تبع

تبع از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: تبع در قرآن - تبع در علوم قرآنی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

قرآن کریم در دو مورد به قوم تُبّع اشاره کرده است:

1. ﴿أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ أَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ﴾؛
2. ﴿وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ﴾

در قرآن کریم توضیحی درباره تبّع و قوم او ذکر نشده است. بنا بر روایتی در تفسیر صافی، تبّع منصب رسالت و نبوت داشته است. عده‌ای نیز گفته‌اند تبّع لقب پادشاهان یمن است و علت انتخاب این نام این بوده است که آنها در سیاست و زمامداری، تابع یکدیگر بوده، از یک نقشه پیروی می‌کردند.

برخی معتقدند تبّع یکی از پادشاهان جهان‌گشای یمن بود که تمام ممالک تا هند را تصرف کرد و ضمن لشکرکشی وارد مکه شد و قصد تخریب آن مکان مقدس را داشت؛ اما به بیماری زکام شدید مبتلا شد. حکیمی از ملازمان وی چنین تشخیص داده بود که علت بیماری، سوءقصد به مکه است و راه درمان را در پشیمان شدن از این دستور معرفی کرد. او نیز پذیرفت و نذر کرد در تکریم آن خانه بکوشد

تبع

زمامدار یمن بوده که به قصد خرابی خانه خدا آمده بود و چون مبتلا گشت و به عظمت آن واقف گردید آن را کسوه نموده و هزار شتر قربانی کرد. اسماعیل بن جابر می‌گوید: من با چند نفر بین مکه و مدینه رهسپار بودیم و با هم صحبت می‌کردیم، تا سخن به اینجا رسید که انصار از چه طائفه‌ای هستند؟ موضوع خدمت امام ششم(ع) مطرح شد، حضرت زیر سایه درختی نشسته بودند و سخن را از (داستان تُبّع) آغاز کردند و فرمودند: یکی از پادشاهان معروف به تبع با جمعی از دانشمندان و پیغمبر زادگان سمت مکه می‌رفت. در نزدیکی‌های آن شهر، پاره‌ای از افراد حسود، از تیره‌های عرب جزیره، نزد وی باریافته، گفتند: تو به اهل شهری وارد شدی که سال‌ها است با عقل مردم بازی می‌کنند، تا جائی که این شهر را (حرم و بست) دانند، و خانه خود را خانه خدایان نامیده‌اند تبع خشم آلود گشته گفت: اگر چنین است که می‌گوئید!؟ مردان جنگی آنها را می‌کشم و زنانشان را اسیر، و خانه‌های‌شان را ویران می‌سازم! چون دل بر این کار نهاد، دو چشمش از کاسه بیرون آمده بر گونه‌هایش افتاد. سپس دانشمندان را خواست و گفت بگوئید، چرا به این درد گرفتار شدم؟ گفتند: بگو درباره مکه و خانه خدا با خود چه فکر کرده‌ای؟ گفت: پیش خود فکر کرده‌ام جنگیان آنها را بکشم، و زن و بچه آنها را اسیر کنم و خانه‌ها را ویران سازم!! گفتند، سبب این را، جز همین فکر نمی‌دانیم! پرسید: چرا؟! گفتند: این شهر حرم خدا، و این خانه، خانه خداست، و ساکنین آن از نژاد خلیل خدایند، گفت راست گفتید، اکنون چاره چیست؟ گفتند: فکر خود را تغییر ده شاید خدا تو را ببخشد؟ وی اندیشه خود را تغییر داد، و در فکر احترام مکه و کعبه افتاد، پس دیدگانش به جای خود استوار شد، آن گاه به زیارت کعبه آمد و جامه گران‌بها بر آن پوشاند، و سی روز مردم مکه را مهمانی کرد. هر روز ده‌ها شتر کشت، تا جائی که کاسه طعام برای پرندگان بر سر کوه‌ها می‌گذاشت و سپس از مکه به جانب مدینه شد و جمعی از عرب‌های یمن را از تیره غسان، در آن سرزمین سکنی داد، که همان‌ها انصار مدینه شدند.

در معالم التنزیل آورده که: پسر تبع را در مدینه کشتند، او به قصد اهالی آنجا با قشونی بی‌اندازه حمله نمود، دو حبر از (بنی قریظه) که (کعب، و اسد) نام داشتند، این خبر شنیده نزدیک وی رفتند و گفتند به این کار جرأت نمی‌کنی چون مدینه محل هجرت پیغمبر آخرالزمان خواهد بود، به اندازه‌ای از آن حضرت مدح نمودند که قلب تبع به جانب او میل نمود و از قتل و غارت اهل مدینه درگذشت، در (دُرَجَ الدُرر) آورده که تبع، هزار و چهل سال قبل از بعثت، مدینه آمده است. در تفسیر مولوی می‌نویسد: که نزد ارباب سیر به ثبوت رسیده، که تبع نامه‌ای نوشت به حضرت رسول(ص) و به شاهول یهودی سپرد که اگر آن حضرت را دریابد به او برساند، و اگر نه، به اولاد خود سپرده وصیت کند که به آن جناب برسانند و فرزند بیست و یکم از نسل شاهول، (ابوایوب انصاری) آن نامه را به حضرت رساند، و آن سرور سه سه بار فرمود: «مَرْحَباً بِالْأَخِ الصَّالِحِ‌».

منابع

1. فرهنگ‌نامه علوم قرآنی
2. مکارم شیرازی، ناصر، قصه‌های قرآن
3. تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه