آل در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

برخی از لغویان و [[مفسّران]] نیز همین نظر را [[تأیید]] کرده‌اند <ref>مجمع‌البحرین، ج ۱، ص ۱۳۴، «اول»؛ المیزان، ج ۳، ص ۱۶۵.</ref>. برخی، از جمع بین [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ}}<ref>«ما بر (سر) آنان شنبادی (مرگبار) فرستادیم جز بر خاندان لوط که سحرگاهی رهایی‌شان بخشیدیم» سوره قمر، آیه ۳۴.</ref> و {{متن قرآن|قَالُوا يَا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ}}<ref>«(فرشتگان) گفتند: ای لوط! ما فرستادگان پروردگار توییم، آنان هیچ‌گاه به تو نمی‌رسند پس، در پاره‌ای از شب خانواده‌ات را بکوچان مگر زنت را که آنچه به آنان خواهد رسید به او نیز می‌رسد و هیچ‌یک از شما نباید روی بگرداند؛ بی‌گمان آنان را پیمانگاه، پگاه است؛ آیا پگاه نزدیک نیست؟» سوره هود، آیه ۸۱.</ref> نتیجه می‌گیرند که [[آل]]، همان [[اهل]] است<ref> قاموس قرآن، ج ۱، ص ۱۴۳، «آل».</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

گروهی دیگر از [[مفسّران]] نیز همین معنا را برای "[[آل]]" در [[آیات]] ذیل پذیرفته‌اند: {{متن قرآن|إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ}}<ref>«ما بر (سر) آنان شنبادی (مرگبار) فرستادیم جز بر خاندان لوط که سحرگاهی رهایی‌شان بخشیدیم» سوره قمر، آیه ۳۴.</ref> ، {{متن قرآن|فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ}}<ref>«اما پاسخ قوم او جز این نبود که گفتند: خاندان لوط را از شهر خود بیرون کنید زیرا آنان مردمی هستند که خود را پاک می‌نمایانند» سوره نمل، آیه ۵۶.</ref>، {{متن قرآن|إِلَّا آلَ لُوطٍ إِنَّا لَمُنَجُّوهُمْ أَجْمَعِينَ}}<ref>«بجز خاندان لوط، که ما بی‌گمان همه آنان را رهایی می‌بخشیم» سوره حجر، آیه ۵۹.</ref>.<ref>مجمع‌البیان، ج ۶، ص ۵۲۴؛ نمونه، ج ۲۳، ص ۶۱ و ج ۹، ص۱۸۶ و ج ۱۱، ص ۱۰۲.</ref>

این معنا ([[پیروان]] کسی که [[آیین]] و مسلک خاّصی دارد) در [[قرآن]] بیش از معانیِ دیگر آمده است<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۶، «آل».</ref>. در [[آیه]] {{متن قرآن|كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ}}<ref>«چون روش فرعونیان و کسان پیش از ایشان که آیات پروردگارشان را دروغ شمردند و ما برای گناهانشان آنان را نابود و فرعونیان را غرق کردیم و همگی ستمگر بودند» سوره انفال، آیه ۵۴.</ref> از [[لشکر]] [[فرعون]] به "[[آل]]" تعبیر شده؛ چون با او بر یک [[عقیده]] بودند<ref>قاموس قرآن، ج ۱، ص ۱۴۳، «آل».</ref>. * [[آل]]، در [[آیه]] {{متن قرآن| أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ}}<ref>« فرعونیان را به (درون) سخت‌ترین عذاب درآورید!» سوره غافر، آیه ۴۶.</ref> نیز به همین معنا است؛ زیرا [[فرعون]]، [[فرزند]] نداشته، و [[پدر]]، عمو، [[برادر]] و [[نزدیکان]] خاصّ وی نبوده‌اند تا [[خاندان]] و اهلش مراد باشد؛ پس [[پیروان]] وی منظور است<ref>قرطبی، ج ۱، ص ۲۶۰.</ref>؛ بنابراین، مقصود در سیزده آیه‌ای که در آنها "آل‌فرعون" آمده، [[پیروان]] [[فرعون]] است، نه [[اهل]] و [[خانواده]] او. پیش از این گذشت که در ریشه لغوی "[[آل]]" دو نظر وجود دارد که یکی از آنها در ذیل معنای "[[اهل]]" ذکر شد. [[رأی]] دیگر این‌است که "[[آل]]" از کلمه دیگری گرفته نشده؛ بلکه اصلِ آن، "اَوْل" به معنای [[رجوع]] و بازگشت و مصغَّرش "أُوَیْل" است، نه "أُهَیْل"<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۷، «آل».</ref>؛ در این صورت، تناسب [[آل]] با معانیِ چهارگانه [[حفظ]] می‌شود؛ چرا که با این ریشه لغوی، آلِ شخص به کسانی گفته می‌شود که به سبب [[خویشاوندی]] یا با عنوان یا روش و [[دین]] به او منسوب باشند<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۷، «آل».</ref>؛ پس تفاوت "[[اهل]]" با "[[آل]]" در این است که در "[[اهل]]"، "[[انس]] و [[الفت]]" با شخص، و در "[[آل]]" [[رجوع]] به شخص<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۷، «آل».</ref> اصل قرار می‌گیرد. براساس [[رأی]] این گروه از لغویان، بعید نیست که [[آل]]، "مشترک لفظی" و معانی مذکور، [[حقیقی]] باشد نه مجازی.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

گاهی مقصود از آلِ فلان، خودِ شخص است<ref>مقاییس، ج ۱، ص ۱۶۱، «اول»؛ مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۶۱۴ و ۶۱۵.</ref>. دلیل‌ اینکه ‌از شخص، به [[آل]] او تعبیر می‌کنند، توجّه دادنِ دیگران به [[مقام]] و [[شأن]] او است <ref>مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۷۳۴.</ref>. این معنا، هم مورد نظر [[مفسّران]] است و هم در اشعار [[عرب]] آمده. به نظر برخی [[مفسّران]]، در [[آیه]] {{متن قرآن| وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ }}<ref>« بازمانده‌ای از آنچه از خاندان موسی و هارون بر جای نهاده‌اند » سوره بقره، آیه ۲۴۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> مقصود، شخصِ [[موسی]]، [[هارون]]، [[ابراهیم]] و [[عمران]] است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۶۱۴ و ۶۱۵ و ۷۳۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۶، ص ۱۹۱.</ref>؛ همان‌گونه که مراد از "[[آل ابی‌بکر]]" در [[بیت]] زیر، شخص [[ابوبکر]] است: {{عربی|"ولاتبك ميتاً بعد ميتٍ أحبّه علي و عبّاس وآل أبي‌بكر"}}<ref>مقاییس، ج ۱، ص ۱۶۱ «اول»؛ مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۶۱۵.</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

[[علامه طباطبایی]]، براساس همین معنا، مقصود از "[[آل ابراهیم]]" و "[[آل عمران]]" در [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> را نزدیکانِ خاصّ [[ابراهیم]] و [[عمران]] و کسانی می‌داند که به آن دو ملحق می‌شوند<ref> المیزان، ج ۳، ص ۱۶۵.</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>