صاحب زنج
مقدمه
او که خود را به عنوان علی بن محمد بن احمد علوی معرفی کرده و نسبش را به زید شهید میرساند، رهبر فتنۀ بزرگ و معروفی است که در بصره و حوالی آن در سال ۲۵۵ به وجود آمد. یارانش بردههای سیاه زنجی بودند که از هر سو به طرف او آمدند و کشتارهای فجیع و وحشیانهای کردند و زنها و کودکان را نیز میکشتند. در بسیاری از منابع صاحب زنج را از خوارج ازرقی دانستهاند، چون رفتار او مانند رفتار ازارقه بود و در خطبهای که از وی نقل شده در اول آن گفته است «الا لا حکم الاّ للّه». همچنین او عقیده داشت که همۀ گناهان باعث شرک است[۱].
البته او خود را علوی میدانست و نسب خود را به زید بن علی بن الحسین(ع) میرساند، اما این ادعا مورد قبول واقع نشد و در روایتی از امام حسن عسکری(ع) آمده است که فرمود: صاحب زنج از ما اهل بیت نیست[۲]. گفته شده که او یک ایرانی از روستای ورزنین ری بوده است[۳]. به نظر میرسد که او فقط قصد قیام و سلطنت داشت و میخواست تمام ناراضیان را از خوارج و علویان و مظلومان به نحوی دور خود جمع کند و به گفتۀ ابن عماد «هر صاحب فتنهای به سراغ او آمد و کارش بالا گرفت».[۴] تفصیل داستان او در کتابهای تاریخی مانند طبری و ابن اثیر آمده است و بعضیها او را همان کسی میدانند که علی(ع) در یکی از خطبههایش فتنۀ او را برای مردم بصره پیشگویی کرده است[۵].[۶]
منابع
پانویس
- ↑ نشوان الحمیری: الحور العین، ص۲۰۲؛ مسعودی: مروج الذهب، ج ۴، ص۱۰۸؛ تاریخ ایران، ترجمۀ کریم کشاورز، ص۲۰۸
- ↑ محدّث قمی: الکنی و الالقاب، ج ۲، ص۴۰۲
- ↑ عبدالحسین زرّینکوب: تاریخ ایران بعد از اسلام، ص۴۷۷
- ↑ ابن عماد: شذرات الذهب، ج ۳، ص۲۴۵
- ↑ نهج البلاغه، خطبۀ ۱۲۸
- ↑ جعفری، یعقوب، خوارج در تاریخ، ص ۲۱۲.