خطبه ۱۶ نهج البلاغه
مقدمه
این خطبه، نخستین خطبه یا از نخستین خطبههایی است که بعد از قتل عثمان و به حکومت رسیدن امام(ع) در مدینه ایراد شد و با توجّه به جایگاه آن و زمان صدور خطبه، تفسیر محتوای آن آسانتر است. این خطبه بر چهار محور گردش میکند:
- نخست هشداری است که علی(ع) به همه مردم در مورد امتحاناتی که در پیش دارند میدهد و آن زمان را به زمان قیام پیامبر اکرم(ص) تشبیه میکند و انقلاب دوران خلافتش را همانند انقلاب رسول اللّه(ص) میشمارد که مردم را از یک دوران جاهلیّت به دوران نور و هدایت منتقل ساخت هر چند تحمّل این انقلاب برای بسیاری سخت و سنگین و کوره امتحان داغ و سوزان است. انحرافاتی که بعد از پیامبر(ص) پیدا شد و به تبعیض در بیت المال و غارت اموال مسلمین و سپردن پستهای مهم به بازماندگان «عصر جاهلیت» انجامید، نیاز به انقلاب جدیدی داشت که به دست مبارک علی(ع) بنیان نهاده شد. علی(ع) در همین بخش به مردم یادآوری میکند که به گذشته تاریخ اسلام و اقوامی که پیش از اسلام میزیستند باز گردند و از سرنوشت آنها عبرت گیرند.
- در بخش دیگری از این خطبه، خطا و گناه را با تقوا و پرهیزکاری مقایسه میکند و سرانجام هر یک را نشان میدهد که چگونه گناهان قابل کنترل نیستند و مسیر تقوا و پرهیزکاری کاملا قابل کنترل است سپس مردم را از گرفتار شدن در چنگال چیزی که عاقبتش خطرناک است بر حذر میدارد.
- در سوّمین بخش خطبه اشاره کوتاه و پر معنایی به مسأله حق و باطل میکند و به آنها هشدار میدهد که از کمی طرفداران حق و فزونی پیروان باطل وحشت نکنند، راه حق را در پیش گیرند و در انتظار پیروزی و نصرت الهی باشند.
- آخرین بخش خطبه مشتمل بر یک سلسله اندرزهاست که هر کدام به عنوان یک اصل مهم و اساسی باید در زندگی مورد توجّه باشد. اندرز به کنارهگیری از راه افراط و تفریط، پافشاری بر قرآن و سنّت، شناخت موقعیت خویش در جامعه، لزوم دعوت به اتحاد و «اصلاح ذات البین» و بالاخره توبه کردن از گناهان و همه برکات را از ناحیه او دانستن[۱].
منابع
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین ج۲، ص۲۳ ـ ۲۴.