پنجشنبه شوم

این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

پنجشنبه شوم در قرآن | پنجشنبه شوم در حدیث | پنجشنبه شوم در کلام اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل پنجشنبه شوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

پنجشنبه شوم روزی است که رسول خدا(ص) درخواست کاغذ و قلم کرد تا چیزی بنویسد که مردم گمراه نشوند. این بهترین فرصتی بود که پیامبر ارزنده‌ترین یادگار را برای امتش بگذارد و جلوی اختلاف‌ها و ضلالت‌ها برای همیشه گرفته شود، چون آن حضرت می‌دانست چه فتنه‌هایی در پیش است. امّا نگذاشتند و بعضی گفتند که هذیان می‌گوید و کتاب خدا برای ما کافی است..

مقدمه

• رسول خدا(ص) در مسألۀ تعیین جانشین و روشن ساختن تکلیف امت پس از خود، در طول ۲۳ سال پیامبری از هیچ فرصت و موقعیتی فروگذار نکرده بود و امر امامت را بیان کرده بود. امّا می‌دانست که فتنه‌انگیزان قدرت‌طلب مانع خواهند شد که امیر المؤمنین به خلافت برسد. برای آخرین‌بار و برای اتمام حجت و اینکه شبهه‌ای نماند و امامت و خلافت و وصی آن حضرت روشن باشد، در روزهای آخر عمر خویش فرمود که قلم و کاغذی بیاورند... برخی حدس می‌زدند که این نکته دربارۀ خلافت است، ازاین‌رو شلوغ کردند و نگذاشتند. پیامبر اسلام(ص) فرموده بود: هلمّ اکتب لکم کتابا لا تضلّوا بعده یا إیتونی بدواة و کتف اکتب لکم کتابا لا تضلّوا بعده أبدا و با عبارتهای دیگر. عمر با گستاخی و وقاحت گفت: درد بر او غلبه یافته، هذیان می‌گوید و... (با عبارتهای گوناگون). پیامبر خدا(ص) که اوضاع را آشفته دید، صرف‌نظر کرد، از آنان روی برگرداند، برخاستند و رفتند و بالأخره نگذاشتند آن حضرت، اثر و سندی مکتوب و غیرقابل خدشه برجای بگذارد. آنان می‌دانستند که حضرت در آن واپسین لحظات چه می‌خواهد بنویسد. این عباس می‌گوید: با عمر به سفر شام رفته بودیم، در راه روزی عمر به من گفت: پسرعمویت علی ناراحت و آزرده‌خاطر است، چرا؟ گفتم: خودت می‌دانی. گفت: فکر می‌کنم برای آن است که خلافت را از دست داده، او می‌پنداشت که پیامبر خلافت را برای او قرار داده است، ولی خدا نخواست. پیامبر چیزی خواست و خدا چیزی دیگر! و افزود: پیامبر در حالت بیماری می‌خواست خلافت را برای او تعیین کند، ولی من از بیم فتنه نگذاشتم... درواقع، او شریک همۀ انحرافاتی است که در تاریخ اسلام پیش‌آمد. تواریخ متعدد به اصل حادثه اشاره می‌کنند، امّا نسبت به اینکه چه کسی جلوگیری کرد و چه کسی یا کسانی آن کلام توهین‌آمیز را به ساحت پیامبر گفتند، برخی نوشته‌اند، مردی یا کسانی، برخی هم به نام عمر بن خطاب تصریح کرده‌اند. ابن عباس، همۀ مصیبت و فاجعه را در آن روز پنج‌شنبه می‌داند که نگذاشتند پیامبر آنچه را می‌خواهد به صراحت بنویسد. تعابیر مختلفی از جمله این کلام از ابن عباس نقل شده است: إنّ الرزیّة کلّ الرّزیّة ما حال بین رسول اللّه و بین أن یکتب لهم ذلک الکتاب، من إختلافهم و لغطهم. همۀ مصیبت، آن بود که نگذاشتند پیامبر آنچه را می‌خواهد بنویسد، اختلاف و شلوغ کردند. و بارها از آن روز تلخ و پنج‌شنبۀ شوم چنین یاد می‌کرد: یوم الخمیس و ما یوم الخمیس! و اشکش جاری می‌شد. در منابع حدیثی و تاریخی از این واقعه به رزیّة یوم الخمیس هم یاد شده است..

جستارهای وابسته

منابع

• محدثی، جواد، فرهنگ غدیر.

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: