قسط در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۲۱

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث قسط است. "قسط" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

قسط در لغت - قسط در قرآن - قسط در حدیث - قسط در کلام اسلامی - قسط در معارف مهدویت - قسط در فقه سیاسی - قسط در جامعه‌شناسی اسلامی

مقدمه

«قسط» یکی از واژگان دیگر در این حوزه معنایی است که در لغت به معنای، میزان، سهم و نصیب می‌باشد. وقتی که به باب تفعیل می‌رود نیز این معنا حفظ می‌گردد، گفته می‌شود تقسطوا الشيء بينهم که به معنای تقسیم به عدل و برابری است^[۱]؛ همچنین قسط به معنای آن است که حق کسی را به دیگری ندهند و تبعیض روا ندارند^[۲]. در تفاوت میان عدل و قسط، آمده است که قسط به عدل آشکار و ظاهر گفته می‌شود، اما عدل، گاهی ممکن است که به صورت پنهانی نیز محقق گردد^[۳]. عدالت به آن است که انسان، حق هر کسی را بپردازد و نقطه مقابلش آن است که ستم کند و حقوق افراد را از آنان دریغ دارد، «قسط» مفهومش آن است که حق کسی را به دیگری ندهند و تبعیض روا ندارند و نقطه مقابلش آن است که حق کسی را به دیگری دهند^[۴]. «قسط» از واژگان متضاد است، در لغت آمده که «قسط»، یعنی گرفتن سهم دیگری که به معنای ستم است، گفته می‌شود: قَسَط الرّجل، هنگامی که ستم می‌کند؛ اما اگر گفته شود: أقْسَطَ؛ هنگامی است که فرد، عدل ورزد؛ در قرآن کریم هر دو معنا به کار رفته است: ﴿وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا﴾^[۵].

در معنای عدالت فرمود: ﴿وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ﴾^[۶]. و قسطاس برگرفته از «قسط»، به معنای میزان است و از آن به عدالت تعبیر می‌شود، آن‌گونه که از «میزان» چنین تعبیر می‌شود^[۷]؛ لذا فرمود: ﴿وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ﴾^[۸] که به معنای «ترازوی درست و عادلانه» است. همچنین ارباب لغت ذکر کرده‌اند که مُقْسِطَ به معنای عادل، از اسماء خداوند است، اما «قاسط» به معنای ستمگر است^[۹]. اصل در لغت «قسط» به معنای رساندن چیزی به جایگاه خودش و برآوردن حق در محل اصلی آن می‌باشد و این معنا فقط در مقام اجرای عدل و اعمال آن در جامعه، معنادار می‌شود، مانند دادن نفقه و تقسیم آن میان خانواده یا تقسیم مال میان شرکا؛ این موارد هنگامی است که عمل عادلانه و حق‌مدار باشد، اما به هنگام انحراف و بازگشت از حق، از آن، تعبیر به «جور» می‌شود. قَسط مصدر است و قِسط اسم مصدر. در قرآن کریم آمده است: ﴿قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ﴾^[۱۰] و اینکه: ﴿كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ﴾^[۱۱]. در «اقساط»، برپایی عدل در نظر گرفته می‌شود و «تقسیط» جهت وقوع و تعلق فعل قسط، لحاظ می‌شود^[۱۲].^[۱۳]

جستارهای وابسته

پرسش مستقیم

قسط در لغت و اصطلاح به چه معناست؟ (پرسش)

منابع

سیدباقری، سید کاظم، عدالت سیاسی در قرآن کریم

پانویس

↑ ابن منظور، لسان العرب، ج۵، ص۸۶.
↑ ر.ک: جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.
↑ ابوهلال عسکری، معجم الفروق اللغویة، ص۴۲۸.
↑ جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.
↑ «و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۵.
↑ «و دادگری ورزید که خداوند دادگران را دوست می‌دارد» سوره حجرات، آیه ۹.
↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۶۷۰.
↑ «و با ترازوی درست وزن کنید» سوره اسراء، آیه ۳۵.
↑ ابن منظور، لسان العرب، ج۷، ص۳۷۷.
↑ «بگو: پروردگارم به دادگری فرمان داده است» سوره اعراف، آیه ۲۹.
↑ «ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۵۷.
↑ سیدباقری، سید کاظم، عدالت سیاسی در قرآن کریم، ص ۵۰.

[1] ابن منظور، لسان العرب، ج۵، ص۸۶.

[2] ر.ک: جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.

[3] ابوهلال عسکری، معجم الفروق اللغویة، ص۴۲۸.

[4] جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.

[5] «و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۵.

[6] «و دادگری ورزید که خداوند دادگران را دوست می‌دارد» سوره حجرات، آیه ۹.

[7] راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۶۷۰.

[8] «و با ترازوی درست وزن کنید» سوره اسراء، آیه ۳۵.

[9] ابن منظور، لسان العرب، ج۷، ص۳۷۷.

[10] «بگو: پروردگارم به دادگری فرمان داده است» سوره اعراف، آیه ۲۹.

[11] «ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.

[12] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۵۷.

[13] سیدباقری، سید کاظم، عدالت سیاسی در قرآن کریم، ص ۵۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 ==مقدمه==
-“قسط” یکی از واژگان دیگر در این حوزه معنایی است که در لغت به معنای، [[میزان]]، سهم و نصیب می‌باشد. وقتی که به باب تفعیل می‌رود نیز این معنا [[حفظ]] می‌گردد، گفته می‌شود {{عربی|تقسطوا الشيء بينهم}} که به معنای تقسیم به [[عدل]] و [[برابری]] است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۵، ص۸۶.</ref>؛ همچنین [[قسط]] به معنای آن است که [[حق]] کسی را به دیگری ندهند و [[تبعیض]] روا ندارند<ref>ر.ک: جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.</ref>. در تفاوت میان [[عدل و قسط]]، آمده است که قسط به عدل آشکار و ظاهر گفته می‌شود، اما عدل، گاهی ممکن است که به صورت پنهانی نیز محقق گردد<ref>ابوهلال عسکری، معجم الفروق اللغویة، ص۴۲۸.</ref>. [[عدالت]] به آن است که [[انسان]]، حق هر کسی را بپردازد و نقطه مقابلش آن است که [[ستم]] کند و [[حقوق]] افراد را از آنان دریغ دارد، “قسط” مفهومش آن است که حق کسی را به دیگری ندهند و تبعیض روا ندارند و نقطه مقابلش آن است که حق کسی را به دیگری دهند<ref>جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.</ref>. “قسط” از واژگان متضاد است، در لغت آمده که “قسط”، یعنی گرفتن سهم دیگری که به معنای ستم است، گفته می‌شود: {{عربی|قَسَط الرّجل}}، هنگامی که ستم می‌کند؛ اما اگر گفته شود: {{عربی|أقْسَطَ}}؛ هنگامی است که فرد، عدل ورزد؛ در [[قرآن کریم]] هر دو معنا به کار رفته است: {{متن قرآن|وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا}}<ref>«و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۵.</ref>.
+«قسط» یکی از واژگان دیگر در این حوزه معنایی است که در لغت به معنای، [[میزان]]، سهم و نصیب می‌باشد. وقتی که به باب تفعیل می‌رود نیز این معنا [[حفظ]] می‌گردد، گفته می‌شود {{عربی|تقسطوا الشيء بينهم}} که به معنای تقسیم به [[عدل]] و [[برابری]] است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۵، ص۸۶.</ref>؛ همچنین [[قسط]] به معنای آن است که [[حق]] کسی را به دیگری ندهند و [[تبعیض]] روا ندارند<ref>ر.ک: جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.</ref>. در تفاوت میان [[عدل و قسط]]، آمده است که قسط به عدل آشکار و ظاهر گفته می‌شود، اما عدل، گاهی ممکن است که به صورت پنهانی نیز محقق گردد<ref>ابوهلال عسکری، معجم الفروق اللغویة، ص۴۲۸.</ref>. [[عدالت]] به آن است که [[انسان]]، حق هر کسی را بپردازد و نقطه مقابلش آن است که [[ستم]] کند و [[حقوق]] افراد را از آنان دریغ دارد، «قسط» مفهومش آن است که حق کسی را به دیگری ندهند و تبعیض روا ندارند و نقطه مقابلش آن است که حق کسی را به دیگری دهند<ref>جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.</ref>. «قسط» از واژگان متضاد است، در لغت آمده که «قسط»، یعنی گرفتن سهم دیگری که به معنای ستم است، گفته می‌شود: {{عربی|قَسَط الرّجل}}، هنگامی که ستم می‌کند؛ اما اگر گفته شود: {{عربی|أقْسَطَ}}؛ هنگامی است که فرد، عدل ورزد؛ در [[قرآن کریم]] هر دو معنا به کار رفته است: {{متن قرآن|وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا}}<ref>«و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۵.</ref>.
 در معنای عدالت فرمود: {{متن قرآن|وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}}<ref>«و دادگری ورزید که خداوند دادگران را دوست می‌دارد» سوره حجرات، آیه ۹.</ref>.
-و {{عربی|قسطاس}} برگرفته از “قسط”، به معنای میزان است و از آن به عدالت تعبیر می‌شود، آن‌گونه که از “میزان” چنین تعبیر می‌شود<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۶۷۰.</ref>؛ لذا فرمود: {{متن قرآن|وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ}}<ref>«و با ترازوی درست وزن کنید» سوره اسراء، آیه ۳۵.</ref> که به معنای “ترازوی درست و عادلانه” است.
+و {{عربی|قسطاس}} برگرفته از «قسط»، به معنای میزان است و از آن به عدالت تعبیر می‌شود، آن‌گونه که از «میزان» چنین تعبیر می‌شود<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۶۷۰.</ref>؛ لذا فرمود: {{متن قرآن|وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ}}<ref>«و با ترازوی درست وزن کنید» سوره اسراء، آیه ۳۵.</ref> که به معنای «ترازوی درست و عادلانه» است.
-همچنین ارباب لغت ذکر کرده‌اند که {{عربی|مُقْسِطَ}} به معنای [[عادل]]، از [[اسماء]] [[خداوند]] است، اما “قاسط” به معنای [[ستمگر]] است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۷، ص۳۷۷.</ref>. اصل در لغت “قسط” به معنای رساندن چیزی به جایگاه خودش و برآوردن [[حق]] در محل اصلی آن می‌باشد و این معنا فقط در [[مقام]] [[اجرای عدل]] و [[اعمال]] آن در [[جامعه]]، معنادار می‌شود، مانند دادن [[نفقه]] و تقسیم آن میان [[خانواده]] یا تقسیم [[مال]] میان شرکا؛ این موارد هنگامی است که عمل عادلانه و [[حق‌مدار]] باشد، اما به هنگام [[انحراف]] و بازگشت از حق، از آن، تعبیر به “جور” می‌شود. {{عربی|قَسط}} مصدر است و {{عربی|قِسط}} اسم مصدر. در [[قرآن کریم]] آمده است: {{متن قرآن|قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ}}<ref>«بگو: پروردگارم به دادگری فرمان داده است» سوره اعراف، آیه ۲۹.</ref> و اینکه: {{متن قرآن|كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>.
+همچنین ارباب لغت ذکر کرده‌اند که {{عربی|مُقْسِطَ}} به معنای [[عادل]]، از [[اسماء]] [[خداوند]] است، اما «قاسط» به معنای [[ستمگر]] است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۷، ص۳۷۷.</ref>. اصل در لغت «قسط» به معنای رساندن چیزی به جایگاه خودش و برآوردن [[حق]] در محل اصلی آن می‌باشد و این معنا فقط در [[مقام]] [[اجرای عدل]] و [[اعمال]] آن در [[جامعه]]، معنادار می‌شود، مانند دادن [[نفقه]] و تقسیم آن میان [[خانواده]] یا تقسیم [[مال]] میان شرکا؛ این موارد هنگامی است که عمل عادلانه و [[حق‌مدار]] باشد، اما به هنگام [[انحراف]] و بازگشت از حق، از آن، تعبیر به «جور» می‌شود. {{عربی|قَسط}} مصدر است و {{عربی|قِسط}} اسم مصدر. در [[قرآن کریم]] آمده است: {{متن قرآن|قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ}}<ref>«بگو: پروردگارم به دادگری فرمان داده است» سوره اعراف، آیه ۲۹.</ref> و اینکه: {{متن قرآن|كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>.
-در “اقساط”، [[برپایی عدل]] در نظر گرفته می‌شود و “تقسیط” جهت وقوع و تعلق فعل [[قسط]]، لحاظ می‌شود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۵۷.</ref>.<ref>[[سید کاظم سیدباقری|سیدباقری، سید کاظم]]، [[عدالت سیاسی در قرآن کریم (کتاب)|عدالت سیاسی در قرآن کریم]]، ص ۵۰.</ref>
+در «اقساط»، [[برپایی عدل]] در نظر گرفته می‌شود و «تقسیط» جهت وقوع و تعلق فعل [[قسط]]، لحاظ می‌شود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۵۷.</ref>.<ref>[[سید کاظم سیدباقری|سیدباقری، سید کاظم]]، [[عدالت سیاسی در قرآن کریم (کتاب)|عدالت سیاسی در قرآن کریم]]، ص ۵۰.</ref>
 == جستارهای وابسته ==