ابوسعد خرگوشی در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ابوسعد خرگوشی است. ابوسعد خرگوشی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابوسعد خرگوشی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابوسعد عبدالملک بن محمد بن ابراهیم خرگوشی، زاهد واعظ منسوب به محله خرگوش در نیشابور از علما و محدثان برجسته نیمه پایانی قرن چهارم است. شرحی از احوال و مشایخ او را سمعانی آورده و تنها اشاره کرده که در علوم شریعت و دلائل النبوة و سیر العباد و الزهاد آثاری تألیف کرده که نسخههای آن به اطراف و اکناف بلاد رفته است[۱]. وی از مشایخ بیهقی صاحب کتاب دلائل النبوة است.[۲]
آثار تاریخی
کتابی که از وی برجای مانده کتاب شرف النبی(ص) است. از متن عربی آن نسخهای ناقص و نیز نسخهای ملخص شناخته شده است اما فارسی شده آن از نجم الدین محمود راوندی (زنده در ۵٧٧، ۵٨۵) در نسخههای مختلف برجای مانده که به کوشش محمد روشن (تهران، ١٣۶١) با عنوان شرف النبی(ص) به چاپ رسیده است. حجم کتاب در حدود ۷۳۰ صفحه است که همراه با فهارس متعدد میباشد. نام دیگر کتاب شرف النبی(ع)، دلائل النبوة است. امین الاسلام طبرسی در قرن ششم، نقلهایی از کتاب شرف المصطفی آورده است: مَا رَوَاهُ الْأُسْتَاذُ أَبُو سَعْدٍ الْوَاعِظُ الْخَرْكُوشِيُّ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ...[۳].
کتاب در پنجاه و هفت باب تنظیم شده و حاوی اخبار مربوط به معجزات پیامبر(ص) و سیره نبوی است. این کتاب که تا اندازهای در ردیف کتابهای دلائل است، بیشتر به مسائل شخصی زندگی پیامبر(ص) پرداخته تا تاریخ اسلام در دوران آن حضرت. بحث شمائل، اخلاق پیامبر(ص)، مزاحها، نامها، شرفهای پیامبر در قرآن و پس از آن انساب، اقوام و دلائل نبوت آن حضرت در کتب سابقه، از مباحث مقدماتی کتاب است که پس از آن به مباحث سیره پرداخته است.
مؤلف در آغاز هر باب سندی را آورده که مشتمل بر مطالب آن فصل است. در بین ابواب روایات بدون سند با تعبیر «آوردهاند» و یا تنها با یاد از نام راوی صحابی مانند «ابن مسعود عن النبی» آورده میشود. کتاب شرف النبی(ص) همزمان شامل شماری از فضائل اهل بیت است، و همین سبب شده تا در گذر تاریخ مورد استناد نویسندگان شیعه هم قرار گیرد. در عین حال، فصلی هم درباره روافض و در واقع علیه آنان دارد که حاوی شماری حدیث منسوب به رسول(ص) در قدح شیعیان یا به گفته وی روافض است. این قبیل روایات، درباره اغلب فرق از قول رسول(ص) نقل شده و روشن است که تقریبا همه آنها محل تأمل است. خرگوشی علائق صوفیانه خراسانی دارد و کتاب صوفیانه او تهذیب الاسرار است که بسان بسیاری از کتابهای صوفیه آن وقت حاوی جملات اخلاقی و ریاضی از صحابه و تابعین و بزرگان صوفیه درباره دنیا و آخرت و تهذیب و اخلاق است. این کتاب در سالهای اخیر منتشر شده است. از وی کتابی هم درباره تعبیر خواب در دست است که میتواند از کهنترین کتابها در ادبیات تعبیر خواب در جهان اسلام باشد. نسخه منحصر این کتاب در کتابخانه مجلس ش ١٢۵٢۶ موجود است. علائق صوفیانه وی، به طوری است که میتواند روی نگاه وی به سیره نبوی نیز اثر گذاشته باشد. این نکتهای است که باید پژوهشگران به آن بپردازند. در واقع صوفیان، سیره نبوی ویژه خود را دارند.[۴]
منابع
پانویس
- ↑ الانساب، ج۲، صص٣۵٠-٣۵١.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۱۳۷.
- ↑ اعلام الوری، ج۱، ص۵۶.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۱۳۷.