علم امام ۱ (کتاب)

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

علم امام(ع) (مجموعه مقالات) کتابی است که در آن ۱۹ رساله و مقاله از دانشمندان شیعه با رویکردهای متفاوت، در باب علم امام(ع) گرد‌آمده‌است. این کتاب را محمد حسن نادم گردآوری و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب چاپ کرده‌ است.

علم امام(ع)
زبان	فارسی
ترجمهٔ کتاب	(مجموعه مقالات)
نویسندگان	سید عبدالحسین نجفی لاری؛ زین العابدین گلپایگانی؛ محمد تقی برغانی؛ محمد علی بهبهانی؛ علی اکبر بن محمد امین لاری؛ سید محمد حسین طباطبایی؛ نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی؛ سید محمد علی قاضی طباطبایی؛ جعفر سبحانی؛ سید محمد رضا حسینی جلالی؛ محمد حسن نادم
به کوشش	محمد حسن نادم
موضوع	امامت، علم امام، مقالات
مذهب	[[شیعه]][[رده:کتاب شیعه]]
ناشر	[[:رده:انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب‏‫ ‬‬‬|انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب‏‫ ‬‬‬]][[رده:انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب‏‫ ‬‬‬]]
محل نشر	قم، ایران
سال نشر	۱۳۸۸ ش
شابک	۹۶۴-۸۰۹۰-۵۷-۲‬
شماره ملی	۱‎۶‎۹‎۹‎۴‎۶‎۸

دربارۀ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «کتاب حاضر مجموعه مقالاتی دربارۀ دیدگاه‏‌های اندیشمندان شیعی پیرامون شروط بنیادین امامت، به‌‏ویژه علم امامان معصوم(ع) و ویژگی‏‌های این علم است. در این نوشتار سعی شده است، مهم‎ترین نگاشته‌‏های علمای شیعه دربارۀ علم امام(ع) و شروط آن، گزینش شود و احاطۀ امام معصوم به علوم غیبی و عصمت امام و سایر صفات امام تبیین گردد. مصحح و محقق در مقدمه، برای هموار ساختن تحقیق در باب علم امام(ع)، دو کار را بایسته دانسته است: نخست: کتاب‌ها و مقالاتی که به گونه‌ای با مسألۀ علم امام(ع) ارتباط دارند، به پژوهندگان این قلمرو معرفی شوند، که حاصل این کار فهرستی است که در همین مجموعه با عنوان «کتاب شناسی علم امام(ع)» آمده است. دوم: رساله‌ها و مقالات پراکنده‌ای که به این موضوع اختصاص دارند و تاکنون یا به چاپ نرسیده‌اند و یا اینکه دسترسی به آن‌ها به سادگی امکان نداشته است؛ در مجموعه‌ای گردآوری و به عنوان منبعی مستقل منتشر گردند. در این مجموعه، سعی شد تا اولاً: نوشتارهایی گردآوری شود که کما بیش مبین و مکمل یکدیگر و گویای رویکردهای متفاوت علمای شیعه نسبت به علم امام(ع) باشند. ثانیاً: به آثار خطی و احیای آن‌ها نیز توجه ویژه‌ای شد و بعضی از مقالات از میان نسخه‌های خطی انتخاب گردیده و برای نخستین بار تصحیح و منتشر شده است.

فهرست کتاب

• مقدمه؛
• مقالۀ (۱): «المعارف السلمانیة بمراتب الخلفاء الرحمانیة» نگاشتۀ سید عبدالحسین نجفی لاری؛
• مقالۀ (۲): «رسالة وجیزة فی کمیة علم الإمام و کیفیته»، نگاشتۀ سید عبدالحسین نجفی لاری؛
• مقالۀ (۳): «فی تحقیق القول فی علم المعصومین(ع)»، نگاشتۀ زین العابدین گلپایگانی؛
• مقالۀ (۴): «کیفیة علم الإمام»، نگاشتۀ محمد تقی برغانی (معروف به شهید ثالث)؛
• مقالۀ (۵): «رسالة فی علم النبی و الائمه الأطهار (ع)»، نگاشتۀ محمد علی بهبهانی معروف به کرمانشاهی؛
• مقالۀ (۶): «فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم»، نگاشتۀ علی اکبر بن محمد امین لاری؛
• مقالۀ (۷): «علم امام و عصمت انبیاء و اوصیاء»، نگاشتۀ سید محمد حسین طباطبایی؛
• مقالۀ (۸): «رسالة فی علم النبی و الإمام بالغیب»، نگاشتۀ سید محمد حسین طباطبایی؛
• مقالۀ (۹): «بحثی کوتاه دربارۀ علم امام»، نگاشتۀ سید محمد حسین طباطبایی؛
• مقالۀ (۱۰): «پاسخ به استاد علامه طباطبایی پیرامون رسالۀ بحثی کوتاه دربارۀ علم امام»، نگاشتۀ نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی؛
• مقالۀ (۱۱): «نقد و پاسخ»، نگاشتۀ سید محمد حسین طباطبایی؛
• مقالۀ (۱۲): «اقوال علما در علم امام»، نگاشتۀ نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی؛
• مقالۀ (۱۳): «رساله‌ای در دلالت آیۀ تطهیر بر علم گستردۀ پیامبر و امام»، نگاشتۀ سید محمد علی قاضی طباطبایی؛
• مقالۀ (۱۴): «مقدمه‌ای بر رسالهٔ علم امام» نگاشتۀ سید محمد علی قاضی طباطبایی (نویسنده، کتاب خود را به منزله مقدمه کتاب علم الإمام از محمد حسین مظفر می داند و این مقدمه در کتاب «مجموعه رسائل» اثر علامه طباطبایی) نیز بازنشر شده است؛
• مقالۀ (۱۵): «اختصاص العلم بالغیب بالله»، نگاشتۀ جعفر سبحانی؛
• مقالۀ (۱۶): «عقیدتنا فی صفات الإمام و علمه» نگاشتۀ محمد جمیل حمود (برگرفته از جلد دوم شرح او بر کتاب محمد رضا مظفر به نام الفوائد البهیة فی شرح عقائد الإمامیة)؛
• مقالۀ (۱۷): «علم امام در دیدگاه شیخ مفید و شاگردان وی»، این مقاله در مجلۀ حوزه به چاپ رسیده است؛
• مقالۀ (۱۸): «علم الأئمة بالغیب و الاعتراض علیه بالإلقاء إلی التهلکة و الإجابات عنه عبر التاریخ»، نگاشتۀ سید محمد رضا حسینی جلالی؛
• مقالۀ (۱۹): «کتاب‌شناسی علم امام»، نگاشتۀ محمد حسن نادم.

درباره پدیدآورندگان

بهبهانی	گلپایگانی	برغانی	لاری	علامه طباطبایی	نجفی لاری
قاضی طباطبایی	سبحانی	حسینی جلالی	صالحی ‌نجف‌آبادی	نادم	محمد جمیل حمود

● آیت‌الله بهبهانی؛

محمد علی بهبهانی آیت‌الله بهبهانی (معروف به کرمانشاهی)؛ (متولد ۱۱۴۴ ق کربلا؛ متوفای ۱۲۱۶ ق)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: وحید بهبهانی، سید حسین موسوی خوانساری، یوسف بحرانی و حسین خوانساری به اتمام رساند. او علاوه بر تدریس، چندین جلد کتاب و مقاله را به رشته تحریر درآورده است. «مقامع الفضل»، «سنة الهدایة لهدایة السنة»، «قطع المقال فی ردّ اهل الضّلال»، «مقامع الفضل»، «سنّة الهدایة» و «مُعترک المقال فی احوال الرّجال»برخی از این آثار است.

● آیت‌الله گلپایگانی؛

زین العابدین گلپایگانی آیت‌الله زین العابدین گلپایگانی (متولد ۱۲۱۸ گلپایگان؛ متوفای ۱۲۸۹ ش)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: محمد تقی اصفهانی، علی کاشف الغطا، محمد حسین اصفهانی و محمد حسن نجفی به اتمام رساند. او علاوه بر تدریس، چندین جلد کتاب و مقاله را به رشته تحریر درآورده است. «روح الإیمان»، «الأنوار القدسیة»، «صلاة المسافر»، «صلاة الجمعة»، «شرح دره» و «شرح اسماء قدسية»برخی از این آثار است.

● آیت‌الله برغانی؛

محمد تقی برغانی آیت‌الله محمد تقی برغانی (معروف به شهید ثالث)؛ (متولد برَغان کرج)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: محمد باقر وحید بهبهانی، سید علی طباطبایی اصفهانی حائری، ابوالقاسم گیلانی قمی و جعفر کاشف الغطاء به اتمام رساند. او علاوه بر تدریس، چندین جلد کتاب و مقاله را به رشته تحریر درآورده است. «کیفیة علم الإمام»، «منهج الإجتهاد»، «عیون الأصول»، «ملخّص العقائد»، «مجالس المتقین»، «رساله‌ای در طهارت» و «رساله‌ای در نماز و روزه»برخی از این آثار است.

● آیت‌الله لاری؛
امین لاری آیت الله علی اکبر بن محمد امین لاری، محدث، متکلم، و شیعه اثناعشری. او علاوه بر تدریس علوم و معارف اسلامی، چندین جلد کتاب و رساله به رشتهٔ تحریر درآورده است. «تنبیه الغافلین و تذکرة الجاهلین»، «شرح حدیث یا ثارالله و ابن ثاره»، «العقائد الحقة فی الأصول الدینیة» و «فی کیفیة علم الإمام و منابع ذلک العلم» (يا همان: «رسالة فی علم الإمام») برخی از این آثار است.

● علامه طباطبایی؛

علامه طباطبایی آیت‌الله سید محمد حسین طباطبایی مشهور به علامه طباطبایی (متولد ۱۲۸۲ ش، تبریز و متوفای ١٣۶٠ ش)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: سید علی قاضی، مرتضی طالقانی، سید حسین بادکوبه‌ای، سید ابوالقاسم خوانساری، محمد حسین غروی اصفهانی، حسین نائینی و سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای به اتمام رساند. اهتمام جدی به تبیین و تدریس تفسیر قرآن کریم و مباحث فلسفی و حکمی و نیز تربیت شاگردان برجسته از جمله فعالیت‌های وی است. او احیاکنندهٔ دروس تفسیر قرآن و فلسفه و حکمت در حوزه‌های علمیه بوده و آثار تأثیرگذاری در موضوعات مختلف علوم عقلی و نقلی تألیف کرده است. «رسالة النبوة و الإمامة»، «رسالة الولایة»، «سنن النبی»، «علی و فلسفهٔ الهی»، «شیعه در اسلام»، «وح‍ی‌ ی‍ا ش‍ع‍ور م‍رم‍وز»، «رسالة فی علم النبی و الإمام بالغیب»، «بحثی کوتاه درباره علم امام»، «مجموعه رسائل»، «تفسیر المیزان»، «کتاب توحید»، «قرآن در اسلام»، «اصول فلسفه و روش رئالیسم»، «بدایة الحکمة» و «نهایة الحکمة»، برخی از این آثار است.

● آیت‌الله نجفی لاری؛

سید عبدالحسین نجفی لاری آیت‌الله سید عبدالحسین نجفی لاری (متولد ۱۲۲۶ش، نجف عراق؛ متوفای ۱۳۰۳ ش)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: فاضل ایروانی، محمد حسین کاظمی، لطف‌الله مازندرانی و سید محمد حسن حسینی شیرازی به اتمام رساند. او علاوه بر تدریس، چندین جلد کتاب و مقاله را به رشته تحریر درآورده است. «المعارف السلمانیة فی کیفیة علم الإمام و کمیته» (ترجمه فارسی: آگاهی‌های آسمانی)، «التعليقة على المكاسب»، «قانون المشروطة المشروعة»، «شرح حول القرعة و الخيرة»، «حاشية على كتاب الرسائل»، «التعليقة على رياض المسائل»، «حاشية على كتاب القوانين»، «آيات الظالمين» و «طريق النجاة» برخی از این آثار است.

● آیت­‌الله قاضی طباطبایی؛

سید محمد علی قاضی طباطبایی آیت­‌الله سید محمد علی قاضی طباطبایی (متولد ۱۲۹۳ ش، تبریز)، تحصیلات حوزوی را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: امام خمینی، سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای، سید صدرالدین صدر، سید محمد رضا گلپایگانی، سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی به اتمام رساند. وی چندین جلد کتاب به رشته تحریر درآورده است . «صدقات امیرالمؤمنین و صدیقه طاهره»، «رساله در دلالت آیه تطهیر بر اهل بیت»، «رسالة فی إثبات وجود الإمام فی کل زمان»، «مقدمه بر کتاب معجزه و شرایط آن»، «رساله در مباهله»، «تحقیق درباره اربعین حضرت سید‌الشهداء»، «مقدمه‌ای بر کتاب علم امام»، «علم الإمام ۱» و «پیشگفتار بر علم امام» اثر علامه طباطبایی برخی ازاین آثار است.

● آیت‌الله سبحانی؛

جعفر سبحانی آیت‌الله جعفر سبحانی (متولد ۱۳۰۸ ش، تبریز)، از مراجع تقلید شیعیان و اساتید خارج حوزه علمیه قم می‌باشد. تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: سید حسین طباطبایی بروجردی، سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای، امام خمینی و علامه طباطبایی به اتمام رساند. مشارکت در تأسیس مجله مکتب اسلام، شرکت در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تأسیس مؤسسه تعلیماتی تحقیقاتی امام صادق(ع)، ایجاد رشته تحصیلی کلام اسلامی از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر انجام فعالیت‌های علمی و اجرایی به تألیف آثار فراوان با موضوعات تفسیر، حدیث، فقه، اصول، کلام، تاریخ، فلسفه، ملل و نحل، رجال، درایه، نقد وهابیت و زمینه‌های دیگر علوم اسلامی و انسانی اهتمام ورزیده است و تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است. «مفاهیم القرآن»، «آگاهی سوم یا علم غیب»، «خاتمیت از نظر قرآن و حدیث و عقل»، «پیشوایی از نظر اسلام (امامت و خلافت)»، «شفاعت از دیدگاه قرآن و حدیث و عقل»، «کاوش‌هایی پیرامون ولایت»، «فروغ ابدیت»، «خاتمیت و مرجعیت علمی امامان معصوم(ع)»، «مصحف علی(ع)»، «منبع علم و آگاهی امامان(ع)» و «مصحف فاطمه(س)»برخی از این آثار است.

● آیت‌الله حسینی جلالی؛

سید محمد رضا حسینی جلالی آیت‌الله سید محمد رضا حسینی جلالی (متولد ۱۳۳۰ ش، کربلا)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: جعفر رشتی حائری، مهدی کابلی، عبدالرحیم قمی، سید ابوالقاسم خویی و سید اسدالله مدنی به اتمام رساند. او علاوه بر تدریس در حوزه‏‌هاى علمیه، به تألیف مقالات و کتب علمی و دینی پرداخته است. «دفاع عن القرآن الکریم»، «تدوین السنة الشریفة»، «الموت آیاته أحادیثه أحکامه»، «الحسین سماته وسیرته»، «حول نهضة الحسین(ع)»، «جهاد الإمام السجاد علی بن الحسین»، «ولید الکعبة»، «او از من است و من از او»، «شفاء السقام بزیارة خیر الأنام(ع)»، «البناء على القبور»، «تدوین السنّة أم تزییف الشریعة فی النقد العلمی»، «الثقلان ودورهما فی دعم السُنّة»، «التقیة فی الثقافة الإسلامیة»، «الکرامات»، «لماذا الإمام»، و «علم الأئمة بالغیب» برخی از این آثار است.

● آیت‌الله صالحی نجف‌آبادی؛

نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی آیت‌الله نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی (متولد ۱۳۰۲ش، نجف‌آباد اصفهان؛ متوفای ۱۳۸۵ ش)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: رحیم ارباب ، محمد حسن عالم نجف‌آبادی، سید حسین طباطبایی بروجردی، سید محمد داماد، علامه طباطبایی و امام خمینی به اتمام رساند. او علاوه بر تدریس دروس حوزوی تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله را به رشته تحریر درآورده است. «شهید جاوید»، «ولایت فقیه حکومت صالحان»، «عصای موسی یا درمان بیماری غلو»، «نگاهی به حماسه حسینی استاد مطهری»، «جمال انسانیت»، «پژوهشی جدید در مبحث فقهی» و «جهاد در اسلام» برخی از این آثار است.

● حجت الاسلام و المسلمین نادم؛

محمد حسن نادم حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد حسن نادم (متولد ۱۳۴۱ ش، شهرضا)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: ناصر مکارم شیرازی، محمد فاضل‌ لنکرانی، محمد تقی مصباح یزدی، عبدالله جوادی آملی، سید محمود هاشمی شاهرودى و یحیی انصاری شیرازی پیگیری کرد. مسؤل دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشکده پزشکی شهرستان فسا و رییس دفتر فرهنگ دانشگاه آزاد اسلامی همان شهر، مدیریت آموزش مؤسسه امام خمینی، مدیر گروه آموزشی شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب، مدیر گروه پژوهشی دانشگاه ادیان و مذاهب از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس در مرکز احیاء فرهنگ اهل‌البیت و علامه مجلسی اصفهان به تدریس در دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه ادیان نیز مشغول است و تا‌کنون چندین جلد کتاب و مقاله را به رشته تحریر درآورده است. «تطور تاریخی علم امام در اندیشه علمای امامیه»، «خاستگاه فرهنگی نهج‌البلاغه»، «علم غیب از نگاه عقل و وحی»، «معارف کلامی شیعه (کلیات امامت)»، «در آستانه نهج‌البلاغه»، «رویکرد فلسفی و عرفانی به علم امام»، «بازنمایی علم غیب از نگاه مكتب فلسفی اشراق»، «بازنمایی علم غیب در نظام فلسفی مکتب متعالیه» و «علم غیب پیامبر و امام از نگاه متکلمین و فلاسفه» برخی از این آثار است.

● آقای حمود؛
در مورد محمد جمیل حمود اطلاعاتی در دست نیست.

آثار وابسته به این کتاب

• معرفی مجموعه مقالات علم امام (مقاله)
• رسالة فی علم النبی و الإمام بالغیب (مقاله)
• مجموعه رسائل (کتاب)
• علم امام و نهضت سیدالشهداء (مقاله)
• ع‍ل‍م‌ الإم‍ام‌ و ن‍ه‍ض‍ة س‍ی‍د ال‍ش‍ه‍داء (کتاب)
• علم امام (مقاله)

پانویس

پیوند به بیرون

• کتابخانه ملی
• کتابخانه های ایران
• خانه کتاب
• ویستا
• فصلنامه امامت پژوهی