احمد بن ابی‌عبدالله برقی

آشنایی اجمالی

ابوجعفر احمد بن محمد بن خالد برقی کوفی، از راویان معروف امامی و از راویان طبقه هفتم است^[۱]. خاندان وی در اصل کوفی بودند؛ جد سوم او در قیام زید بن علی حضور داشت که پس از کشته شدن زید، جد دومش عبدالرحمن به همراه جد اولش خالد به روستای برقرود قم هجرت کردند^[۲]. وی از اصحاب امام جواد و امام هادی(ع) شمرده شده است^[۳]، اما روایتی به نقل از این دو بزرگوار از او ثبت نشده است^[۴]؛ همچنین روایات منتسب به وی از امام رضا(ع) بنابر تحقیق، متعلق به راوی دیگری است. احمد از محدثانی همچون محمد بن علی، احمد بن محمد بن ابی‌نصر، پدرش محمد بن خالد و عثمان بن عیسی حدیث آموخته و روایت کرده است^[۵]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابراهیم بن هاشم قمی، سعد بن عبدالله و علی بن ابراهیم بن هاشم می‌باشند^[۶].

درباره شخصیت احمد بن محمد بن خالد، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: قمیون بر وی خرده گرفته و نجاشی و شیخ طوسی او را در ذات خود موثق دانسته‌اند که از ضعفا بسیار روایت می‌کرد و بر احادیث مرسل اعتماد می‌نمود^[۷]؛ ابن غضائری نیز تصریح کرده که طعن قمیون بر خود او نیست، بلکه بر کسانی است که از آنها روایت می‌کرد؛ زیرا وی در اخذ حدیث به روش اخباریان بی‌باک بود^[۸]. در مقابل، بزرگانی چون علامه حلی، ابن داود، مجلسی و مامقانی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند^[۹]. طبق گزارشی، احمد بن محمد بن عیسی اشعری وی را از قم تبعید کرد، ولی پس از مدتی او را بازگرداند و از وی پوزش خواست^[۱۰]؛ همچنین هنگام وفات برقی، برای تبرئه خود از اتهاماتی که به وی زده بود، در تشییع جنازه او با پای برهنه و بدون عمامه شرکت کرد^[۱۱].

وی به سال ۲۷۴ یا ۲۸۰ درگذشت^[۱۲]. وی دارای تألیفات پرشماری در موضوعات گوناگون بوده است که از میان ده‌ها اثر او می‌توان به کتاب‌های «الرجال»، «فضل القرآن» و اثر بلندآوازه و ماندگارش یعنی «المحاسن» اشاره کرد^[۱۳].^[۱۴]

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

↑ الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۴۲ و ۵۲.
↑ ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۲۰ و ص۵۱، ش۶۵؛ رجال النجاشی، ص۷۶، ش۱۸۲؛ الوافی بالوفیات، ج۷، ص۲۵۵.
↑ رجال الطوسی، ص۳۷۳ (ش۵۵۲۱) و ۳۸۳ (ش ۵۶۴۵)؛ رجال البرقی، ص۵۷ و ۵۹.
↑ رجال الطوسی ص۳۹۸ و ص۴۱۰.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۳۶ و ۲۳۹، ج۲، ص۱۸۸، ۲۲۳، ۳۳۷، ۴۰۰ و ۴۶۷ - ۴۶۸، ج۳، ص۵۱، ۱۲۰، ۱۴۸، ۲۲۰، ۲۲۲، ۳۵۰، ۴۵۵، ۴۸۸ و ۴۹۲، ج۴، ص۶۹، ج۵، ص۵۳۲ و ۵۵۹، ج۶، ص۲۰۹ و ۳۲۸، ج۷، ص۲۲۸، ۴۵۷، ج۹، ص۲۸۸، ج۱۰، ص۴۶۳، ج۱۱، ص۱۴۳، ۵۳۳، ج۱۳، ص۲۹۹، ج۱۴، ص۳۱۲.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۴۰۰، ۴۶۷، ج۳، ص۱۴۸، ۱۹۰، ج۵، ص۵۲۰، ۵۷۲ ج۹، ص۲۸۸، ج۱۲، ص۴۶۲، ج۱۳، ص۲۹۹؛ جامع الرواة، ج۱، ص۶۳؛ اختیار معرفة الرجال، ص۲۱۹.
↑ نجاشی: "کان ثقة فی نفسه یروی عن الضعفاء واعتمد المراسیل" ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۶-۷۷، ش۱۸۲؛
شیخ طوسی: "کان ثقة فی نفسه غیر أنه أکثر الروایة عن الضعفاء واعتمد المراسیل" طوسی، الفهرست، ص۵۳، ش۶۵.
↑ ابن غضائری: "طعن القمیون علیه ولیس الطعن فیه. إنما الطعن فی من یروی عنه فإنه کان لا یبالی عمن یأخذ علی طریقة أهل الأخبار
بعضی از محققان در شرح جمله فإنه کان لا یبالی عمن أخذ علی طریقة أهل الأخبار می‌نویسد:
تعریف أهل الأخبار بمن لا یبالی عمن أخذ؛ اصطلاح من غض، و مراده أهل القصص کالمداحین، و ما ورد فی کلامهم: أن فلاناً من أهل الأخبار أو أخباری، ما أرادوا ذلک بل معناه أنه یحفظ الأخبار و الوقائع، و فی ترجمة وهب بن مُنبِّه: أخباری علامة قاض صدوق صاحب کتب، و فی ترجمة عبدالعزیز بن یحیی: کان شیخ البصرة و أخباریها.
و الاصطلاح الموجود فی زماننا: فلان أصولی، فلان أخباری لعله مأخوذ من المعنی الذی زعمه غض و من نعرفهم فی زماننا بالأخباری حاشاهم أن یکون حالهم علی ما زعموا، بل أنهم صرحوا بعدم جواز العمل بالظن و یقولون: لا یجوز التدین إلا بالعلم الشرعی. إکلیل المنهج، ص۱۲۱ - ۱۲۲.
↑ ذکرته فی الضعفاء لطعن غض فیه و یقوی عندی ثقته، مشی أحمد بن محمد بن عیسی فی جنازته حافیاً حاسراً تنصلاً مما قذفه به؛ ابن داود، الرجال، ص۴۰، ش۱۱۹؛ نیز ر.ک: همان، ص۴۲۱ (ش ۳۶) و ۵۴۹.
ر.ک: الوجیزة فی الرجال، ص۲۳، ش۱۲۳؛ بلغة المحدثین، ص۳۳۰؛ جامع المقال، ص۹۹؛ هدایة المحدثین، ص۱۷۴؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۱۳۸؛ جامع الرواه، ج۱، ص۶۳؛ تنقیح المقال، ج۷، ص۲۸۱، ش۱۴۶۳.
↑ وکان أحمد بن محمد بن عیسی أبعده عن قم ثم أعاده إلیها و اعتذر إلیه ابن الغضائری، الرجال، ص۳۹، ش۱۰.
↑ (و قال:) وجدت کتاباً فیه وساطة بین أحمد بن محمد بن عیسی و أحمد بن محمد بن خالد لما توفی مشی أحمد بن محمد بن عیسی فی جنازته حافیاً حاسراً لیبرئ نفسه مما قذفه به؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۴-۱۵، ش۷؛ خلاصة الاقوال، ص۱۴.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۷، ش۱۸۲.
↑ "و لأحمد بن أبی عبدالله هذا تصانیف علی مذهب الإمامیة وکتاب فی السیر تقارب تصانیفه أن تبلغ مائة تصنیف، ذکرته فی کتاب الأدباء"؛ معجم الأدباء، ج۳، ص۱۰۳، ش۲۳؛
و ذکرت تصانیف معجم البلدان، ج۱، ص۳۸۹ - ۳۹۰.
ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۶ - ۷۷، ش۱۸۲؛ طوسی، الفهرست، ص۵۳، ش۶۵.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۵۴-۵۵ و ص۹۰-۹۲؛ ر.ک: رجال تفسیری ج۳، ص۳۲-۳۴.

[1] الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۴۲ و ۵۲.

[2] ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۲۰ و ص۵۱، ش۶۵؛ رجال النجاشی، ص۷۶، ش۱۸۲؛ الوافی بالوفیات، ج۷، ص۲۵۵.

[3] رجال الطوسی، ص۳۷۳ (ش۵۵۲۱) و ۳۸۳ (ش ۵۶۴۵)؛ رجال البرقی، ص۵۷ و ۵۹.

[4] رجال الطوسی ص۳۹۸ و ص۴۱۰.

[5] تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۳۶ و ۲۳۹، ج۲، ص۱۸۸، ۲۲۳، ۳۳۷، ۴۰۰ و ۴۶۷ - ۴۶۸، ج۳، ص۵۱، ۱۲۰، ۱۴۸، ۲۲۰، ۲۲۲، ۳۵۰، ۴۵۵، ۴۸۸ و ۴۹۲، ج۴، ص۶۹، ج۵، ص۵۳۲ و ۵۵۹، ج۶، ص۲۰۹ و ۳۲۸، ج۷، ص۲۲۸، ۴۵۷، ج۹، ص۲۸۸، ج۱۰، ص۴۶۳، ج۱۱، ص۱۴۳، ۵۳۳، ج۱۳، ص۲۹۹، ج۱۴، ص۳۱۲.

[6] تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۴۰۰، ۴۶۷، ج۳، ص۱۴۸، ۱۹۰، ج۵، ص۵۲۰، ۵۷۲ ج۹، ص۲۸۸، ج۱۲، ص۴۶۲، ج۱۳، ص۲۹۹؛ جامع الرواة، ج۱، ص۶۳؛ اختیار معرفة الرجال، ص۲۱۹.

[7] نجاشی: "کان ثقة فی نفسه یروی عن الضعفاء واعتمد المراسیل" ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۶-۷۷، ش۱۸۲؛
شیخ طوسی: "کان ثقة فی نفسه غیر أنه أکثر الروایة عن الضعفاء واعتمد المراسیل" طوسی، الفهرست، ص۵۳، ش۶۵.

[8] ابن غضائری: "طعن القمیون علیه ولیس الطعن فیه. إنما الطعن فی من یروی عنه فإنه کان لا یبالی عمن یأخذ علی طریقة أهل الأخبار
بعضی از محققان در شرح جمله فإنه کان لا یبالی عمن أخذ علی طریقة أهل الأخبار می‌نویسد:
تعریف أهل الأخبار بمن لا یبالی عمن أخذ؛ اصطلاح من غض، و مراده أهل القصص کالمداحین، و ما ورد فی کلامهم: أن فلاناً من أهل الأخبار أو أخباری، ما أرادوا ذلک بل معناه أنه یحفظ الأخبار و الوقائع، و فی ترجمة وهب بن مُنبِّه: أخباری علامة قاض صدوق صاحب کتب، و فی ترجمة عبدالعزیز بن یحیی: کان شیخ البصرة و أخباریها.
و الاصطلاح الموجود فی زماننا: فلان أصولی، فلان أخباری لعله مأخوذ من المعنی الذی زعمه غض و من نعرفهم فی زماننا بالأخباری حاشاهم أن یکون حالهم علی ما زعموا، بل أنهم صرحوا بعدم جواز العمل بالظن و یقولون: لا یجوز التدین إلا بالعلم الشرعی. إکلیل المنهج، ص۱۲۱ - ۱۲۲.

[9] ذکرته فی الضعفاء لطعن غض فیه و یقوی عندی ثقته، مشی أحمد بن محمد بن عیسی فی جنازته حافیاً حاسراً تنصلاً مما قذفه به؛ ابن داود، الرجال، ص۴۰، ش۱۱۹؛ نیز ر.ک: همان، ص۴۲۱ (ش ۳۶) و ۵۴۹.
ر.ک: الوجیزة فی الرجال، ص۲۳، ش۱۲۳؛ بلغة المحدثین، ص۳۳۰؛ جامع المقال، ص۹۹؛ هدایة المحدثین، ص۱۷۴؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۱۳۸؛ جامع الرواه، ج۱، ص۶۳؛ تنقیح المقال، ج۷، ص۲۸۱، ش۱۴۶۳.

[10] وکان أحمد بن محمد بن عیسی أبعده عن قم ثم أعاده إلیها و اعتذر إلیه ابن الغضائری، الرجال، ص۳۹، ش۱۰.

[11] (و قال:) وجدت کتاباً فیه وساطة بین أحمد بن محمد بن عیسی و أحمد بن محمد بن خالد لما توفی مشی أحمد بن محمد بن عیسی فی جنازته حافیاً حاسراً لیبرئ نفسه مما قذفه به؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۴-۱۵، ش۷؛ خلاصة الاقوال، ص۱۴.

[12] ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۷، ش۱۸۲.

[13] "و لأحمد بن أبی عبدالله هذا تصانیف علی مذهب الإمامیة وکتاب فی السیر تقارب تصانیفه أن تبلغ مائة تصنیف، ذکرته فی کتاب الأدباء"؛ معجم الأدباء، ج۳، ص۱۰۳، ش۲۳؛
و ذکرت تصانیف معجم البلدان، ج۱، ص۳۸۹ - ۳۹۰.
ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۶ - ۷۷، ش۱۸۲؛ طوسی، الفهرست، ص۵۳، ش۶۵.

[14] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۵۴-۵۵ و ص۹۰-۹۲؛ ر.ک: رجال تفسیری ج۳، ص۳۲-۳۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]