احمد بن زیاد بن جعفر همدانی

آشنایی اجمالی

ابوعلی احمد بن زیاد بن جعفر همدانی^[۱] معروف به همذانی^[۲]، از مشایخ حدیثی شیعه در قرن سوم و چهارم هجری است که در شمار راویان طبقه نهم یا دهم جای دارد^[۳]. وی با محمد بن یعقوب کلینی هم‌طبقه بوده و هر دو از شاگردان مهم علی بن ابراهیم شمرده می‌شوند. وی افزون بر احادیثی که با واسطه از امامان معصوم نقل کرده، از محدثانی همچون علی بن ابراهیم بن هاشم قمی^[۴] و جعفر بن احمد علوی رقی^[۵]حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن علی بن حسین بن بابویه (شیخ صدوق)، احمد بن عبدون^[۶]، ابوعبدالله بن عیاش^[۷] و محمد بن احمد علوی^[۸] می‌باشند.

نام این راوی در کتب رجالی قدما ذکر نشده است، اما از طریق اعتبار راویان و مشایخش مورد ارزیابی قرار گرفته است. شیخ صدوق که در مسیر بازگشت از سفر حج در همدان از وی روایت شنیده^[۹]، او را فردی موثق، دین‌دار و فاضل توصیف کرده است^[۱۰]. با استناد به همین توثیق، بزرگانی چون علامه حلی^[۱۱] و ابن‌داوود^[۱۲] بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند. همچنین رجالیون معاصر مانند آیت‌الله خویی و علامه شوشتری نیز این توثیق را پذیرفته و از کنار آن بدون اشکال عبور کرده‌اند^[۱۳]. افزون بر این، آیت‌الله خویی به صحت تعدادی از طرق شیخ صدوق در مشیخه که نام احمد بن زیاد در آنها وجود دارد، از جمله طرق به سهل بن الیسع^[۱۴]، زکریا بن آدم^[۱۵]، معمر بن خلاد^[۱۶] و ابی زکریا اعور^[۱۷]، حکم کرده است^[۱۸]؛ بنابراین وی فردی مورد وثوق و قابل اعتماد ارزیابی می‌شود. طبق روایاتی که در منابعی چون تفسیر کنز الدقائق نقل شده، نام وی در اسناد کتبی مانند توحید و عیون اخبار الرضا(ع) نیز به چشم می‌خورد^[۱۹].^[۲۰]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲

پانویس

↑ ر.ک: الرجال (إبن داوود)، ص۲۸، ش۷۷؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۹، ش۳۷؛ نقد الرجال، ج۱، ص۱۲۵، ش۲۳۵؛ جامع الرواة، ج۱، ص۵۰؛ إکلیل المنهج، ص۱۱۱، ش۹۱؛ منتهی المقال، ج۱، ص۲۶۶، ش۱۵۲؛ طرائف المقال، ج۱، ص۱۵۶، ش۷۷۲؛ ج۲، ص۲۰۲، ش۴۷۵؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۸۹، ش۳۷۸۳؛ ج۱۰، ص۲۷۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۱۸، ش۹۹۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۲۸، ش۵۸۳؛ امالی صدوق، مجلس هفتاد، حدیث دهم، ص۴۶۲؛ صدوق، الأمالی، ص۴۶۲، ح۱۰ و ۵۴۰، ح۴.
↑ در ضبط کلمه «الهمدانی» که پسوند اسمی بعضی راویان، از جمله «احمد بن زیاد بن جعفر» قرار گرفته اختلاف است، بعضی «ذال» ضبط کردند و برخی دیگر «دال»، که توضیح آن در عنوان «ابراهیم بن محمد الهمدانی» گذشت.
↑ الموسوعة الرجالیة، طبقات رجال التهذیب، ص۵۸.
↑ ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۹۴؛ ج۲، ص۶۳؛ ج۴، ص۵۰۳؛ ج۶، ص۱۸۰؛ ج۹، ص۴۵۷؛ و...
↑ أحمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی قال: حدثنا أبوالقاسم جعفر بن أحمد العلوی الرقی العریضی قال: حدثنی أبوالحسن علی بن أحمد العقیقی؛ کمال الدین، ص۴۷۰، ح۲۴.
جعفر بن أحمد العلوی الرقی أبوالقاسم العریضی... روی عنه أحمد بن زیاد بن جعفر؛ لسان المیزان، ج۲، ص۱۱۰، ش۴۴۵.
↑ طوسی، الفهرست، ص۴، ش۵.
↑ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۳۰۵، ح۹۲۲.
↑ الإختصاص، ص۲۱۳.
↑ وی این حدیث را در کتاب کمال الدین و اتمام النعمه باب «ما روی عن ابی الحسن موسی بن جعفر(ع) فی النص علی القائم(ع) نقل کرده است.
↑ و کان رجلا، ثقة، دینا، فاضلا، رحمة الله علیه و رضوانه
"لم أسمع هذا الحدیث إلا من أحمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی بهمدان عند منصرفی من حج بیت الله الحرام، وکان رجلاً ثقةً دیناً فاضلاً رحمة الله علیه و رضوانه"
کمال الدین، ج۲، ص۳۶۹.
↑ ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۷۰، ش۳۷.
↑ ر.ک: إبن داوود، الرجال، ص۳۸، ش۷۷.
↑ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۲۸، ش۵۸۳؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۵۹۸، ش۵۴۲.
↑ ر.ک: من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۶۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۹، ص۳۷۳، ش۵۶۴۹.
↑ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۷۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۴، ش۴۶۹۶.
↑ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۷۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۱۹، ص۲۸۶، ش۱۲۵۴۸.
↑ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۶۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۲، ص۱۷۱، ش۱۴۳۰۰.
↑ "فإن أحمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی هو شیخ الصدوق و قد وثقه صریحاً فقال: ثقة فاضل دین و إن لم یتعرض له فی کتب الرجال موسوعة الامام الخوئی، ج۲۵، ص۷۱.
↑ ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۹۴، ج۲، ص۶۳، ج۴، ص۵۰۳، ج۶، ص۱۸۰؛ ج۸، ص۴۰۷.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۲۷۹-۲۸۳.

[1] ر.ک: الرجال (إبن داوود)، ص۲۸، ش۷۷؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۹، ش۳۷؛ نقد الرجال، ج۱، ص۱۲۵، ش۲۳۵؛ جامع الرواة، ج۱، ص۵۰؛ إکلیل المنهج، ص۱۱۱، ش۹۱؛ منتهی المقال، ج۱، ص۲۶۶، ش۱۵۲؛ طرائف المقال، ج۱، ص۱۵۶، ش۷۷۲؛ ج۲، ص۲۰۲، ش۴۷۵؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۸۹، ش۳۷۸۳؛ ج۱۰، ص۲۷۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۱۸، ش۹۹۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۲۸، ش۵۸۳؛ امالی صدوق، مجلس هفتاد، حدیث دهم، ص۴۶۲؛ صدوق، الأمالی، ص۴۶۲، ح۱۰ و ۵۴۰، ح۴.

[2] در ضبط کلمه «الهمدانی» که پسوند اسمی بعضی راویان، از جمله «احمد بن زیاد بن جعفر» قرار گرفته اختلاف است، بعضی «ذال» ضبط کردند و برخی دیگر «دال»، که توضیح آن در عنوان «ابراهیم بن محمد الهمدانی» گذشت.

[3] الموسوعة الرجالیة، طبقات رجال التهذیب، ص۵۸.

[4] ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۹۴؛ ج۲، ص۶۳؛ ج۴، ص۵۰۳؛ ج۶، ص۱۸۰؛ ج۹، ص۴۵۷؛ و...

[5] أحمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی قال: حدثنا أبوالقاسم جعفر بن أحمد العلوی الرقی العریضی قال: حدثنی أبوالحسن علی بن أحمد العقیقی؛ کمال الدین، ص۴۷۰، ح۲۴.
جعفر بن أحمد العلوی الرقی أبوالقاسم العریضی... روی عنه أحمد بن زیاد بن جعفر؛ لسان المیزان، ج۲، ص۱۱۰، ش۴۴۵.

[6] طوسی، الفهرست، ص۴، ش۵.

[7] تهذیب الأحکام، ج۴، ص۳۰۵، ح۹۲۲.

[8] الإختصاص، ص۲۱۳.

[9] وی این حدیث را در کتاب کمال الدین و اتمام النعمه باب «ما روی عن ابی الحسن موسی بن جعفر(ع) فی النص علی القائم(ع) نقل کرده است.

[10] و کان رجلا، ثقة، دینا، فاضلا، رحمة الله علیه و رضوانه
"لم أسمع هذا الحدیث إلا من أحمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی بهمدان عند منصرفی من حج بیت الله الحرام، وکان رجلاً ثقةً دیناً فاضلاً رحمة الله علیه و رضوانه"
کمال الدین، ج۲، ص۳۶۹.

[11] ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۷۰، ش۳۷.

[12] ر.ک: إبن داوود، الرجال، ص۳۸، ش۷۷.

[13] ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۲۸، ش۵۸۳؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۵۹۸، ش۵۴۲.

[14] ر.ک: من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۶۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۹، ص۳۷۳، ش۵۶۴۹.

[15] من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۷۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۴، ش۴۶۹۶.

[16] من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۷۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۱۹، ص۲۸۶، ش۱۲۵۴۸.

[17] من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۶۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۲، ص۱۷۱، ش۱۴۳۰۰.

[18] "فإن أحمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی هو شیخ الصدوق و قد وثقه صریحاً فقال: ثقة فاضل دین و إن لم یتعرض له فی کتب الرجال موسوعة الامام الخوئی، ج۲۵، ص۷۱.

[19] ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۹۴، ج۲، ص۶۳، ج۴، ص۵۰۳، ج۶، ص۱۸۰؛ ج۸، ص۴۰۷.

[20] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۲۷۹-۲۸۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]