که جز [[خدا]] را همچون خدا [[دوست]] می‌دارند» فرمود: اینان به خدا [[سوگند]] [[پیروان]] فلان و فلانند آنان را [[امام]] خود قرار دادند بجای امامی که [[خداوند]] او را برای مردم امام قرار داده است، و لذا فرمود: «اگر ببینند [[ستمگران]] آنگاه که [[عذاب]] را می‌بینند که تمام [[قدرت]] از آنِ خداوند است و اینکه خداوند سخت [[کیفر]] است، آنگاه آن [[رهبران]] از پیروان خود [[اعلام بیزاری]] می‌کنند و [[عذاب الهی]] را می‌بینند و راه چاره را بر خود بسته می‌یابند. آنان که [[پیروی]] کردند می‌گویند: ای کاش برای ما بازگشتی بود که از این رهبران [[بیزاری]] بجوییم آنچنان که اینان از ما بیزاری جسته‌اند، خداوند این‌چنین [[رفتار]] و [[کردار]] [[حسرت]] آمیز آنها را به آنان نشان می‌دهد و آنان از آتش بیرون رفتنی نیستند» سپس ابوجعفر (امام باقر){{ع}} فرمود: اینان به خدا سوگند - ای جابر - [[امامان]] [[ستمگر]] و پیروان آنهایند.

سند روایت صحیح کالقطعی است و دلالت این [[روایت]] بر [[حرمت]] [[اطاعت]] و [[تبعیت از ائمه]] [[جور]] نیاز به توضیح ندارد.

۴. [[کلینی]]: {{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَبْدِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}... ثُمَّ قَالَ{{ع}}: لَا دِينَ لِمَنْ دَانَ اللَّهَ بِوَلَايَةِ إِمَامٍ جَائِرٍ لَيْسَ مِنَ اللَّهِ...}}<ref>اصول کافی، ج۱، ص۳۷۵.</ref>؛ به [[ابی‌عبدالله]] ([[امام صادق]]){{ع}} گفتم - تا آنجا که می‌گوید - سپس فرمود: کسی که [[ولایت امام]] جائری را که از سوی خدا نیست بپذیرد [[دین]] ندارد.

 

سند روایت صحیح است و دلالتش بر مدعا تام و روشن است<ref>{{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حَبِيبٍ السِّجِسْتَانِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَأُعَذِّبَنَّ كُلَّ رَعِيَّةٍ فِي الْإِسْلَامِ دَانَتْ بِوَلَايَةِ كُلِّ إِمَامٍ جَائِرٍ لَيْسَ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ كَانَتِ الرَّعِيَّةُ فِي أَعْمَالِهَا بَرَّةً تَقِيَّةً...}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۳۷۶.</ref>.

 

۷. [[صدوق]] در [[خصال]] به سند خویش از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[حدیثی]] [[روایت]] می‌کند که در ضمن آن آمده است: {{متن حدیث|وَ لَا طَاعَةَ لِمَنْ عَصَى اللَّهَ إِنَّمَا الطَّاعَةُ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ{{صل}} وَ لِوُلَاةِ الْأَمْرِ وَ إِنَّمَا أَمَرَ اللَّهُ بِطَاعَةِ الرَّسُولِ{{صل}} لِأَنَّهُ مَعْصُومٌ مُطَهَّرٌ لَا يَأْمُرُ بِمَعْصِيَتِهِ وَ إِنَّمَا أَمَرَ بِطَاعَةِ أُولِي الْأَمْرِ لِأَنَّهُمْ مَعْصُومُونَ مُطَهَّرُونَ لَا يَأْمُرُونَ بِمَعْصِيَتِهِ}}<ref>وسائل الشیعه، ابواب صفات القاضی، باب ۱۰، ح۱۷.</ref>؛ کسی که [[معصیت خدا]] کند را [[اطاعت]] نباید کرد، همانا اطاعت مخصوص خدا و [[رسول]] و ولاة امر است، و بدین سبب خداوند به [[اطاعت از رسول]] دستور داده است که رسول{{صل}} [[معصوم]] است و [[پاک]]، هیچ‌گاه به [[معصیت خداوند]] دستور نمی‌دهد، و بدین سبب به [[اطاعت]] از ولاة امر دستور داده که معصوم‌اند و پاک هیچ‌گاه به معصیت خداوند دستور نمی‌دهند.

 

 

بنابراین و با توجه به [[ضرورت عقلی]] و [[شرعی]] وجود [[حکومت]] در [[جامعۀ بشر]]، که مستلزم اطاعت و [[پذیرش ولایت]] و [[امر و نهی]] و [[تدابیر]] حکومتی آن است، [[دلالت روایات]] و ادلّۀ فوق‌الذکر به دلالت التزامی بر [[وجوب]] برقراری حکومت عدلی که ولایت او و پذیرش [[حاکمیت]] او [[مشروع]] بلکه [[واجب]] باشد، ثابت و مسلّم است<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۳]]، ص ۱۸۷-۲۰۲.</ref>.