آدم بن اسحاق اشعری قمی
آدم بن اسحاق اشعری قمی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آدم بن اسحاق اشعری قمی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
آدم بن اسحاق بن آدم بن عبدالله بن سعد اشعری قمی، راویی موثق و از اجلای محدثان شیعه است[۱]. از تاریخ ولادت و وفات وی و اینکه از اصحاب کدام معصوم(ع) بوده، گزارشی در کتب رجالی نرسیده است؛ ولی با بهرهگیری از اسناد روایات و ملاحظه مشایخ و شاگردان وی، میتوان استظهار کرد که دوران امامان کاظم، رضا، جواد و هادی(ع) را درک کرده است، چون از یک سو با یک واسطه از امام باقر(ع) که در سال ۱۱۴ هجری قمری به شهادت رسیده، حدیث نقل کرده[۲] و از سوی دیگر، کسانی مانند احمد بن محمد بن خالد برقی متوفای سال ۲۸۰ هجری قمری[۳] و احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی که پس از سال ۲۸۰ هجری قمری[۴] وفات یافته، از وی روایت کردهاند[۵]. آدم بن اسحاق از محدثانی همچون عبدالرزاق بن مهران[۶]، ابوزهیر نهدی[۷]، معاویة بن عمار[۸] و عبدالله بن محمد جعفی[۹]حدیث آموخته و روایت کرده است[۱۰]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابراهیم بن هاشم قمی[۱۱]، احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی[۱۲]، احمد بن محمد بن خالد برقی[۱۳] و محمد بن عبدالجبار[۱۴] میباشند[۱۵].
درباره شخصیت آدم بن اسحاق، میان رجالیان اتفاق نظر وجود دارد و بزرگانی چون نجاشی و شیخ طوسی بر وثاقت وی تأکید کردهاند. نجاشی نوشته است: آدم بن اسحاق بن آدم بن عبدالله بن سعد اشعری قمی، ثقة است[۱۶]. شیخ طوسی نیز در کتاب الفهرست به نقل عنایتالله قهپایی در مجمع الرجال و علامه مامقانی در تنقیح المقال فی علم الرجال مینویسد: قمی ثقة[۱۷]. در کتب رجالی دیگر، مانند الرجال اثر ابن داوود، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال اثر علامه حلی، نقد الرجال اثر مصطفی تفرشی، تعلیقه علی منهج المقال اثر وحید بهبهانی و منتهی المقال فی احوال الرجال اثر ابوعلی حائری نیز به وثاقت ایشان تصریح شده است[۱۸]. برخی از رجالیان عامه نیز از ایشان به بزرگی یاد کردهاند، چنان که ابن حجر عسقلانی مینویسد: و کان زاهداً خاشعاً[۱۹].
تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی با توجه به شاگردانش که پس از سال ۲۸۰ هجری قمری درگذشتهاند، گویا وی نیز در اواخر قرن سوم هجری به سر آمده است. او دارای تألیفاتی بوده که نجاشی و شیخ طوسی از کتابی از وی یاد کردهاند[۲۰]. آدم بن اسحاق[۲۱] در اسناد ۲۸ روایت تفسیر کنز الدقائق[۲۲] به نقل از کتب کافی، علل الشرائع و دیگر منابع حدیثی آمده است[۲۳].
منابع
پانویس
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۲.
- ↑ علی بن إبراهیم عن أبیه عن آدم بن إسحاق عن عبدالله بن محمد الجعفی قال: کنت عند أبیجعفر(ع) و جاءه کتاب هشام بن عبدالملک فی رجل نبش إمرأة،.... (الکافی، ج۷، ص۲۲۸، ح۲) یادآوری میشود «عبدالله بن محمد الجعفی» که آدم بن اسحاق از وی و او از امام باقر(ع) روایت کرده، از اصحاب امامان سجاد، باقر و صادق(ع) شمرده شده است. (ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۱۸ (ش۱۱۹۸)، ۱۳۹ (ش۱۴۷۳) و ۲۳۱ (ش ۳۱۳۳)).
- ↑ ر. ک: رجال النجاشی، ص۷۷، ش۱۸۲.
- ↑ زیرا وی در تشییع جنازه احمد بن محمد بن خالد البرقی (م ۲۸۰ق) حضور داشته است: و أحمد بن محمد بن خالد لما توفی مشی أحمد بن محمد بن عیسی فی جنازته حافیا حاسراً، لیبرئ نفسه مما قذفه به. (خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۴ - ۱۵، ش۷) البته «ابن حجر» مینویسد که وی تا نزدیک سال ۳۰۰ (ق) زنده بوده است:...له تصانیف و شهرة، کان فی حدود الثلاث مائة. (لسان المیزان، ج۱، ص۲۶۰، ش۸۰۷).
- ↑ ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۲؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۵۳۶، ح۵.
- ↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۳۵.
- ↑ علل الشرائع، ج۲، ص۳۶۲، باب ۸۴، ح۱.
- ↑ ثواب الأعمال، ص۴۱.
- ↑ الکافی، ج۷، ص۲۲۸، ح۲.
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص۸۳-۸۴.
- ↑ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۳۲۲.
- ↑ بصائر الدرجات، ج۱، ص۵۳۶، ح۵.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۲؛ الفهرست (طوسی)، ص۴۲، ش۵۸.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۲.
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص۸۳-۸۴.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۲.
- ↑ ر. ک: مجمع الرجال، ج۱، ص۱۳؛ تنقیح الحتمال، ج۳، ص۲۵ - ۲۶، ش۱. یادآوری میشود که در بعضی از نسخههای فهرست شیخ طوسی، از جمله در فهرست مطبوع، اشارهای به توثیق آدم بن اسحاق نشده است.
- ↑ ر. ک: الرجال (ابن داوود)، ص۹، ش۱؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۳، ش۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۳۷، ش۱؛ منتهی المقال، ج۱، ص۱۲۷، ش۲؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۷۷.
- ↑ لسان المیزان، ج۱، ص۳۳۵، ش۱۰۳۳.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۲؛ الفهرست (طوسی)، ص۴۲، ش۵۸.
- ↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۲؛ طوسی، الفهرست، ص۴۲، ش۵۸؛ معالم العلماء، ص۶۱، ش۱۲۶؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۳، ش۲؛ ابن داوود، الرجال، ص۹، ش۱؛ نقد الرجال، ج۱، ص۳۷، ش۱؛ جامع الرواة، ج۱، ص۸؛ إکلیل المنهج، ص۴۷، ش۲؛ منتهی المقال، ج۱، ص۱۲۷، ش۲؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۷۲، ش۱۸۰۴؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۸۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۷۸، ش۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۰۸، ش۳، تهذیب المقال، ج۴، ص۶۹. ب. منابع سنی: لسان المیزان، ج۱، ص۳۳۵، ش۱۰۳۳.
- ↑ ر. ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۳۵، ج۳، ص۱۳۴، ۱۳۷، ۳۳۹، ۳۴۳ و۵۰۶؛ و....
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص ۸۱.