حریز بن عبدالله ازدی

آشنایی اجمالی

حریز بن عبدالله با کنیه ابومحمد^[۱] یا ابوعبدالله^[۲]، دارای نسب ازدی کوفی و معروف به سجستانی^[۳]، از اصحاب امام صادق(ع)^[۴] است. ایشان از امام صادق(ع) و امام باقر(ع) روایت کرده است؛ اما بر اساس تحقیقات رجالی، روایتی بی‌واسطه از امام کاظم(ع) ندارد^[۵]. حریز بن عبدالله افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون محمد بن مسلم، زرارة بن اعین، بحر سقا، محمد بن اسحاق و اسماعیل بن عبدالله حدیث آموخته و روایت کرده است^[۶]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن عماره، عبدالله بن بحر، عبدالله بن مسکان و عبدالله بن ابراهیم غفاری می‌باشند^[۷].

علما و رجال‌نویسان شیعه بر وثاقت حریز بن عبدالله تأکید کرده‌اند^[۸]. وی از فقیهان برجسته دوران خود بوده و شخصیتی مانند یونس بن عبدالرحمن او را به اعتبار دانش گسترده‌اش در فقه ستوده است^[۹]. طبق روایتی که منابع نقل می‌کنند، گویا حریز بن عبدالله در زمان امام صادق(ع) در سجستان علیه خوارج قیام مسلحانه کرد و حضرت وی را از ملاقات با خود محروم ساختند^[۱۰]؛ با این حال، علما این حادثه را منافی با وثاقت وی ندانسته و آن را به مواردی چون تقیه و حفظ جان شیعیان مستند کرده‌اند^[۱۱]. همچنین، با وجود ادعای برخی مبنی بر اینکه وی تنها دو حدیث بی‌واسطه از امام صادق(ع) شنیده است^[۱۲]، محققان با استناد به اسناد فراوان، روایات مستقیم او را از آن بزرگوار قطعی و معتبر می‌دانند.

از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتاب‌های «کتاب الصلاة»، «کتاب الزکاة»، «کتاب الصوم» و «کتاب النوادر» از آثار اوست^[۱۳].^[۱۴]

جستارهای وابسته

ازد (قبیله)

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶

پانویس

↑ رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۵.
↑ لسان المیزان، ج۲، ص۱۸۶، ش۸۴۴: و ذکره الطوسی فی مصنفی الشیعة و قال: کوفی أزدی؛ سکن سجستان یکنی أبا عبدالله. یادآوری می‌شود در رجال و فهرست شیخ طوسی ذکر نشده که کنیه حریز، أبو عبدالله بوده است؛ ولی در اختیار معرفة الرجال کشی که مهذب شیخ طوسی است، از حریز بن عبدالله با کنیه أبو عبدالله یاد شده است. (رجال الکشی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳۸۵، ش۷۱۹: عن یونس، قال: قلت لحریز یوما: یا أبا عبدالله....
↑ حریز بر وزن امیر. بالحاء المهملة المفتوحة أولا، و الیاء المنقطة تحتها نقطتین، و الزای؛ (إیضاح الإشتباه، ص۱۶۵، ش۲۳۵؛ نیز ر.ک: خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۶۳، ش۴). حموی در عنوان سجستان: بکسر أوله و ثانیه، و سین أخری مهملة، و تاء مثناة من فوق، و آخره نون: و هی ناحیة کبیرة و ولایة واسعة... و لهم فقهاء و علماء علی حدة... منها جریر بن عبدالله صاحب أبی عبدالله جعفر بن محمد الباقر(ع) قال الرهنی (محمد بن بحر الرهنی، من أهل سجستان، کان متکلما عالما بالأخبار فقیها، إلا أنه متهم بالغلو و له نحو من خمسمائة مصنف و رسالة؛ (الفهرست (طوسی)، ص۳۹۰، ش۵۹۹): و أجل من هذا کله أنه لعن علی بن أبی طالب(ع) علی منابر الشرق و الغرب و لم یلعن علی منبرها إلا مرة، و امتنعوا علی بنی أمیة حتی زادوا فی عهدهم أن لا یلعن علی منبرهم أحد و أی شرف أعظم من امتناعهم من لعن أخی رسول الله(ص) علی منبرهم و هو یلعن علی منابر الحرمین مکة و المدینة؟. (معجم البلدان، ج۳، ص۱۹۰). حریز بن عبدالله السجستانی أبو محمد الأزدی من أهل الکوفة، أکثر السفر و التجارة إلی سجستان فعرف بها و کانت تجارته فی السمن و الزیت. (رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۵).
↑ حریز بن عبدالله السجستانی، مولی للأزد رجال الطوسی، ص۱۹۴، ش۲۴۱۶؛ رجال البرقی، ص۴۱: جریر بن عبدالله السجستانی.
↑ رجال النجاشی، ص۱۴۴: و قیل: روی عن أبی الحسن موسی(ع)، و لم یثبت ذاک.
↑ ر.ک: الکافی، ج۱، ص۴۲، ح۶؛ ج۲، ص۱۸، (ح ۵)، ۱۰۲، (ح ۱۵) و ۱۵۱، (ح ۱۰)؛ ج۵، ص۵۴۲، ح۹؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۴۰، ح۱۱۱، ج۳، ص۲۲۲، ح۵۵۷؛ ج۴، ص۱۱، ح۲۹؛ المحاسن، ج۱، ص۲۰۶، (ح ۶۳) و ۲۵۵، (ح ۲۸۶)؛ ج۲، ص۳۳۴، ح۱۰۲؛ کفایة الأثر، ص۱۷۵؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۸۸، ح۵.
↑ ر.ک: الکافی، ج۱، ص۴۲، (ح ۶) و ۱۴۹، (ح ۱)؛ ج۴، ص۴۱۳، ح۱، ج۵، ص۲۵۳، ح۳؛ ج۷، ص۱۵۹، ح۱؛ ج۸، ص۲۸۸، ح۴۳۴؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۷۲، ح۱۱۳۸؛ ج۲، ص۲۵۵، ح۱۰۱۲؛ ج۳، ص۱۵، ح۵۱؛ ج۴، ص۲۵۴، ح۷۵۳؛ ج۵، ص۴۱۵، ح۱۴۴۵؛ المحاسن، ج۱، ص۲۵۵، ح۲۸۶؛ کفایة الأثر، ص۱۷۵.
↑ حریز بن عبدالله السجستانی أبو محمد الأزدی من أهل الکوفة، أکثر السفر و التجارة إلی سجستان فعرف بها و کانت تجارته فی السمن و الزیت. (رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۵).
↑ ر.ک: رجال الکشی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳۸۵، ش۷۱۹.
↑ و کان ممن شهر السیف فی قتال الخوارج بسجستان فی حیاة أبی عبدالله(ع)، و روی أنه جفاه و حجبه عنه. رجال النجاشی، ص۱۴۴-۱۴۵، ش۳۷۵؛ الکافی، ج۷، ص۳۰۷، ح۳؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۳۳۶، ح۶۱۵.
↑ الکافی، ج۶، ص۱۴۱، ح۸: «عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسى، قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) يَوْماً: يَا حَمَّادُ، تُحْسِنُ أَنْ تُصَلِّيَ؟ قَالَ: فَقُلْتُ: يَا سَيِّدِي، أَنَا أَحْفَظُ كِتَابَ حَرِيزٍ فِي الصَّلَاةِ، فَقَالَ...».
رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۳۸۴، ش۷۱۸: «... عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ، عَنْ حَرِيزٍ، قَالَ:، دَخَلْتُ عَلَى أَبِي حَنِيفَةَ وَ عِنْدَهُ كُتُبٌ كَادَتْ تَحُولُ فِيمَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَهُ، فَقَالَ لِي: هَذِهِ الْكُتُبُ كُلُّهَا فِي الطَّلَاقِ وَ أَنْتُمْ! وَ أَقْبَلَ يَقْلِبُ بِيَدِهِ، قَالَ، قُلْتُ: نَحْنُ نَجْمَعُ هَذَا كُلَّهُ فِي حَرْفٍ، قَالَ وَ مَا هُوَ قَالَ، قُلْتُ قَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ﴾ فَقَالَ لِي فَأَنْتَ لَا تَعْلَمُ شَيْئاً إِلَّا بِرِوَايَةٍ قُلْتُ أَجَلْ، فَقَالَ لِي: مَا تَقُولُ فِي مُكَاتَبٍ كَانَتْ مُكَاتَبَتُهُ أَلْفَ دِرْهَمٍ فَأَدَّى تِسْعَمِائَةٍ وَ تِسْعَةً وَ تِسْعِينَ دِرْهَماً، ثُمَّ أَحْدَثَ يَعْنِي الزِّنَا، كَيْفَ نَحُدُّهُ فَقُلْتُ: عِنْدِي بِعَيْنِهَا حَدِيثٌ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع): أَنَّ عَلِيّاً(ع) كَانَ يَضْرِبُ بِالسَّوْطِ وَ بِثُلُثِهِ وَ بِنِصْفِهِ وَ بِبَعْضِهِ بِقَدْرِ أَدَائِهِ، فَقَالَ لِي: أَمَا إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ لَا يَكُونُ فِيهَا شَيْءٌ، فَمَا تَقُولُ فِي جَمَلٍ أُخْرِجَ مِنَ الْبَحْرِ، فَقُلْتُ إِنْ شَاءَ فَلْيَكُنْ جَمَلًا وَ إِنْ شَاءَ فَلْيَكُنْ بَقَرَةً إِنْ كَانَتْ عَلَيْهِ فُلُوسٌ أَكَلْنَاهُ وَ إِلَّا فَلَا».
یادآوری: این روایت در متشابه القرآن ابن شهر آشوب، ج۲، ص۱۵۷-۱۵۸ گزارش شده و به جای حریز مطلق، جریر بن عبدالله السجستانی ثبت شده است: دخل جریر بن عبدالله السجستانی علی أبی حنیفة و عنده کتب... و گذشت که جریر بن عبدالله، مصحف حریز بن عبدالله است) و در کتاب الکافی، ج۵، ص۴۴۹، ح۶ علی بن الحسن بن رباط از حریز روایت کرده: ...عن علی بن الحسن بن رباط، عن حریز عن عبدالرحمن بن أبی عبدالله... و مراد از حریز در این سند، حریز بن عبدالله السجستانی است، به قرینه روایت علی بن الحسن بن رباط از وی (ر.ک: إکمال الکمال، ج۲، ص۸۶: حدث عنه علی بن رباط؛ نیز ر.ک: لسان المیزان، ج۲، ص۱۸۷، ش۸۴۴؛ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۳۲، ش۲۶۴۵.
↑ رجال النجاشی، ص۱۴۵، ش۳۷۵: قیل: روی عن أبی عبدالله(ع). و قال یونس: لم یسمع من أبی عبدالله(ع) إلا حدیثین. یادآوری می‌شود اصل عبارت و قال یونس... در رجال الکشی است. (رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۶۸۰، ح۷۱۶: محمد بن مسعود، قال: حدثنی محمد بن نصیر، قال: حدثنی محمد بن عیسی، عن یونس قال: لم یسمع حریز بن عبدالله من أبی عبد الله(ع) إلا حدیثا أو حدیثین).
↑ له کتب منها: کتاب الصلاة، کتاب الزکاة، کتاب الصوم، کتاب النوادر تعد کلها فی الأصول؛ طوسی، الفهرست، ص۱۶۲، ش۲۴۹؛
له کتاب الصلاة کبیر، و آخر ألطف منه، و له کتاب النوادر رجال النجاشی، ص۱۴۵، ش۳۷۵؛
شوشتری: الأصول هنا فی مقابل المصنفات، لا الفروع أو الفقه. قاموس الرجال، ج۳، ص۱۶۴؛
خویی: إن النجاشی لم یذکر کتاب الزکاة لحریز، و قد ذکره الشیخ و کذلک الصدوق...، و لعل الوجه فی ذلک أن النجاشی عد هذا الکتاب من کتب حماد، فقال فی ترجمته: له کتاب الزکاة، أکثره عن حریز. معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۳۲، ش۲۶۴۵.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۲۶۰-۲۹۱.

[1] رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۵.

[2] لسان المیزان، ج۲، ص۱۸۶، ش۸۴۴: و ذکره الطوسی فی مصنفی الشیعة و قال: کوفی أزدی؛ سکن سجستان یکنی أبا عبدالله. یادآوری می‌شود در رجال و فهرست شیخ طوسی ذکر نشده که کنیه حریز، أبو عبدالله بوده است؛ ولی در اختیار معرفة الرجال کشی که مهذب شیخ طوسی است، از حریز بن عبدالله با کنیه أبو عبدالله یاد شده است. (رجال الکشی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳۸۵، ش۷۱۹: عن یونس، قال: قلت لحریز یوما: یا أبا عبدالله....

[3] حریز بر وزن امیر. بالحاء المهملة المفتوحة أولا، و الیاء المنقطة تحتها نقطتین، و الزای؛ (إیضاح الإشتباه، ص۱۶۵، ش۲۳۵؛ نیز ر.ک: خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۶۳، ش۴). حموی در عنوان سجستان: بکسر أوله و ثانیه، و سین أخری مهملة، و تاء مثناة من فوق، و آخره نون: و هی ناحیة کبیرة و ولایة واسعة... و لهم فقهاء و علماء علی حدة... منها جریر بن عبدالله صاحب أبی عبدالله جعفر بن محمد الباقر(ع) قال الرهنی (محمد بن بحر الرهنی، من أهل سجستان، کان متکلما عالما بالأخبار فقیها، إلا أنه متهم بالغلو و له نحو من خمسمائة مصنف و رسالة؛ (الفهرست (طوسی)، ص۳۹۰، ش۵۹۹): و أجل من هذا کله أنه لعن علی بن أبی طالب(ع) علی منابر الشرق و الغرب و لم یلعن علی منبرها إلا مرة، و امتنعوا علی بنی أمیة حتی زادوا فی عهدهم أن لا یلعن علی منبرهم أحد و أی شرف أعظم من امتناعهم من لعن أخی رسول الله(ص) علی منبرهم و هو یلعن علی منابر الحرمین مکة و المدینة؟. (معجم البلدان، ج۳، ص۱۹۰). حریز بن عبدالله السجستانی أبو محمد الأزدی من أهل الکوفة، أکثر السفر و التجارة إلی سجستان فعرف بها و کانت تجارته فی السمن و الزیت. (رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۵).

[4] حریز بن عبدالله السجستانی، مولی للأزد رجال الطوسی، ص۱۹۴، ش۲۴۱۶؛ رجال البرقی، ص۴۱: جریر بن عبدالله السجستانی.

[5] رجال النجاشی، ص۱۴۴: و قیل: روی عن أبی الحسن موسی(ع)، و لم یثبت ذاک.

[6] ر.ک: الکافی، ج۱، ص۴۲، ح۶؛ ج۲، ص۱۸، (ح ۵)، ۱۰۲، (ح ۱۵) و ۱۵۱، (ح ۱۰)؛ ج۵، ص۵۴۲، ح۹؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۴۰، ح۱۱۱، ج۳، ص۲۲۲، ح۵۵۷؛ ج۴، ص۱۱، ح۲۹؛ المحاسن، ج۱، ص۲۰۶، (ح ۶۳) و ۲۵۵، (ح ۲۸۶)؛ ج۲، ص۳۳۴، ح۱۰۲؛ کفایة الأثر، ص۱۷۵؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۸۸، ح۵.

[7] ر.ک: الکافی، ج۱، ص۴۲، (ح ۶) و ۱۴۹، (ح ۱)؛ ج۴، ص۴۱۳، ح۱، ج۵، ص۲۵۳، ح۳؛ ج۷، ص۱۵۹، ح۱؛ ج۸، ص۲۸۸، ح۴۳۴؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۷۲، ح۱۱۳۸؛ ج۲، ص۲۵۵، ح۱۰۱۲؛ ج۳، ص۱۵، ح۵۱؛ ج۴، ص۲۵۴، ح۷۵۳؛ ج۵، ص۴۱۵، ح۱۴۴۵؛ المحاسن، ج۱، ص۲۵۵، ح۲۸۶؛ کفایة الأثر، ص۱۷۵.

[8] حریز بن عبدالله السجستانی أبو محمد الأزدی من أهل الکوفة، أکثر السفر و التجارة إلی سجستان فعرف بها و کانت تجارته فی السمن و الزیت. (رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۵).

[9] ر.ک: رجال الکشی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳۸۵، ش۷۱۹.

[10] و کان ممن شهر السیف فی قتال الخوارج بسجستان فی حیاة أبی عبدالله(ع)، و روی أنه جفاه و حجبه عنه. رجال النجاشی، ص۱۴۴-۱۴۵، ش۳۷۵؛ الکافی، ج۷، ص۳۰۷، ح۳؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۳۳۶، ح۶۱۵.

[11] الکافی، ج۶، ص۱۴۱، ح۸: «عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسى، قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) يَوْماً: يَا حَمَّادُ، تُحْسِنُ أَنْ تُصَلِّيَ؟ قَالَ: فَقُلْتُ: يَا سَيِّدِي، أَنَا أَحْفَظُ كِتَابَ حَرِيزٍ فِي الصَّلَاةِ، فَقَالَ...».
رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۳۸۴، ش۷۱۸: «... عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ، عَنْ حَرِيزٍ، قَالَ:، دَخَلْتُ عَلَى أَبِي حَنِيفَةَ وَ عِنْدَهُ كُتُبٌ كَادَتْ تَحُولُ فِيمَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَهُ، فَقَالَ لِي: هَذِهِ الْكُتُبُ كُلُّهَا فِي الطَّلَاقِ وَ أَنْتُمْ! وَ أَقْبَلَ يَقْلِبُ بِيَدِهِ، قَالَ، قُلْتُ: نَحْنُ نَجْمَعُ هَذَا كُلَّهُ فِي حَرْفٍ، قَالَ وَ مَا هُوَ قَالَ، قُلْتُ قَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ﴾ فَقَالَ لِي فَأَنْتَ لَا تَعْلَمُ شَيْئاً إِلَّا بِرِوَايَةٍ قُلْتُ أَجَلْ، فَقَالَ لِي: مَا تَقُولُ فِي مُكَاتَبٍ كَانَتْ مُكَاتَبَتُهُ أَلْفَ دِرْهَمٍ فَأَدَّى تِسْعَمِائَةٍ وَ تِسْعَةً وَ تِسْعِينَ دِرْهَماً، ثُمَّ أَحْدَثَ يَعْنِي الزِّنَا، كَيْفَ نَحُدُّهُ فَقُلْتُ: عِنْدِي بِعَيْنِهَا حَدِيثٌ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع): أَنَّ عَلِيّاً(ع) كَانَ يَضْرِبُ بِالسَّوْطِ وَ بِثُلُثِهِ وَ بِنِصْفِهِ وَ بِبَعْضِهِ بِقَدْرِ أَدَائِهِ، فَقَالَ لِي: أَمَا إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ لَا يَكُونُ فِيهَا شَيْءٌ، فَمَا تَقُولُ فِي جَمَلٍ أُخْرِجَ مِنَ الْبَحْرِ، فَقُلْتُ إِنْ شَاءَ فَلْيَكُنْ جَمَلًا وَ إِنْ شَاءَ فَلْيَكُنْ بَقَرَةً إِنْ كَانَتْ عَلَيْهِ فُلُوسٌ أَكَلْنَاهُ وَ إِلَّا فَلَا».
یادآوری: این روایت در متشابه القرآن ابن شهر آشوب، ج۲، ص۱۵۷-۱۵۸ گزارش شده و به جای حریز مطلق، جریر بن عبدالله السجستانی ثبت شده است: دخل جریر بن عبدالله السجستانی علی أبی حنیفة و عنده کتب... و گذشت که جریر بن عبدالله، مصحف حریز بن عبدالله است) و در کتاب الکافی، ج۵، ص۴۴۹، ح۶ علی بن الحسن بن رباط از حریز روایت کرده: ...عن علی بن الحسن بن رباط، عن حریز عن عبدالرحمن بن أبی عبدالله... و مراد از حریز در این سند، حریز بن عبدالله السجستانی است، به قرینه روایت علی بن الحسن بن رباط از وی (ر.ک: إکمال الکمال، ج۲، ص۸۶: حدث عنه علی بن رباط؛ نیز ر.ک: لسان المیزان، ج۲، ص۱۸۷، ش۸۴۴؛ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۳۲، ش۲۶۴۵.

[12] رجال النجاشی، ص۱۴۵، ش۳۷۵: قیل: روی عن أبی عبدالله(ع). و قال یونس: لم یسمع من أبی عبدالله(ع) إلا حدیثین. یادآوری می‌شود اصل عبارت و قال یونس... در رجال الکشی است. (رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۶۸۰، ح۷۱۶: محمد بن مسعود، قال: حدثنی محمد بن نصیر، قال: حدثنی محمد بن عیسی، عن یونس قال: لم یسمع حریز بن عبدالله من أبی عبد الله(ع) إلا حدیثا أو حدیثین).

[13] له کتب منها: کتاب الصلاة، کتاب الزکاة، کتاب الصوم، کتاب النوادر تعد کلها فی الأصول؛ طوسی، الفهرست، ص۱۶۲، ش۲۴۹؛
له کتاب الصلاة کبیر، و آخر ألطف منه، و له کتاب النوادر رجال النجاشی، ص۱۴۵، ش۳۷۵؛
شوشتری: الأصول هنا فی مقابل المصنفات، لا الفروع أو الفقه. قاموس الرجال، ج۳، ص۱۶۴؛
خویی: إن النجاشی لم یذکر کتاب الزکاة لحریز، و قد ذکره الشیخ و کذلک الصدوق...، و لعل الوجه فی ذلک أن النجاشی عد هذا الکتاب من کتب حماد، فقال فی ترجمته: له کتاب الزکاة، أکثره عن حریز. معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۳۲، ش۲۶۴۵.

[14] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۲۶۰-۲۹۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]