غزوه احزاب: تفاوت میان نسخهها
(←مقدمه) |
|||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
در سال، ماه و [[روز]] نبرد احزاب [[اختلاف]] است ؛ برخی آن را در [[شوال]] [[سال چهارم هجری]]، یک سال پس از [[غزوه]] اُحُد دانستهاند.<ref>اعلام الوری، ص۵۹۹؛ البدایة والنهایه، ج۴، ص۷۶.</ref> این قول را به موسیبن [[عقبه]] و دیگران منسوب میدانند.<ref> دلایل النبوه، ج۳، ص۳۹۳؛ تفسیر ابنکثیر، ج۳، ص۴۷۸.</ref> [[بخاری]] در [[تأیید]] این [[رأی]] از ابنعمر [[نقل]] کرده است که من در [[نبرد]] [[احد]] چون ۱۴ ساله بودم اجازه شرکت نیافتم ؛ اما در [[خندق]] که ۱۵ ساله شدم ازطرف [[پیامبر]]{{صل}} اجازه یافتم <ref>تاریخ الخمیس، ج۱، ص۴۸۰.</ref>. ابنحبیب نیز خندق را یک سال پس از [[احد]] میداند.<ref>المحبّر، ص۱۰.</ref> وی [[پنجشنبه]] دهم [[شوال]] را آغاز [[جنگ]] و [[شنبه]] اول [[ذیقعده]] را پایان آن ذکر میکند.<ref> المحبّر، ص۱۱۳.</ref> برخی [[پژوهش گران]] معاصر این رأی را ترجیح دادهاند.<ref>الصحیح من سیره، ج۹، ص۳۶ـ۴۱.</ref> دیگر [[مورخان]]، [[زمان]] نبرد را دو سال پس از احد و در [[سال پنجم هجرت]] میدانند ؛<ref> المصنّف، ج۵، ص۳۶۷؛ الطبقات، ج۲، ص۵۰؛ السیرة النبویه، ابنهشام، ج۳، ص۲۱۴؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص۷۶.</ref> چنانکه ابنسلاّم با نقل سخنی از ابنعمر که من در احد سیزده ساله بودم که پیامبر حضور مرا نپذیرفت ؛ ولی در خندق، در ۱۵ سالگی شرکت جستم، بر این قول صحه میگذارد ؛<ref> غریب الحدیث، ج۳، ص۲۹۰.</ref> هر چند برخی، آن را در ماه شوال <ref> السیرة النبویه، ابنهشام، ج۳، ص۲۱۴؛ التنبیه و الاشراف، ص۲۱۶؛ تفسیر ابنکثیر، ج۳، ص۴۷۸.</ref> و برخی دیگر در شنبه هشتم ذیقعده ذکر میکنند.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۱؛ المنتظم، ج۲، ص۳۱۷.</ref> [[بیهقی]] نیز این واقعه را در [[سال پنجم هجری]] و [[یعقوبی]] زمان آن را ۵۵ ماه پس از [[هجرت]] گزارش کرده است.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰؛ دلایل النبوه، ج۳، ص۳۹۵.</ref> با توجه به قراین و منابع، این دیدگاه که مشهورتر است، صحیحتر بهنظر میرسد ؛ چنانکه [[ابنکثیر]] آن را ترجیح داده است.<ref>البدایة والنهایه، ج۴، ص۷۶ـ۷۷؛ السیرةالنبویه، دحلان، ج۱، ص۴۳۲.</ref><ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[احزاب / غزوه (مقاله)|مقاله«احزاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref> | در سال، ماه و [[روز]] نبرد احزاب [[اختلاف]] است ؛ برخی آن را در [[شوال]] [[سال چهارم هجری]]، یک سال پس از [[غزوه]] اُحُد دانستهاند.<ref>اعلام الوری، ص۵۹۹؛ البدایة والنهایه، ج۴، ص۷۶.</ref> این قول را به موسیبن [[عقبه]] و دیگران منسوب میدانند.<ref> دلایل النبوه، ج۳، ص۳۹۳؛ تفسیر ابنکثیر، ج۳، ص۴۷۸.</ref> [[بخاری]] در [[تأیید]] این [[رأی]] از ابنعمر [[نقل]] کرده است که من در [[نبرد]] [[احد]] چون ۱۴ ساله بودم اجازه شرکت نیافتم ؛ اما در [[خندق]] که ۱۵ ساله شدم ازطرف [[پیامبر]]{{صل}} اجازه یافتم <ref>تاریخ الخمیس، ج۱، ص۴۸۰.</ref>. ابنحبیب نیز خندق را یک سال پس از [[احد]] میداند.<ref>المحبّر، ص۱۰.</ref> وی [[پنجشنبه]] دهم [[شوال]] را آغاز [[جنگ]] و [[شنبه]] اول [[ذیقعده]] را پایان آن ذکر میکند.<ref> المحبّر، ص۱۱۳.</ref> برخی [[پژوهش گران]] معاصر این رأی را ترجیح دادهاند.<ref>الصحیح من سیره، ج۹، ص۳۶ـ۴۱.</ref> دیگر [[مورخان]]، [[زمان]] نبرد را دو سال پس از احد و در [[سال پنجم هجرت]] میدانند ؛<ref> المصنّف، ج۵، ص۳۶۷؛ الطبقات، ج۲، ص۵۰؛ السیرة النبویه، ابنهشام، ج۳، ص۲۱۴؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص۷۶.</ref> چنانکه ابنسلاّم با نقل سخنی از ابنعمر که من در احد سیزده ساله بودم که پیامبر حضور مرا نپذیرفت ؛ ولی در خندق، در ۱۵ سالگی شرکت جستم، بر این قول صحه میگذارد ؛<ref> غریب الحدیث، ج۳، ص۲۹۰.</ref> هر چند برخی، آن را در ماه شوال <ref> السیرة النبویه، ابنهشام، ج۳، ص۲۱۴؛ التنبیه و الاشراف، ص۲۱۶؛ تفسیر ابنکثیر، ج۳، ص۴۷۸.</ref> و برخی دیگر در شنبه هشتم ذیقعده ذکر میکنند.<ref>الطبقات، ج۲، ص۵۱؛ المنتظم، ج۲، ص۳۱۷.</ref> [[بیهقی]] نیز این واقعه را در [[سال پنجم هجری]] و [[یعقوبی]] زمان آن را ۵۵ ماه پس از [[هجرت]] گزارش کرده است.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰؛ دلایل النبوه، ج۳، ص۳۹۵.</ref> با توجه به قراین و منابع، این دیدگاه که مشهورتر است، صحیحتر بهنظر میرسد ؛ چنانکه [[ابنکثیر]] آن را ترجیح داده است.<ref>البدایة والنهایه، ج۴، ص۷۶ـ۷۷؛ السیرةالنبویه، دحلان، ج۱، ص۴۳۲.</ref><ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[احزاب / غزوه (مقاله)|مقاله«احزاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref> | ||
==شکلگیری [[احزاب]]== | |||
==حفر [[خندق]]== | |||
==ورود [[مشرکان]] و محل استقرار آنان== | |||
==[[همراهی]] [[بنی قریظه]] و [[بحرانی]] شدن [[جنگ]]== | |||
==عبور از [[خندق]]== | |||
==پیش نهاد [[مصالحه]] و ایجاد [[تفرقه]]== | |||
==[[امداد الهی]]== | |||
==دیگر [[آیات]] مرتبط با [[نبرد]] [[احزاب]]== | |||
==[[احزاب]] در فرهنگنامه [[پیامبر]] در [[قرآن کریم]]== | |||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||
نسخهٔ ۱۸ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۳
- اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
مقدمه
احزاب یکی از سه جنگ بزرگ مشرکان (بدر، اُحُد، خندق) بر ضدّ مسلمانان بود که بهسبب حضور شماری از قبایل مهم و معتبر منطقه در این نبرد، "احزاب" نام گرفت و از آن رو که پیامبر(ص) و مسلمانان برای مبارزه با آنان در مناطق حساس مدینه خندق کندند، به "خندق" نیز شهرت یافت. خندق واژهای فارسی است که به زبان عربی وارد شده است.[۱] برخی آن را معرّب «کَنْده» و بهمعنای کانال پیرامون دیوار شهر میدانند.[۲] در متون دینی و تاریخی از این جنگ به هر دو نام یاد شده است ؛[۳] هرچند، در مواردی، اولی بر دومی رجحان یافته است.
این پیکار نزد مسلمانان چنان اهمیت داشت که سال وقوع آن را "عامالاحزاب" نامیدند و بعدها سورهای از قرآن نیز بدان نامیده و شماری از آیات قرآن از جمله آیات ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَجُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا إِذْ جَاؤُوكُم مِّن فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَإِذْ زَاغَتْ الأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالا شَدِيدًا وَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ مَّا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلاَّ غُرُورًا وَإِذْ قَالَت طَّائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلاَّ فِرَارًا وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِم مِّنْ أَقْطَارِهَا ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلاَّ يَسِيرًا وَلَقَدْ كَانُوا عَاهَدُوا اللَّهَ مِن قَبْلُ لا يُوَلُّونَ الأَدْبَارَ وَكَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْؤُولا قُل لَّن يَنفَعَكُمُ الْفِرَارُ إِن فَرَرْتُم مِّنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَإِذًا لّا تُمَتَّعُونَ إِلاَّ قَلِيلا قُلْ مَن ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُم مِّنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً وَلا يَجِدُونَ لَهُم مِّن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيرًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنكُمْ وَالْقَائِلِينَ لإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا وَلا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلاَّ قَلِيلا أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُوْلَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا يَحْسَبُونَ الأَحْزَابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَإِن يَأْتِ الأَحْزَابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُم بَادُونَ فِي الأَعْرَابِ يَسْأَلُونَ عَنْ أَنبَائِكُمْ وَلَوْ كَانُوا فِيكُم مَّا قَاتَلُوا إِلاَّ قَلِيلا لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلاَّ إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلا لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِن شَاء أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا وَأَنزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُم مِّنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِن صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا وَأَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَدِيَارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَّمْ تَطَؤُوهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرًا ﴾[۴] و نیز آیات ﴿قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ﴾[۵]، ﴿تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ﴾[۶]،﴿أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ﴾[۷]، ﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ﴾[۸]، ﴿لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴾[۹]، ﴿أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ وَيَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ﴾[۱۰] درباره آن نازل گردید.[۱۱] اهمیت این نبرد بدان جهت است که دشمن با آنکه همه توان خود را بهکار بسته بود، شکست خورد و برای همیشه توانایی خویش را در مواجهه با مسلمانان از دست داد ؛ چنانکه پیامبر(ص) پس از شکست دشمن فرمود: "از این پس ما به آنان حمله میبریم نه آنان به ما"[۱۲]
در سال، ماه و روز نبرد احزاب اختلاف است ؛ برخی آن را در شوال سال چهارم هجری، یک سال پس از غزوه اُحُد دانستهاند.[۱۳] این قول را به موسیبن عقبه و دیگران منسوب میدانند.[۱۴] بخاری در تأیید این رأی از ابنعمر نقل کرده است که من در نبرد احد چون ۱۴ ساله بودم اجازه شرکت نیافتم ؛ اما در خندق که ۱۵ ساله شدم ازطرف پیامبر(ص) اجازه یافتم [۱۵]. ابنحبیب نیز خندق را یک سال پس از احد میداند.[۱۶] وی پنجشنبه دهم شوال را آغاز جنگ و شنبه اول ذیقعده را پایان آن ذکر میکند.[۱۷] برخی پژوهش گران معاصر این رأی را ترجیح دادهاند.[۱۸] دیگر مورخان، زمان نبرد را دو سال پس از احد و در سال پنجم هجرت میدانند ؛[۱۹] چنانکه ابنسلاّم با نقل سخنی از ابنعمر که من در احد سیزده ساله بودم که پیامبر حضور مرا نپذیرفت ؛ ولی در خندق، در ۱۵ سالگی شرکت جستم، بر این قول صحه میگذارد ؛[۲۰] هر چند برخی، آن را در ماه شوال [۲۱] و برخی دیگر در شنبه هشتم ذیقعده ذکر میکنند.[۲۲] بیهقی نیز این واقعه را در سال پنجم هجری و یعقوبی زمان آن را ۵۵ ماه پس از هجرت گزارش کرده است.[۲۳] با توجه به قراین و منابع، این دیدگاه که مشهورتر است، صحیحتر بهنظر میرسد ؛ چنانکه ابنکثیر آن را ترجیح داده است.[۲۴][۲۵]
شکلگیری احزاب
حفر خندق
ورود مشرکان و محل استقرار آنان
همراهی بنی قریظه و بحرانی شدن جنگ
عبور از خندق
پیش نهاد مصالحه و ایجاد تفرقه
امداد الهی
دیگر آیات مرتبط با نبرد احزاب
احزاب در فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم
پرسشهای وابسته
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ لسانالعرب، ج۴، ص۲۲۸.
- ↑ القاموس المحیط، ج۲، ص۱۱۷۰.
- ↑ الکامل، ج۲، ص۱۷۸؛ بحار الانوار، ج۲۰، ص۲۱۶؛ فتحالباری، ج۷، ص۳۰۲؛ مجمعالبیان، ج۸، ص۵۳۳.
- ↑ «ای مؤمنان! نعمت خداوند را بر خویش به یاد آورید هنگامی که سپاهیانی بر شما تاختند و ما بر (سر) آنان بادی و (نیز) سپاهیانی را که آنان را نمیدیدید فرستادیم و خداوند به آنچه انجام میدهید بیناست. هنگامی که از فراز و فرودتان بر شما تاختند و آنگاه که چشمها کلاپیسه شد و دلها به گلوها رسید و به خداوند گمانها (ی نادرست) بردید؛ در آنجا مؤمنان را آزمودند و سخت لرزاندند. و هنگامی که دو رویان و بیماردلان گفتند: خداوند و پیامبرش به ما جز وعده فریبنده ندادهاند؛ و هنگامی که دستهای از ایشان گفتند: ای مردم مدینه! جای ماندن ندارید پس بازگردید و دستهای (دیگر) از آنان از پیامبر اجازه (بازگشت) میخواستند؛ میگفتند خانههای ما بیحفاظ است با آنکه بیحفاظ نبود، آنان جز سر گریز (از جنگ) نداشتند. و اگر بر آنان از پیرامون آن (شهر) درمیآمدند سپس از آنان (گرویدن به) آشوب (شرک) را میخواستند بدان سوی میرفتند و در آن (شهر) جز اندکی درنگ نمیکردند. و بیگمان اینان پیشتر با خداوند پیمان بسته بودند که (در جنگ به دشمن) پشت نکنند و پیمان خداوند بازخواست میگردد. بگو: گریز از مرگ یا از کشته شدن- اگر بگریزید- برای شما سودی ندارد و با آن جز اندکی (از زندگی) بهرهور نخواهید شد. بگو: کیست که شما را از خداوند اگر برای شما گزند یا بخشایشی خواسته باشد نگه دارد؟ و آنان (هیچ گاه) برای خود در برابر خداوند یار و یاوری نمییابند. بیگمان خداوند از میان شما کارشکنان (جنگ) را خوب میشناسد و (نیز) کسانی را که به برادران خویش میگویند: به ما بپیوندید و جز اندکی در جنگ شرکت نمیکنند؛ در حالی که به شما تنگچشمی میورزند آنگاه، چون بیم (جنگ) در رسد آنان را میبینی که در تو مینگرند چون کسانی که در بیهوشی جان میکنند، چشمهاشان (در چشمخانه) میچرخد و چون آن بیم از میان برود با زبانهایی تیز و تند به شما زخم زبان میزنند در حالی که به دارایی آزمندند؛ آنان ایمان نیاوردهاند و خداوند کارهای آنان را از میان برده است و این، بر خداوند آسان است. گمان میکنند که دستهها (ی مشرک) هنوز نرفتهاند و اگر آن دستهها باز آیند، اینان آرزو میکنند کاش میان تازیهای بیاباننشین، بیاباننشینی میکردند و خبرهای شما را (از این و آن) میپرسیدند و اگر در میان شما میبودند جز اندکی کارزار نمیکردند. بیگمان فرستاده خداوند برای شما نمونهای نیکوست، برای آن کس (از شما) که به خداوند و به روز بازپسین امید دارد و خداوند را بسیار یاد میکند. و چون مؤمنان دستهها (ی مشرک) را دیدند گفتند: این همان است که خداوند و فرستاده او به ما وعده دادهاند و خداوند و فرستاده او راست گفتند و جز بر ایمان و فرمانبرداری آنان نیفزود. از مؤمنان، کسانی هستند که به پیمانی که با خداوند بستند وفا کردند؛ برخی از آنان پیمان خویش را به جای آوردند و برخی چشم به راه دارند و به هیچ روی (پیمان خود را) دگرگون نکردند. تا خداوند راستگویان را برای راستیشان پاداش دهد و دورویان را اگر خواهد عذاب کند یا از آنان بگذرد؛ بیگمان خداوند آمرزندهای بخشاینده است. و خداوند کافران را در (اوج) کینهشان بیآنکه به دستاوردی رسیده باشند بازگرداند و خداوند در جنگ، مؤمنان را بسنده شد و خداوند توانایی پیروزمند است. و کسانی از اهل کتاب را که پشتیبان ایشان بودند از دژهای آنان فرود آورد و در دلهاشان هراس افکند، (چنانکه) دستهای را میکشتید و دستهای (دیگر) را اسیر میگرفتید. و زمین و خانهها و داراییهایشان را و سرزمینی را که بر آن گام ننهاده بودید به شما وانهاد و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره احزاب، آیه ۹-۲۷.
- ↑ «بگو خداوندا! ای دارنده فرمانروایی! به هر کس بخواهی فرمانروایی میبخشی و از هر کس بخواهی فرمانروایی را باز میستانی و هر کس را بخواهی گرامی میداری و هر کس را بخواهی خوار میگردانی؛ نیکی در کف توست بیگمان تو بر هر کاری توانایی» سوره آل عمران، آیه ۲۶.
- ↑ «از شب میکاهی و به روز میافزایی و از روز میکاهی و به شب میافزایی؛ و زنده را از مرده و مرده را از زنده بر میآوری و به هر که بخواهی بیحساب (و شمار) روزی میبخشی» سوره آل عمران، آیه ۲۷.
- ↑ «آیا گمان میکنید به بهشت در خواهید آمد با آنکه هنوز داستان کسانی که پیش از شما (در) گذشتند بر سر شما نیامده است؟ به آنان سختی و رنج رسید و لرزانده شدند تا جایی که پیامبر و مؤمنان همراه وی میگفتند: یاری خداوند کی در میرسد؟ آگاه باشید که یاری خداوند نز» سوره بقره، آیه ۲۱۴.
- ↑ «جز این نیست که مؤمنان آنانند که به خداوند و پیامبرش ایمان دارند و چون در کاری همگانی همراه او باشند تا از او اجازه نگیرند (به راهی دیگر) نمیروند؛ کسانی که از تو اجازه میگیرند همانانند که به خداوند و پیامبرش ایمان دارند پس چون برای کاری از تو اجازه خوا» سوره نور، آیه ۶۲.
- ↑ «پیامبر را میان خویش چنان فرا نخوانید که یکدیگر را فرا میخوانید؛ بیگمان خداوند کسانی از شما را که در پناه کسان دیگر، پنهانی بیرون میآیند میشناسد پس کسانی که از فرمان وی سرمیپیچند از اینکه به آنان آزمونی یا عذابی دردناک رسد باید بپرهیزند» سوره نور، آیه ۶۳.
- ↑ «آگاه باشید که آنچه در آسمانها و زمین است از آن خداوند است؛ بیگمان میداند که بر چه کارید و روزی که به سوی او بازگردانده میشوند آنان را از آنچه کردهاند آگاه میگرداند و خداوند به هر چیزی داناست» سوره نور، آیه ۶۴.
- ↑ جامعالبیان، مج۲، ج۲، ص۴۶۳ـ۴۶۴؛ مجمعالبیان، ج۲، ص۵۴۶ و ۷۲۶؛ بحارالانوار، ج۲۰، ص۱۸۶ـ۱۸۸؛ البدایة والنهایه، ج۴، ص۷۶ـ۷۸.
- ↑ «الان نغروهم وَ لَا يغزوننا»؛ المواهب اللدنیه، ج۱، ص۲۴۷؛ السیرةالنبویه، دحلان، ج۱، ص۴۴۸.
- ↑ اعلام الوری، ص۵۹۹؛ البدایة والنهایه، ج۴، ص۷۶.
- ↑ دلایل النبوه، ج۳، ص۳۹۳؛ تفسیر ابنکثیر، ج۳، ص۴۷۸.
- ↑ تاریخ الخمیس، ج۱، ص۴۸۰.
- ↑ المحبّر، ص۱۰.
- ↑ المحبّر، ص۱۱۳.
- ↑ الصحیح من سیره، ج۹، ص۳۶ـ۴۱.
- ↑ المصنّف، ج۵، ص۳۶۷؛ الطبقات، ج۲، ص۵۰؛ السیرة النبویه، ابنهشام، ج۳، ص۲۱۴؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص۷۶.
- ↑ غریب الحدیث، ج۳، ص۲۹۰.
- ↑ السیرة النبویه، ابنهشام، ج۳، ص۲۱۴؛ التنبیه و الاشراف، ص۲۱۶؛ تفسیر ابنکثیر، ج۳، ص۴۷۸.
- ↑ الطبقات، ج۲، ص۵۱؛ المنتظم، ج۲، ص۳۱۷.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰؛ دلایل النبوه، ج۳، ص۳۹۵.
- ↑ البدایة والنهایه، ج۴، ص۷۶ـ۷۷؛ السیرةالنبویه، دحلان، ج۱، ص۴۳۲.
- ↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله«احزاب»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.