زینب بنت ابیسلمه مخزومی
مقدمه
«زینب» دختر ابوسلمه عبدالله بن اسد و ام سلمه همسر گرامی پیامبر اکرم(ص) است. وی در حبشه و به قولی در مدینه متولد شد چون در زمان ازدواج رسول الله(ص) با مادرش کودک خردسالی بود، قول دوم از اعتبار بیشتری برخوردار است. بعد از ازدواج پیامبر اکرم(ص) با مادرش به خانه آن حضرت آمد و بسیار مورد توجه ایشان بود او تربیت شده رسول الله(ص) است[۱]. نام زینب در آغاز بره بود. پیامبر اکرم(ص) آن را به زینب تغییر داده و فرمودند: «خودتان را به خوبی مستأیید که خداوند به نیکان شما آگاهتر است»[۲]. وی با عبدالله بن زمعة بن اسود بن مطلب ازدواج کرد و صاحب فرزندانی به نامهای عبدالرحمان، یزید، وهب، ابوسلمه، کبیر، ابوعبیده، قریبه، امکلثوم و امسلمه شد[۳]. فرزندش یزید در واقعه حره واقم به دست سپاه شام به فرماندهی مسلم بن عقبه به شهادت رسید[۴].
زینب افقه زنان روزگار خود و محدثی بزرگ بود. شیخ طوسی، ابنحجر عسقلانی، ابن عبدالبر و مقدس اردبیلی نیز او را صحابی رسول الله(ص) و فقیهترین زنان عصر خویش شمردهاند[۵]. از ابورافع نقل شده است که او فقیه مدینه بود[۶]. شیخ طوسی و علامه مامقانی او را از اصحاب و راویان احادیث پیامبر اکرم(ص) میدانند[۷]. پس از رحلت رسول الله(ص) نیز آنطور که مورخان بیان کردهاند وی از ثقات تابعین محسوب میگردیده است[۸]. پس از اینکه خبر شهادت امیرالمؤمنین علی(ع) به مدینه رسید، عایشه خوشحالی خود را با بیان اشعاری ظاهر ساخت: فَأَلْقَتْ عَصَاهَا وَ اسْتَقَرَّتْ بِهَا النَّوَى *** كَمَا قَرَّ عَيْناً بِالْإِيَابِ الْمُسَافِرُ عصای خویش را بیانداخت و به مقصد رسید چنانکه مسافر به هنگام بازگشت آرام میگیرد. آنگاه پرسید: کی او را کشت؟ گفتند: یکی از قبیله مراد؛ و او شعری به این مضمون خواند: && فان یک نائیا فلقد نعاه غلام لیس فی قمه التراب && اگر دور افتاده بود، خبر مرگ او را نوجوانی داد که خاک در دهان او مباد.
زینب دختر ابوسلمه شدیداً به او اعتراض کرد و گفت: درباره امیرالمؤمنین چنین میگویی؟ گفت: من به فراموشی دچارم، وقتی چیزی را فراموش کردم، به یادم آرید[۹]. زینب احادیثی از پیامبر اکرم(ص) عایشه زینب بنت جحش، امحبیبه و مادرش نقل کرده است. افرادی چون امام سجاد(ع) پسرش ابوعبیده، محمد بن عطاء، عراک بن مالک، حمید بن نافع، أبوسلمة بن عبدالرحمان، عروة بن زبیر و دیگران از او حدیث نقل کردهاند[۱۰]. سید محمد صدیق حسن خان بهادر رأی این بانو را در زمینه ساقط بودن زکات از زیورآلات نقل کرده است[۱۱]. زینب به سال ۷۳ هجری به هنگام فرمانروایی طارق بن عمرو[۱۲] بر مدینه درگذشت و در بقیع به خاک سپرده شد[۱۳].[۱۴]
منابع
پانویس
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۴۵۸؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۲۰۷؛ کشف الغمه فی معرفة الائمه، ج۲، ص۳۶؛ اعلام النساء، ج۲، ص۶۷.
- ↑ این کلام رسول الله(ص) برگرفته از آیه ۳۲ سوره نجم است که خداوند میفرماید: ﴿فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى﴾ «پس خود را به پاکی نستأیید که او به آنکه پرهیزگاری ورزد داناتر است» سوره نجم، آیه ۳۲.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۴۵۸؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۲۳۶؛ ج۲، ص۶۴؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۸۵۵.
- ↑ الاخبار الطوال، ص۳۱۱.
- ↑ رجال طوسی، ص۳۳؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۱۶۰؛ اسدالغابة، ج۶، ص۱۳۲؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۸۵۵؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۸؛ جامع الرواة، ج۲، ص۴۵۷.
- ↑ نساء من عصر النبوة، ج۲، ص۱۷۷.
- ↑ رجال طوسی، ص۱۳۳؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۸.
- ↑ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۱۶۰.
- ↑ تاریخ طبری، ج۵، ص۱۵۰؛ الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۱۵۷؛ مسند احمد حنبل، ج۶، ص۳۶؛ سنن نسائی، ج۱، ص۱۳۴؛ سنن الکبری، ج۱، ص۳۱؛ السبعة من السلف، ص۱۶۸.
- ↑ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۱۶۰؛ جامع الرواة، ج۱، ص۶۳۰.
- ↑ اعلام النساء، ج۲، ص۶۷.
- ↑ طارق بن عمرو برده آزاد کرده عثمان و از امیران خونریز است که در سال ۷۲ از سوی عبدالملک بن مروان فرمانروای مدینه بوده است. ر.ک: الأعلام زرکلی، ج۳، ص۳۱۴.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۴۵۸؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۲۳۶؛ ج۲، ص۶۴؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۸۵۵.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۱۹۶.