بحر سقا
بحر سقا از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: بحر سقا در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
بحر بن کثیر[۱] (یا بحر بن کنیز[۲]) ملقب به بحر السقا[۳] با کنیه ابوالفضل[۴] یا ابوعبدالله[۵]، از اهالی بصره[۶] و مولی باهله[۷]، از اصحاب امام صادق(ع)[۸] در طبقه پنجم راویان[۹] بود. وی از آن حضرت روایت کرده است[۱۰]. بحر السقا از محدثانی همچون الحسن البصری، عمرو بن دینار و قتاده حدیث آموخته و روایت کرده است[۱۱]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان سفیان الثوری، سفیان بن عیینه و یزید بن هارون[۱۲] میباشند.
درباره شخصیت بحر السقا، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: برخی چون رجالیان اهل سنت وی را محدثی ضعیف، کذاب و غیرموثق دانسته و مدعی شدهاند که احادیث او متروک و غیرقابل اعتنا است[۱۳]. در مقابل، بزرگانی چون محدث نوری بر وثاقت وی تأکید کردهاند. محدث نوری نوشته است: سند روایت به وی صحیح است و روایت حماد بن عیسی و حریز بن عبدالله از او نیز بر وثاقتش دلالت دارد[۱۴]. همچنین به قرینه روایت بیواسطه أبان بن عثمان[۱۵] و روایت با واسطه حماد بن عیسی[۱۶] که هر دو از اصحاب اجماع هستند، وثاقت وی نزد عالمان شیعه ثابت شده و گروهی به استناد اعتماد شیخ صدوق[۱۷]، او را از راویان ممدوح شمردهاند[۱۸]. علامه مامقانی نیز ذکر نام وی در رجال شیخ طوسی[۱۹] را دلیل بر امامی بودن او دانسته است[۲۰]. وی به سال ۱۶۰ درگذشت[۲۱].[۲۲]
منابع
پانویس
- ↑ بالثاء المثلثة.
و ما کان فیه عن بحر السقاء فقد رؤیته عن أبی، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر. (مشیخة الفقیه، ج۴، ص۴۷۰؛ نیز ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲). - ↑ بفتح الکاف و کسر النون و آخره زاء.
ر.ک: اکمال الکمال، ج۷، ص۱۶۲؛ عمدة القاری، ج۱۹، ص۲۸۴؛ مقدمة فتح الباری، ص۲۱۱. - ↑ السقا: بفتح أوله و القاف المشددة تلیها ألف ممدودة؛ توضیح المشتبه، ج۵، ص۱۱۳.
ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۴۰؛ رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۶۲، ش۶۶۰؛ ج۵، ص۳۵۶؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۱۵؛ الوجیزة فی الرجال، ص۲۲۲، ش۷۳؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴؛ منتهی المقال فی احوال الرجال، ج۲، ص۱۲۴، ش۴۲۵؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۱۲، ش۳۳۳۹؛ خاتمة المستدرک، ج۷، ص۱۸۱، ش۲۶۷؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۴۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۶، ش۲۰۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۶۹، ش۱۶۲۹، ش۱۶۳۰؛ الفائق فی رواة و اصحاب الإمام الصادق(ع)، ج۱، ص۲۱۴.
ب. منابع سنّی: الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴؛ تاریخ ابن معین، ج۲، ص۲۴۴، ش۴۵۶۲؛ التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، ش۱۹۲۷؛ الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲؛ ضعفاء العقیلی، ج۱، ص۱۵۴، ش۱۹۵؛ المجروحین، ج۱، ص۱۹۲؛ الکامل (ابن عدی)، ج۲، ص۵۰، ش۲۸۷؛ اکمال الکمال، ج۷، ص۱۶۲؛ الموضوعات (ابن جوزی)، ج۱، ص۱۶۷؛ تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۲، ش۶۳۹؛ الکاشف فی معرفة من له روایة فی کتب السته، ج۱، ص۲۶۳، ش۵۳۷؛ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۱۵۲، ش۸۴۹؛ میزان الاعتدال، ج۱، ص۲۹۸، ش۱۱۲۷؛ الوافی بالوفیات، ج۱۰، ص۵۱؛ إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵؛ توضیح المشتبه، ج۵، ص۱۱۳، ج۷، ص۲۹۸؛ تهذیب التهذیب، ج۱، ص۳۶۶، ش۷۷۳؛ لسان المیزان، ج۷، ص۱۸۲، ش۲۴۰۱؛ خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶. - ↑ الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴.
- ↑ معرفة علوم الحدیث (حاکم نیشابوری)، ص۲۰۱.
- ↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲ و اکمال الکمال، ابن ماکولا، ج۷، ص۱۶۲.
- ↑ ر.ک: الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴. الباهلی: بفتح الباء المنقوطة بواحدة و کسر الهاء و اللام، هذه النسبة الی باهلة و هی باهلة بن أعصر و کان العرب یستنکفون من الانتساب إلی باهلة کأنها لیست فیما بینهم من الأشراف. سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۷۰، ش۳۶۶.
برای مطالعه بیشتر، ر.ک: زرکلی، الاعلام، ج۲، ص۴۲ و جمهرة أنساب العرب، ص۲۴۴؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۲۴، ص۳۱۷. - ↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۴۰؛ رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲.
- ↑ ر.ک: طبقات رجال الکافی، ص۷۷.
- ↑ «و روی بحر السقاء عن أبی عبدالله(ع) قال: إن من روح الله - عز وجل - ثلاثة: التهجد باللیل و إفطار الصائم و لقاء الإخوان». من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۴۷۲، ح۱۳۶۱.
یادآوری: این حدیث را شیخ طوسی با این سند نقل کرده است:
«حدثنا أبو عبدالله محمد بن محمد بن النعمان، قال: أخبرنا أبو الحسن أحمد بن محمد بن الحسن بن الولید، عن أبیه محمد بن الحسن، عن محمد بن الحسن الصفار، عن أحمد بن محمد بن عیسی، عن الحسن بن محبوب، عن أبان بن عثمان، عن بحر السقاء، قال: سمعت أبا عبدالله جعفر بن محمد(ع) یقول: إن من روح الله (تعالی) ثلاثة: التهجد باللیل، و إفطار الصائم، ولقاء الإخوان». الطوسی، الأمالی، ص۱۷۲، م۶، ح۲۶۱. - ↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۲، ش۶۳۹؛ إکمال الکمال، ج۷، ص۱۶۲.
- ↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۲، ش۶۳۹.
- ↑ "هو متروک لا یحتج به" ابن حجر، تلخیص الحبیر، ج۲، ص۲۵.
"هو ضعیف" الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.
"ضعیف فی الروایة" شعب الایمان، ج۳، ص۲۲، ذیل ح۲۷۵۵.
"لا یحتج بروایته" نصب الرایه، ص۱۰۴.
"مجمع علی ترکه" کنز العمال، ج۹، ص۸۳، ذیل ح۲۵۰۷۳.
"ضعّفوه جداً" خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.
"ما کتبت عنه إلا حدیثاً واحداً" خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.
"اتّفقوا علی ترکه" فیض القدیر، ج۲، ص۵۴۳، ذیل ح۲۲۱۴.
"ترکوه" فیض القدیر، ج۳، ص۶۴۹، ذیل ح۴۰۷۱.
"لیس عندهم بقوی" التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، ش۱۹۲۷.
"متروک الحدیث" الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.
"کان لا شیئاً" الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.
"لا یکتب حدیثه" الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.
"کان ممّن فحش خطؤه وکثر وهمه حتی استحق الترک" ابن حبان، المجروحین، ج۱، ص۱۹۲.
"کل الناس أحب إلی منه" ابن عدی، الکامل، ج۲، ص۵۰، ش۲۸۷.
"لا ینبغی أن یروی عنه" ابن جوزی، الموضوعات، ج۱، ص۱۶۷.
"لا بأس به" إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.
"تروی عنه مناکیر" إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.
"ساقط" الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.
"أنه مجهول" تنزیه الشریعة المرفوعه، ج۱، ص۲۰۲، ذیل ش۶۰. - ↑ مقصود از سند، این است: و إلی بحر السقاء: أبوه، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم ابن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر. خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵.
"السند صحیح... الذین ذکرهم ابن عقدة فی رجال الصادق(ع) ووثقهم؛ ویشیر إلی وثاقته أیضاً روایة حمّاد عنه ولو بالواسطة وروایة حریز الذی..." خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵. - ↑ ر.ک: رجال الکشّی، اختیار معرفة الرجال، ص۳۷۵، ش۷۰۵.
- ↑ حماد بن عیسی الجهنی از اصحاب اجماع است. ر.ک: رجال الکشی، ص۳۷۵، ش۷۰۵.
- ↑ ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴.
- ↑ و ما کان فیه عن بحر السقاء فقد رؤیته عن أبی، عن سعد بن عبد الله، عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر. مشیخة الفقیه، ج۴، ص۴۷۰؛ ر.ک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۶، ش۲۰۳۰.
- ↑ رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲.
- ↑ و ظاهره کونه إماما. تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۹، ضمن ش۲۸۷۸.
- ↑ بحر بن کنیز السقاء الباهلی توفی فی سنة ستین و مائة فی خلافة المهدی. الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۴۲۷-۴۳۴.